ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ស៊ូការណូ (Sukarno) គឺជារដ្ឋបុរស សកម្មជន និងអ្នកបដិវត្តន៍ជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីទីមួយនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ពីឆ្នាំ ១៩៤៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៦៧។ លោកត្រូវបានចាត់ទុកជាបិតាស្ថាបនិកនៃឥណ្ឌូនេស៊ីសម័យទំនើប និងជាឥស្សរជនឈានមុខនៃចលនាប្រឆាំងអាណានិគមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

លោកបានដឹកនាំការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យពីហូឡង់ និងប្រកាសឯករាជ្យជាតិនៅថ្ងៃទី ១៧ សីហា ១៩៤៥ រួមជាមួយលោក មហាម៉ាត់ ហាត់តា (Mohammad Hatta)។ ក្នុងអំឡុងពេលដឹកនាំប្រទេស លោកបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាមរំដោះជាតិ ការចរចាការទូត និងការផ្លាស់ប្តូរពីប្រជាធិបតេយ្យសភាទៅជា "ប្រជាធិបតេយ្យមានការណែនាំ" (Guided Democracy)។ លោកក៏ជាសហស្ថាបនិកនៃចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ តាមរយៈសន្និសីទអាស៊ី-អាហ្វ្រិកនៅបានឌុង ឆ្នាំ ១៩៥៥។

លោកត្រូវបានដកអំណាចបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយឆ្នាំ ១៩៦៥-១៩៦៦ ហើយទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ២១ មិថុនា ១៩៧០ ក្នុងការឃុំខ្លួននៅផ្ទះ។

ប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លួន និងតួនាទី

ប្រភព: Wikipedia

ស៊ូការណូ កើតនៅថ្ងៃទី ៦ មិថុនា ១៩០១ នៅទីក្រុងស៊ូរ៉ាបាយ៉ា លើកោះជ្វា ក្នុងតំបន់អាណានិគមដែលគេស្គាល់ថា ឥណ្ឌីខាងកើតហូឡង់ (Dutch East Indies)។ លោកជាជនជាតិជ្វា និងកាន់សាសនាឥស្លាម។ តាម Wikipedia លោកបានទទួលការអប់រំបែបហូឡង់ ដោយរៀននៅសាលា HBS ក្នុងទីក្រុងស៊ូរ៉ាបាយ៉ា (រូបថតឆ្នាំ ១៩១៦) ហើយក្រោយមកបានបញ្ចប់ការសិក្សាផ្នែកវិស្វកម្មសំណង់នៅទីក្រុងបានឌុង ដោយទទួលបានងារ "Ir." (វិស្វករ)។

ក្នុងនាមជាមេដឹកនាំចលនាជាតិនិយម លោកត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារសមត្ថភាពវោហាសាស្ត្រ ហើយបានបង្កើតគណបក្សជាតិនិយមឥណ្ឌូនេស៊ី (PNI) នៅឆ្នាំ ១៩២៧។ ការតស៊ូប្រឆាំងអាណានិគមរបស់លោកបាននាំឱ្យលោកជាប់ពន្ធនាគារ និងត្រូវបាននិរទេសខ្លួនច្រើនលើកច្រើនសា។

លោកបានរៀបការជាមួយលោកស្រី ហ្វាត់ម៉ាវ៉ាទី និងមានកូនជាច្រើននាក់ ក្នុងនោះមានលោកស្រី មេហ្គាវ៉ាទី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅចុងទសវត្សរ៍ ១៩២០ ស៊ូការណូបានក្លាយជាមេដឹកនាំឈានមុខនៃចលនាឯករាជ្យឥណ្ឌូនេស៊ី។ អាជ្ញាធរហូឡង់បានចាប់ខ្លួន និងកាត់ទោសលោកនៅតុលាការទីក្រុងបានឌុង ឆ្នាំ ១៩៣០ បន្ទាប់មកបាននិរទេសលោកទៅតំបន់ឆ្ងាយៗ ដូចជាទីក្រុងបេងគូលូ។ ក្នុងសម័យកាន់កាប់របស់ជប៉ុន (១៩៤២-១៩៤៥) លោកបានសហការជាមួយអាជ្ញាធរយោធាជប៉ុន ដើម្បីប្រមូលផ្តុំកម្លាំងជាតិនិយម។ តាម Wikipedia នៅខែមិថុនា ១៩៤៥ លោកបានថ្លែងសុន្ទរកថាដាក់គោលការណ៍ "ប៉ាន់ចាស៊ីឡា" ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី។

បន្ទាប់ពីជប៉ុនចុះចាញ់សង្គ្រាម លោករួមជាមួយលោកមហាម៉ាត់ ហាត់តា បានប្រកាសឯករាជ្យជាតិនៅថ្ងៃទី ១៧ សីហា ១៩៤៥។ ហូឡង់បានព្យាយាមវិលត្រឡប់មកគ្រប់គ្រងវិញ ដែលនាំឱ្យមានសង្គ្រាមរំដោះជាតិរយៈពេលបួនឆ្នាំ។ លោកបានថ្លែងសុន្ទរកថានៅទីលានអ៊ីកាដា ក្នុងទីក្រុងចាកាតា ដែលមានអ្នកចូលរួមប្រហែលមួយលាននាក់។ ក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងលីងហ្គាចាទី ឆ្នាំ ១៩៤៦ និងការត្រូវហូឡង់ឃុំខ្លួន លោកបានវិលត្រឡប់ទៅក្រុងយ៉ូហ្គីយ៉ាការតា នៅខែមិថុនា ១៩៤៩ ហើយនៅចុងឆ្នាំនោះ ហូឡង់បានផ្ទេរអធិបតេយ្យភាពជាផ្លូវការ។

នៅឆ្នាំ ១៩៥៥ ឥណ្ឌូនេស៊ីបានរៀបចំការបោះឆ្នោតទូទៅលើកដំបូង និងសន្និសីទអាស៊ី-អាហ្វ្រិកនៅបានឌុង ដែលនាំទៅរកកំណើតចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ ប៉ុន្តែភាពមិនស្ថិតស្ថេរនយោបាយបានជំរុញឱ្យលោកចេញក្រឹត្យប្រធានាធិបតី នៅថ្ងៃទី ៥ កក្កដា ១៩៥៩ ដើម្បីវិលទៅរករដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៤៥ និងបង្កើតរបប "ប្រជាធិបតេយ្យមានការណែនាំ"។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ លោកបានពង្រីកឥទ្ធិពលការបរទេស ដោយថ្លែងសុន្ទរកថានៅសភាសហរដ្ឋអាមេរិក ឆ្នាំ ១៩៥៦ និងជួបប្រធានាធិបតី ចន អេហ្វ ខេនណេឌី ឆ្នាំ ១៩៦១។ នៅខែមេសា ១៩៦៥ លោកបានថ្លែងសុន្ទរកថានៅកីឡដ្ឋានជាតិក្នុងពិធីរបស់គណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូនេស៊ី (PKI)។ ប៉ុន្មានខែក្រោយមក ព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី ៣០ កញ្ញា ១៩៦៥ បានផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពទាំងស្រុង ហើយនៅខែមីនា ១៩៦៦ លោកបានផ្ទេរអំណាចប្រតិបត្តិទៅលោកស៊ូហាតូ។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៧ លោកត្រូវបានដកអំណាចជាផ្លូវការ និងឃុំខ្លួននៅផ្ទះ រហូតដល់ទទួលមរណភាព នៅថ្ងៃទី ២១ មិថុនា ១៩៧០។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ មរតករបស់ស៊ូការណូនៅតែមានវត្តមានយ៉ាងច្បាស់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ី។ រូបលោក និងរូបលោកមហាម៉ាត់ ហាត់តា ត្រូវបានបោះពុម្ពលើក្រដាសប្រាក់រូពី រួមទាំងក្រដាសប្រាក់ ៧៥,០០០ រូពី ឆ្នាំ ២០២០ ដែលចេញផ្សាយក្នុងឱកាសខួប ៧៥ ឆ្នាំនៃឯករាជ្យជាតិ និងក្រដាសប្រាក់ ១០០,០០០ រូពី ឆ្នាំ ២០២២។ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិស៊ូការណូ-ហាត់តា នៅទីក្រុងចាកាតា ក៏ដាក់ឈ្មោះតាមលោកផងដែរ ហើយប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ីនៅតែហៅលោកដោយក្តីគោរពថា "Bung Karno"។

កូនស្រីរបស់លោក លោកស្រី មេហ្គាវ៉ាទី បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទីប្រាំនៃឥណ្ឌូនេស៊ី ពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ឆ្នាំ ២០០៤។ ការវាយតម្លៃលើការដឹកនាំរបស់លោក ជាពិសេសចំពោះព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៩៦៥ នៅតែជាប្រធានបទជជែកក្នុងចំណោមអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ចំពោះអ្នកអានខ្មែរ ស្មារតីនៃសន្និសីទបានឌុងឆ្នាំ ១៩៥៥ ដែលកម្ពុជាក៏បានចូលរួម នៅតែជាមូលដ្ឋាននៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ ហើយឥណ្ឌូនេស៊ី និងកម្ពុជាបន្តជាដៃគូសំខាន់ក្នុងក្របខណ្ឌអាស៊ាន ដោយឥណ្ឌូនេស៊ីជាសមាជិកស្ថាបនិក និងកម្ពុជាបានចូលជាសមាជិកនៅឆ្នាំ ១៩៩៩។