សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ូដង់ (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅប្រទេសស៊ូដង់បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ រវាងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធស៊ូដង់ (SAF) ដែលដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ Abdel Fattah al-Burhan និងក្រុមកម្លាំងគាំទ្ររហ័ស (RSF) ក្រោមការបញ្ជារបស់ឧត្តមសេនីយ៍ Mohamed Hamdan Dagalo ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា Hemedti ។ ជម្លោះនេះបានផ្ទុះចេញពីភាពតានតឹងរវាងមេដឹកនាំយោធាទាំងពីរ ក្រោយរដ្ឋប្រហាររួមគ្នាកាលពីឆ្នាំ២០២១ ។

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ការប្រយុទ្ធគ្នាបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សពីរដ្ឋធានីខាទុមទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗដូចជាដាហ្វ៊ួរ និងកូដូហ្វាន ។ សង្គ្រាមនេះបានបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ រួមទាំងការស្លាប់របស់ជនស៊ីវិលរាប់ម៉ឺននាក់ និងការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនជាង ១០ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាវិបត្តិផ្លាស់ទីលំនៅដ៏ធំបំផុតមួយនៅលើពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសស៊ូដង់ស្ថិតនៅភាគឦសាននៃទ្វីបអាហ្វ្រិក មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប លីប៊ី ឆាដ សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល ស៊ូដង់ខាងត្បូង អេត្យូពី អេរីត្រេ និងសមុទ្រក្រហម ។ តាម Wikipedia ស៊ូដង់ជាប្រទេសធំទី៣ នៅអាហ្វ្រិក (មុនពេលបំបែកចេញពីស៊ូដង់ខាងត្បូង) ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១.៨៨ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ។ រដ្ឋធានីខាទុមស្ថិតនៅត្រង់ចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេនីលពណ៌ខៀវ និងទន្លេនីលពណ៌ស ដែលជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ ។

ចំនួនប្រជាជនស៊ូដង់មុនសង្គ្រាមត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានប្រមាណ ៤៥ លាននាក់ ដែលមានក្រុមជនជាតិចម្រុះដូចជា អារ៉ាប់ អាហ្វ្រិក និងនូបា ។ តំបន់ដាហ្វ៊ួរនៅភាគខាងលិច និងតំបន់ភ្នំនូបាភាគខាងត្បូងជាតំបន់ដែលមានប្រវត្តិនៃជម្លោះយូរអង្វែង ហើយបានក្លាយជាសមរភូមិសំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមបច្ចុប្បន្ន ។ តាម Wikipedia ការប្រយុទ្ធគ្នានៅដាហ្វ៊ួរបានធ្វើឱ្យទីក្រុង El Fasher ក្លាយជារដ្ឋធានីចុងក្រោយរបស់ខេត្តទាំងប្រាំដែលនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ SAF នៅដំណាច់ខែវិច្ឆិកា ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ូដង់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយជម្លោះផ្ទៃក្នុងជាច្រើនចាប់តាំងពីទទួលឯករាជ្យពីអង់គ្លេស-អេហ្ស៊ីបនៅឆ្នាំ១៩៥៦ ។ តាម Wikipedia សង្គ្រាមស៊ីវិលលើកទីមួយ (១៩៥៥-១៩៧២) និងសង្គ្រាមស៊ីវិលលើកទីពីរ (១៩៨៣-២០០៥) បាននាំទៅដល់ការបំបែកខ្លួនរបស់ស៊ូដង់ខាងត្បូងនៅឆ្នាំ២០១១ ។ ទន្ទឹមនេះ ជម្លោះនៅដាហ្វ៊ួរបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ២០០៣ ដែលរដ្ឋាភិបាលនិងក្រុមជនជាតិភាគតិចច្បាំងគ្នាដោយមានការចោទប្រកាន់អំពីឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ។

ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ការតវ៉ាដ៏ធំបានផ្តួលរំលំរបបលោក Omar al-Bashir ដែលកាន់អំណាចជាង៣០ឆ្នាំ ។ រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលដែលមានមេដឹកនាំស៊ីវិល-យោធាត្រូវបានបង្កើត ប៉ុន្តែនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ លោក al-Burhan និងលោក Hemedti បានធ្វើរដ្ឋប្រហាររួមគ្នា ដោយរំលាយរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ភាពតានតឹងបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ដោយសារបញ្ហាសមាហរណកម្មកងទ័ព RSF ចូលទៅក្នុង SAF និងតម្រូវការបែងចែកអំណាច ដែលឈានដល់ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ ។

នៅពេលដែលទីក្រុងខាទុមត្រូវបានឡោមព័ទ្ធ លោក Malik Agar អនុប្រធានក្រុមប្រឹក្សាអធិបតេយ្យភាព បានក្លាយជាមេដឹកនាំជាក់ស្តែងរបស់រដ្ឋាភិបាលស៊ូដង់ ខណៈដែលលោក al-Burhan ជាប់គាំងនៅក្នុងរដ្ឋធានី ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស៊ីវិលបច្ចុប្បន្នបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចស៊ូដង់ ។ តាម Wikipedia វិស័យពាណិជ្ជកម្មនិងកសិកម្មត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយប្រព័ន្ធធនាគារនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗដូចជាស្ពាន និងរោងចក្រថាមពលត្រូវបានខូចខាតយ៉ាងដំណំ ។ ការឡើងថ្លៃទំនិញ និងកង្វះខាតស្បៀងអាហារបានធ្វើឱ្យប្រជាជនភាគច្រើនប្រឈមនឹងវិបត្តិស្បៀងធ្ងន់ធ្ងរ ។ តាមរយៈ Wikipedia អង្គការសហប្រជាជាតិបានប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជនជាងពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសរុបកំពុងត្រូវការជំនួយមនុស្សធម៌ជាបន្ទាន់ ។

វប្បធម៌ស៊ូដង់ក៏រងការបំផ្លាញផងដែរ ។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ កម្លាំង RSF បានដណ្តើមកាន់កាប់សារមន្ទីរជាតិស៊ូដង់ ដែលជាឃ្លាំងផ្ទុកវត្ថុបុរាណនិងស្នាដៃសិល្បៈប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃ ។ Wikipedia បានរាយការណ៍ថា មានការព្រួយបារម្ភអំពីការលួចប្លន់និងការបំផ្លាញវត្ថុបុរាណទាំងនេះ ដែលជាផ្នែកមួយនៃបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមនៅស៊ូដង់នៅតែបន្តដោយគ្មានដំណោះស្រាយជាក់ស្តែង ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសម្រុះសម្រួលរបស់អន្តរជាតិ រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអង្គការសហប្រជាជាតិ មិនទទួលបានជោគជ័យក្នុងការសម្រេចបទឈប់បាញ់យូរអង្វែងឡើយ ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅក្នុងទីក្រុងខាទុម តំបន់ដាហ្វ៊ួរ និងតំបន់ផ្សេងទៀត ដោយភាគីទាំងពីរបន្តទទួលការគាំទ្រពីប្រទេសខាងក្រៅ ។

វិបត្តិនេះមានផលប៉ះពាល់ដល់សហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអាស៊ាន ។ ទោះបីកម្ពុជាមិនមានសហគមន៍ស៊ូដង់ធំដុំក៏ដោយ ក៏ឥទ្ធិពលនៃសង្គ្រាមប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពតំបន់ ស្បៀងអាហារ និងចលនាប្រជាជន ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដោយប្រយោលដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងសន្តិសុខសកល ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត តាម Wikipedia ស្ថានភាពនៅស៊ូដង់ជាការដាស់តឿនអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការដណ្តើមអំណាចក្នុងជួរយោធា និងការបរាជ័យក្នុងការកសាងរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល ។