ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ការចុះចាញ់ក្នុងវិស័យយោធា សំដៅដល់ការបោះបង់ការត្រួតត្រាលើទឹកដី កងទ័ព បន្ទាយ នាវា ឬសព្វាវុធ ទៅឱ្យភាគីផ្សេង។ ការចុះចាញ់អាចសម្រេចបានដោយសន្តិវិធី ឬក៏ជាលទ្ធផលនៃការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិ។ រដ្ឋដែលមានអធិបតេយ្យអាចចុះចាញ់ក្រោយការបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាម ជាទូទៅតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព ឬកិច្ចព្រមព្រៀងចុះចាញ់ (Capitulation Agreement)។ ចំពោះការចុះចាញ់នៅសមរភូមិ ទាំងករណីបុគ្គល ទាំងករណីដែលចេញបញ្ជាដោយមន្ត្រី ជាធម្មតាធ្វើឱ្យអ្នកចុះចាញ់ក្លាយជាអ្នកទោសសង្គ្រាម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការចុះចាញ់អាចកើតឡើងនៅទីតាំងភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗ ដូចជាលើគោក លើសមុទ្រ និងលើអាកាស។ កត្តាមនុស្សរួមមានទាហាន មេបញ្ជាការ និងមន្ត្រីនយោបាយដែលសម្រេចចិត្តចុះចាញ់។ ជាប្រពៃណី ការលើកទង់ស (White Flag) ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសកលថាជាសញ្ញានៃការចុះចាញ់ និងសុំឈប់បាញ់ដើម្បីចរចា។ អ្នកដែលចុះចាញ់ត្រូវបានការពារដោយអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ (Geneva Conventions) ដែលហាមឃាត់ការធ្វើបាបអ្នកទោសសង្គ្រាម។ ការចុះចាញ់អាចជារឿងបុគ្គល (ទាហានម្នាក់ដាក់អាវុធ) ឬជាការចុះចាញ់ទ្រង់ទ្រាយធំ (អង្គភាព ឬកងទ័ពទាំងមូល)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រានូវការចុះចាញ់សំខាន់ៗដែលផ្លាស់ប្តូរដំណើរពិភពលោក។ នៅសម័យបុរាណ ការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងច្រើនតែបញ្ចប់ដោយការចុះចាញ់ ឬការសម្លាប់រង្គាល។ ចាប់តាំងពីសតវត្សទី២០ ការចុះចាញ់មានលក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយធំ និងជាផ្លូវការ។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសជប៉ុនបានចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី ២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥ នៅលើនាវាចម្បាំង USS Missouri ដោយបញ្ចប់សង្គ្រាមជាផ្លូវការ។ មុននោះ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ក៏បានចុះចាញ់ក្នុងខែឧសភាឆ្នាំដដែល។ ក្នុងតំបន់អាស៊ី នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤២ កងទ័ពអង់គ្លេសនិងសម្ព័ន្ធមិត្តបានចុះចាញ់កងទ័ពជប៉ុនក្រោយសមរភូមិសិង្ហបុរី ដែលជាការបាត់បង់ដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស។ មួយទសវត្សរ៍ក្រោយ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧១ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានចុះចាញ់ឥណ្ឌាក្នុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូប៉ាគីស្ថាន ដែលនាំទៅដល់ការបង្កើតប្រទេសបង់ក្លាដែស។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបង្ហាញពីរបៀបដែលការចុះចាញ់អាចផ្លាស់ប្តូរព្រំដែន គំនិតនយោបាយ និងតុល្យភាពអំណាចសកល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការចុះចាញ់មានផលវិបាកយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើសេដ្ឋកិច្ច។ ប្រទេសដែលចាញ់សង្គ្រាមជារឿយៗត្រូវប្រឈមនឹងការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកំណើនបំណុលសង្គ្រាម។ កិច្ចព្រមព្រៀងចុះចាញ់អាចរួមបញ្ចូលការបង់សំណង (Reparations) ដូចករណីអាល្លឺម៉ង់ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសមួយចំនួនទទួលបានជំនួយស្តារសេដ្ឋកិច្ច ដូចផែនការ Marshall ដែលជួយប្រទេសអឺរ៉ុបក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ រួមទាំងប្រទេសដែលចាញ់សង្គ្រាមផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការចុះចាញ់មានទម្ងន់ខុសៗគ្នានៅក្នុងសង្គមផ្សេងៗ។ នៅក្នុងក្រមយោធាជប៉ុន (Bushido) ការចុះចាញ់គឺជាការអាម៉ាស់បំផុត ហើយទាហានត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងប្រយុទ្ធរហូតដល់ស្លាប់ ឬធ្វើអត្តឃាត។ រីឯក្នុងប្រពៃណីយោធាអឺរ៉ុប ការចុះចាញ់នៅពេលដែលគ្មានផ្លូវរត់ត្រូវបានទទួលយកថាជាការការពារជីវិតទាហាន។ អនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩២៩ និងបន្តបន្ទាប់បានកំណត់សិទ្ធិអ្នកទោសសង្គ្រាម ធ្វើឱ្យការចុះចាញ់ក្លាយជាជម្រើសមួយដែលមានការការពារតាមច្បាប់។ នៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ ការចុះចាញ់ត្រូវបានរំលេចតាមរយៈសារមន្ទីរ ភាពយន្ត និងអក្សរសិល្ប៍ ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពឈឺចាប់ ភាពក្លាហាន និងភាពមនុស្សធម៌។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងសតវត្សទី២១ ការចុះចាញ់នៅតែជាចំណុចកណ្តាលនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងវិទ្យាសាស្ត្រទាហាន។ អ្នកវិភាគយោធានិងអ្នកការទូតតែងតែពិភាក្សាអំពីលក្ខខណ្ឌចុះចាញ់ ហើយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរាយការណ៍ពីការចុះចាញ់នៅក្នុងសង្គ្រាមសម័យថ្មី ដូចជាជម្លោះនៅអ៊ុយក្រែន និងតំបន់ផ្សេងៗ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពីការចុះចាញ់ជួយឱ្យយល់បរិបទនៃព័ត៌មានសន្តិសុខជាតិនិងអន្តរជាតិ រួមទាំងដំណើរការសន្តិភាព និងយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចប់សង្គ្រាម។ ការយល់ដឹងនេះក៏អាចទាក់ទងទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងកម្ពុជាផងដែរ។