ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការវាយប្រហារអត្តឃាត គឺជាការវាយប្រហារដោយចេតនាមួយ ដែលអ្នកវាយប្រហារសម្រេចចិត្តបញ្ចប់ជីវិតខ្លួនឯងជាផ្នែកនៃការវាយប្រហារនោះ។ យោងតាម Wikipedia ការវាយប្រហារទាំងនេះជាទម្រង់នៃអំពើឃាតកម្ម-អត្តឃាត ដែលជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយអំពើភេរវកម្ម ឬសង្គ្រាម។ នៅពេលដែលអ្នកវាយប្រហារត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាភេរវករ ការវាយប្រហារបែបនេះក៏ត្រូវបានគេហៅថាជាអំពើភេរវកម្មអត្តឃាតផងដែរ។

ការវាយប្រហារអត្តឃាតមានក្នុងបរិបទផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ចាប់តាំងពីយុទ្ធនាការយោធា ដូចជាកងយន្តហោះកាមីកាហ្សេរបស់ជប៉ុនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៤៤-១៩៤៥) រហូតដល់យុទ្ធនាការភេរវកម្មអ៊ីស្លាមដែលកាន់តែសហសម័យ រួមទាំងការវាយប្រហារថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០០១ ផងដែរ។ ក្រុមនិន្នាការនយោបាយជាច្រើនចាប់ពីស្តាំនិយមរហូតដល់ឆ្វេងនិយម ក៏បានប្រើប្រាស់ការវាយប្រហារអត្តឃាតដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការវាយប្រហារអត្តឃាតបានកើតឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែមានការប្រមូលផ្តុំខ្ពស់នៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា អាស៊ីខាងត្បូង និងផ្នែកខ្លះនៃអាហ្វ្រិក។ យោងតាម Wikipedia អ្នកវាយប្រហារនិងក្រុមដែលនៅពីក្រោយការវាយប្រហារទាំងនេះ មកពីប្រវត្តិនយោបាយនិងសាសនាចម្រុះ។ ឧទាហរណ៍ ក្រុមភេរវករអាល់កៃដា ដែលជាក្រុមអ៊ីស្លាមនិយម បានធ្វើការវាយប្រហារអត្តឃាតនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន រួមមានសហរដ្ឋអាមេរិក (២០០១) និងស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកនៅតង់ហ្សានី និងកេនយ៉ា (១៩៩៨)។ ក្រុមប្រដាប់អាវុធផ្សេងទៀតដូចជា ក្រុមហេសបូឡានៅលីបង់ និងក្រុមប៉ាឡេស្ទីនអ៊ីស្លាមីកជីហាត (Palestinian Islamic Jihad) ក៏ត្រូវបានគេដឹងថាបានប្រើកលល្បិចនេះដែរ។

បើតាមទិន្នន័យពី Wikipedia ចំនួននៃការវាយប្រហារអត្តឃាត និងអ្នកស្លាប់បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០០០។ អ្នកវាយប្រហារជាច្រើនគឺជាយុវជន ហើយជួនកាលរួមទាំងស្ត្រីផងដែរ។ រូបភាពពីសម័យផ្សេងៗបង្ហាញអំពីសំណល់នៃការបំផ្លិចបំផ្លាញដែលការវាយប្រហារបែបនេះបន្សល់ទុក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការវាយប្រហារអត្តឃាតអាចតាមដានរហូតដល់សម័យបុរាណ ដូចជារឿងរបស់សាំសុន (Samson) ក្នុងព្រះគម្ពីរ ដែលបានបំផ្លាញប្រាសាទនិងបណ្តាលឲ្យខ្លួនស្លាប់។ នៅសម័យទំនើប ការប្រើប្រាស់យោធានៃការវាយប្រហារអត្តឃាតត្រូវបានគេឃើញច្បាស់ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ តាមរយៈកងយន្តហោះកាមីកាហ្សេរបស់ចក្រភពជប៉ុន។ យោងតាម Wikipedia ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៤៤-១៩៤៥ អ្នកបើកយន្តហោះជប៉ុនបានបើកយន្តហោះចូលទៅក្នុងនាវាចម្បាំងសត្រូវដើម្បីបំផ្លាញគោលដៅដោយពលិកម្មជីវិត។ ការវាយប្រហារបែបនេះមិនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់អន្តរជាតិផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែខ្លះអាចរំលោភលើបម្រាមប្រឆាំងនឹងការក្បត់ (perfidy) ឬការកំណត់គោលដៅលើជនស៊ីវិល។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម កលល្បិចនេះត្រូវបានទទួលយកដោយក្រុមមិនមែនរដ្ឋ។ ការវាយប្រហារបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតនៅស្ថានទូតអាមេរិកក្នុងបេរូតឆ្នាំ ១៩៨៣ ជាការចាប់ផ្តើមនៃយុគសម័យថ្មី។ ក្រោយមក ក្រុមអាល់កៃដាបានធ្វើការវាយប្រហារ ១១ កញ្ញា ២០០១ ដែលជាការវាយប្រហារអត្តឃាតធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ Wikipedia កត់សម្គាល់ថា ការវាយប្រហារនេះបានបណ្តាលឲ្យមនុស្សជាង ១៦០០ នាក់ស្លាប់ដោយអ្នកបើកយន្តហោះម្នាក់គត់គឺ Mohamed Atta។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កត្តាជំរុញឲ្យមានការវាយប្រហារអត្តឃាតមានភាពស្មុគស្មាញ រួមមានមនោគមវិជ្ជានយោបាយ ជំនឿសាសនា និងពេលខ្លះកត្តាសេដ្ឋកិច្ច។ យោងតាម Wikipedia ក្រុមនិន្នាការនយោបាយជាច្រើន ចាប់ពីស្តាំរហូតដល់ឆ្វេង បានប្រើកលល្បិចនេះ។ នៅក្នុងករណីខ្លះ ក្រុមប្រដាប់អាវុធផ្តល់សំណងហិរញ្ញវត្ថុដល់ក្រុមគ្រួសារអ្នកវាយប្រហារ ដែលជាការលើកទឹកចិត្តសេដ្ឋកិច្ច។ ប៉ុន្តែ កត្តាសំខាន់ជាងគេច្រើនតែជាមនោគមវិជ្ជា ឬការស្វែងរកកិត្តិយស។

វប្បធម៌នៃការលើកតម្កើងអ្នកវាយប្រហារអត្តឃាតជា “វីរជន” មានឃើញនៅក្នុងសហគមន៍មួយចំនួន ដូចបង្ហាញតាមរយៈប័ណ្ណផ្សព្វផ្សាយដែលរកឃើញក្នុងទីក្រុងជេនីន (រូបភាពខាងលើ)។ ការលើកតម្កើងនេះជួយពន្យល់ពីមូលហេតុដែលបុគ្គលខ្លះសុខចិត្តលះបង់ជីវិត ដោយមើលឃើញថាជាអំពើតស៊ូប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់ ឬការគៀបសង្កត់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ ការវាយប្រហារអត្តឃាតនៅតែជាកង្វល់សន្តិសុខដ៏ធំ។ Wikipedia បង្ហាញថា ចំនួនករណីបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្រោយឆ្នាំ ២០០០ ហើយការវាយប្រហារបែបនេះបន្តកើតមាននៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ ដោយក្រុមភេរវករដូចជាអាល់កៃដា និងក្រុមជីហាតនិយមផ្សេងទៀត។ ប្រទេសជាច្រើន ដូចជាអ៊ីស្រាអែល បានសាងសង់របាំងការពារ (រូបភាពខាងលើ) និងពង្រឹងវិធានការសន្តិសុខ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធ ព្រោះវាជះឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយសន្តិសុខពិភពលោក រួមទាំងការធ្វើដំណើរ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការប្រឆាំងភេរវកម្ម។ ទោះកម្ពុជាមិនធ្លាប់ជួបការវាយប្រហារដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលរស់នៅឬធ្វើដំណើរក្រៅប្រទេសអាចជួបនឹងផលប៉ះពាល់នៃវិធានការដែលកើតពីការគំរាមកំហែងនេះ។