ស៊ូរីណាម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ស៊ូរីណាម (Suriname) ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋស៊ូរីណាម គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង ហើយក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផ្នែកនៃតំបន់ការ៉ាប៊ីន និងតំបន់វេសឥណ្ឌីផងដែរ។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនៅខាងជើង ជាប់ទឹកដីបារាំងហ្គុយ៉ាណា (French Guiana) នៅខាងកើត ជាប់ប្រទេសប្រេស៊ីលនៅខាងត្បូង និងជាប់ប្រទេសហ្គុយ៉ាណា (Guyana) នៅខាងលិច។ ជាង ៩០% នៃទឹកដីរបស់ស៊ូរីណាមត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយព្រៃត្រូពិក ដែលជាសមាមាត្រគ្របដណ្តប់ព្រៃខ្ពស់បំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោក។ ស៊ូរីណាមគឺជាប្រទេសតូចបំផុតនៅអាមេរិកខាងត្បូង ទាំងទំហំផ្ទៃដី និងចំនួនប្រជាជន ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១៦៥ ៩៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជនប្រហែល ៦១២ ៩៨៥ នាក់ (ទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២១)។ ប្រជាជនស្ទើរតែពាក់កណ្តាលរស់នៅក្នុងរដ្ឋធានី ប៉ារ៉ាម៉ារីបូ (Paramaribo)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ស៊ូរីណាមមានជម្លោះដែនដីជាមួយហ្គុយ៉ាណា និងបារាំងហ្គុយ៉ាណា ដូចបានឃើញក្នុងផែនទី។ ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយបណ្តាញទន្លេធំៗ ដូចជា Suriname River និង Coppename River ដែលហូរកាត់ព្រៃក្រាស់។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រូពិក ដោយមានរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំងច្បាស់លាស់ (ដូចរូបភាព "Seasons in Suriname")។ ព្រៃត្រូពិកជាជម្រកនៃជីវចម្រុះពិសេសៗ ដូចជាកង្កែបព្រួញពិសខៀវ (Blue Poison Dart Frog) ដែលជាប្រភេទសត្វឆ្លង និងឆ្នេរសម្រាប់សំបុកអណ្តើកស្បែក (Leatherback Turtle) នៅ Galibi។

សង្គមស៊ូរីណាមមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍យ៉ាងខ្លាំង ដែលជាលទ្ធផលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគមកិច្ច។ តាមរយៈរូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រពីវីគីភីឌា គេឃើញមានជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីឥណ្ឌា (រូបថត "Immigrants from India") ពលករស្មុគ្រស្មាញមកពីជ្វា (ប្រហែលឆ្នាំ ១៩៣០) និងសហគមន៍ចិន ដែលសុទ្ធសឹងជាផ្នែកនៃក្រណាត់ពហុវប្បធម៌របស់ស៊ូរីណាម។ រូបភាពទិន្នន័យប្រជាជនពីឆ្នាំ ១៩៦១ ដល់ ២០០៣ បង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះនៃកំណើនប្រជាជននៅអំឡុងឆ្នាំ ១៩៦៩-១៩៨៥ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការធ្វើចំណាកស្រុកយ៉ាងធំទៅកាន់ចក្រភពអង់គ្លេស (ហូឡង់) និងបារាំងហ្គុយ៉ាណា។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាហូឡង់ ប៉ុន្តែភាសាសាមញ្ញដែលគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាងគេគឺ Sranan Tongo ដែលជាភាសាក្រេអូលមានមូលដ្ឋានលើភាសាអង់គ្លេស។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ក៏មានការប្រើប្រាស់ភាសាហិណ្ឌី ជ្វា និងចិនតាមសហគមន៍រៀងៗខ្លួន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមឯកសារវីគីភីឌា ផែនទីដំបូងបង្អស់របស់ស៊ូរីណាមត្រូវបានគូសនៅឆ្នាំ ១៦៦៧ (រូបភាព "A Discription of the Coleny of Surranam in Guiana Drawne in the Yeare 1667") ដែលជាសម័យកាលដែលពួកអឺរ៉ុបចាប់ផ្តើមត្រួតត្រាតំបន់នេះ។ ក្នុងអំឡុងសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ សេដ្ឋកិច្ចចម្ការត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយពឹងផ្អែកលើទាសករដែលនាំមកពីទ្វីបអាហ្វ្រិក។ រូបភាពនៃការដេញថ្លៃទាសករនៅ Paramaribo ក្នុងឆ្នាំ ១៨៣១ បង្ហាញពីការពិតដ៏ឈឺចាប់នៃយុគសម័យនោះ។

បន្ទាប់ពីការលុបបំបាត់ទាសករ រដ្ឋាភិបាលអាណានិគមហូឡង់បាននាំយកពលករស្មុគ្រស្មាញ (indentured servants) ពីជ្វា (ឥណ្ឌូនេស៊ី) និងឥណ្ឌា មកធ្វើការក្នុងចម្ការ។ រូបថតប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញពីពួកគេនៅចំការ Marienbourg ប្រហែលឆ្នាំ ១៩៣០ (រូបភាព "Javanese indentured servants")។ ការបញ្ចូលពលករទាំងនេះបានបង្កើតសង្គមពហុជាតិសាសន៍ដែលមិនដូចគ្នានឹងប្រទេសដទៃ។

ស៊ូរីណាមទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដូចដែលបានឃើញក្នុងរូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមាននាយករដ្ឋមន្រ្តី Henck Arron ព្រះនាង Beatrix នៃចក្រភពអង់គ្លេស និងប្រធានាធិបតី Johan Ferrier។ ក្រោយឯករាជ្យ ប្រទេសនេះបានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយជាច្រើន រហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចស៊ូរីណាមពឹងផ្អែកខ្លាំងលើឧស្សាហកម្មនិស្សារណកម្ម ដូចជារ៉ែបាក់ស៊ីត (bauxite) ដែលមានរោងចក្រធំរបស់ក្រុមហ៊ុន Suralco (រូបថត) និងអណ្តូងមាស Rosebel (រូបថត)។ វិស័យកសិកម្មក៏សំខាន់ដែរ ជាពិសេសការដាំស្រូវនៅស្រុក Nickerie (រូបថត)។ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុសំខាន់ៗ ដូចជាធនាគារកណ្តាល និងក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ (រូបថត) ដើរតួនាទីក្នុងការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងជួបវិបត្តិអតិផរណា។ ប្រទេសនេះក៏កំពុងស្វែងរកប្រេងនៅឈូកសមុទ្រ ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចនាពេលអនាគត។

វប្បធម៌របស់ស៊ូរីណាមគឺជាការរួមផ្សំពីជាតិសាសន៍ច្រើន។ ពិធីបុណ្យ Ketikoti (Emancipation Day) រំឭកថ្ងៃដែលទាសករត្រូវបានដោះលែង ហើយជាថ្ងៃឈប់សម្រាកជាតិដ៏សំខាន់។ ពិធីចូលឆ្នាំចិនក៏ត្រូវបានប្រារព្ធយ៉ាងអធិកអធម ដូចឃើញក្នុងរូបរបាំសត្វតោ (Lion Dance)។ ម្ហូបអាហារ និងសិល្បៈប្រចាំថ្ងៃឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពសម្បូរបែបនេះ ដូចជាកំណាព្យ Sranan Tongo ដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅទីក្រុង Rotterdam ប្រទេសចក្រភពអង់គ្លេស (រូបថត) បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងសហគមន៍ស៊ូរីណាមនៅបរទេស និងមាតុភូមិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៣ ស៊ូរីណាមបានជួបព្រឹត្តិការណ៍ដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល នៅពេលដែលក្រុមបាតុករវាយលុកចូលអគាររដ្ឋសភា ដើម្បីប្រឆាំងនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការឧបត្ថម្ភរបស់រដ្ឋាភិបាល។ រូបភាពនៃហេតុការណ៍នេះបង្ហាញពីភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយ និងសង្គមនៅក្នុងប្រទេស។ លោកប្រធានាធិបតី Chan Santokhi (រូបថតជាមួយអ្នកនយោបាយហូឡង់ Wopke Hoekstra) បានដឹកនាំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងស្វែងរកជំនួយអន្តរជាតិ ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិ។

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ស៊ូរីណាមអាចជាមេរៀនសំខាន់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ ដោយចៀសវាង "បណ្តាសាធនធាន" (resource curse)។ កម្ពុជាដែលក៏មានធនធានធម្មជាតិសម្បូរបែប និងកំពុងព្យាយាមទាញយកប្រយោជន៍ពីប្រេងកាត អាចរៀនពីបទពិសោធន៍របស់ស៊ូរីណាម។ ម្យ៉ាងទៀត តួនាទីយ៉ាងសំខាន់របស់ព្រៃត្រូពិកស៊ូរីណាមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ក៏ដាស់ស្មារតីអំពីកាតព្វកិច្ចអភិរក្សព្រៃឈើនៅកម្ពុជាផងដែរ។