ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា មន្ទីរអង្កេត Neil Gehrels Swift គឺជាយានអង្កេតអវកាសរបស់អង្គការ NASA ដែលបំពាក់ដោយកែវយឹតចំនួន ៣ សម្រាប់សិក្សាអំពីការផ្ទុះកាំរស្មីហ្គាម៉ា (gamma-ray bursts, GRB) និងតាមដានរកឃើញពន្លឺក្រោយការផ្ទុះនៅក្នុងរលកកាំរស្មី X ពន្លឺ ultraviolet និងពន្លឺដែលអាចមើលឃើញ (visible)។ វាត្រូវបានបាញ់បង្ហោះឡើងនៅថ្ងៃទី ២០ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៤ ដោយគ្រាប់រ៉ុក្កែត Delta II។

បេសកកម្មនេះដឹកនាំដោយលោក Neil Gehrels ជាប្រធានអ្នកស្រាវជ្រាវចម្បង (principal investigator) រហូតដល់លោកបានទទួលមរណភាពនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងមជ្ឈមណ្ឌល Goddard Space Flight Center និងសម្ព័ន្ធអន្តរជាតិពីសហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងប្រទេសអ៊ីតាលី បានបង្កើតឱ្យមានប្រព័ន្ធឆ្លើយតបយ៉ាងរហ័សចំពោះការផ្ទុះ GRB។ ក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ NASA បានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជា មន្ទីរអង្កេត Neil Gehrels Swift ដើម្បីគោរពវិភាគទានរបស់លោក Gehrels។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា យាន Swift ស្ថិតនៅក្នុងគន្លងទាបនៃផែនដី (low Earth orbit) នៅរយៈកម្ពស់ប្រហែល ៦០០ គីឡូម៉ែត្រ ដោយមានមុំផ្អៀងគន្លង ២០ ដឺក្រេ និងរយៈពេលមួយជុំផែនដីប្រមាណ ៩៥ នាទី។ គន្លងនេះផ្តល់ឱ្យយាននូវសមត្ថភាពស្កេនផ្ទៃមេឃបានយ៉ាងទូលំទូលាយ ហើយអាចងាកទិសដៅឆ្លើយតបទៅកាន់ទីតាំង GRB ដែលទើបរកឃើញក្នុងរយៈពេលត្រឹមប៉ុន្មាននាទី។

សមាជិកក្រុមបេសកកម្មដ៏សំខាន់រួមមានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក (NASA Goddard), ចក្រភពអង់គ្លេស (University of Leicester និង Mullard Space Science Laboratory) និងប្រទេសអ៊ីតាលី (ASI និង Brera Observatory)។ លោក Neil Gehrels ដែលជាប្រធានក្រុមស្រាវជ្រាវដំបូង បានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរចនានិងប្រតិបត្តិការ។ បន្ទាប់ពីការទទួលមរណភាពរបស់លោក ក្រុមការងារបន្តដឹកនាំដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រថ្មី ដោយរក្សាកិច្ចសហការអន្តរជាតិយ៉ាងស្អិតរមួត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា បេសកកម្ម Swift ត្រូវបានជ្រើសរើសនៅក្នុងកម្មវិធី Medium Explorer (MIDEX) របស់ NASA កាលពីឆ្នាំ ១៩៩៩។ គោលដៅសំខាន់គឺដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរកប្រភពច្បាស់លាស់នៃការផ្ទុះ GRB ដែលមានរយៈពេលខ្លីបំផុត (ចាប់ពីមួយរយមិល្លីវិនាទីទៅច្រើននាទី)។ យាននេះត្រូវបានបំពាក់ឧបករណ៍ដែលអាចរកឃើញការផ្ទុះ កំណត់ទីតាំងយ៉ាងរហ័ស និងតាមដានពន្លឺក្រោយការផ្ទុះក្នុងពេលជាក់ស្តែង។

ការបាញ់បង្ហោះបានធ្វើឡើងពីមជ្ឈមណ្ឌលអវកាស Kennedy នៅរដ្ឋផ្លរីដា សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយប្រើគ្រាប់រ៉ុក្កែត Delta 7320-10C។ ដំបូងឡើយគេហៅវាថា Swift Gamma-Ray Burst Explorer ។ នៅខែមករា ឆ្នាំ ២០១៨ ក្នុងឱកាសរំលឹកខួបមរណភាពមួយឆ្នាំរបស់លោក Neil Gehrels NASA បានប្រកាសប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជា មន្ទីរអង្កេត Neil Gehrels Swift។ ក្នុងរយៈពេលជាង ១៥ ឆ្នាំ Swift បានកត់ត្រាការផ្ទុះ GRB ជាង ១០០០ លើក រួមទាំងព្រឹត្តិការណ៍ GRB 080319B ដែលជាការផ្ទុះភ្លឺខ្លាំងបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេពីផែនដី (មានចម្ងាយប្រមាណ ៧,៥ ពាន់លានឆ្នាំពន្លឺ)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា គម្រោង Swift មានថវិកាប្រមាណ ២៥០ លានដុល្លារអាមេរិក ដែលរាប់បញ្ចូលទាំងការអភិវឌ្ឍ ការបាញ់បង្ហោះ និងប្រតិបត្តិការដំបូង។ ថវិកានេះបានមកពី NASA ជាចម្បង ដោយមានការចូលរួមផ្នែកឧបករណ៍ពីដៃគូនៅអឺរ៉ុប។ លទ្ធផលស្រាវជ្រាវពី Swift បានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងក្នុងការយល់ដឹងអំពីការស្លាប់របស់តារាយក្ស ការបង្កើតប្រហោងខ្មៅ និងដំណើរការនៃចក្រវាលដំបូងៗ។ ទិន្នន័យត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈភ្លាមៗ ដើម្បីឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទូទាំងពិភពលោកអាចប្រើប្រាស់បាន។

ផ្នែកវប្បធម៌ Swift បានជះឥទ្ធិពលលើការផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រដល់សាធារណៈជន។ រូបភាព និងរបកគំហើញរបស់វាត្រូវបានបង្ហាញក្នុងសារព័ត៌មាន សៀវភៅសិក្សា និងព្រឹត្តិការណ៍អប់រំផ្សេងៗ។ ការរកឃើញការផ្ទុះ GRB ដែលអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេបានបង្កើតការភ្ញាក់ផ្អើល និងជំរុញឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍លើតារាសាស្ត្រពីយុវជន រួមទាំងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន មន្ទីរអង្កេត Swift នៅមានដំណើរការយ៉ាងសកម្ម និងបន្តជាឧបករណ៍ដ៏មានសារៈប្រយោជន៍ក្នុងយុគសាស្ត្រនៃតារាសាស្ត្រពហុសារ (multi-messenger astronomy)។ វីគីភីឌាបញ្ជាក់ថា Swift អាចទទួលការជូនដំណឹងពីការរកឃើញរលកទំនាញ (gravitational waves) ដោយ LIGO និង Virgo ហើយឆ្លើយតបដោយការស្កេនរកប្រភពកាំរស្មី X ឬ ultraviolet ភ្លាមៗ។ កិច្ចសហការនេះបាននាំឱ្យមានការរកឃើញព្រឹត្តិការណ៍ដ៏កម្រដូចជាការប៉ះទង្គិចគ្នានៃណឺត្រុងស្តារ (kilonova) ដែលផ្តល់តម្រុយអំពីប្រភពដើមនៃធាតុធ្ងន់។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការតាមដានសមិទ្ធផលរបស់ Swift បង្ហាញពីតម្លៃនៃការវិនិយោគលើវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន និងការសហការអន្តរជាតិ។ ទោះបីកម្ពុជាមិនទាន់មានកម្មវិធីអវកាសក៏ដោយ ការសិក្សាអំពីចក្រវាលអាចជាផ្នែកមួយនៃការអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំនិងស្រាវជ្រាវនាពេលអនាគត។ តាមរយៈទិន្នន័យបើកចំហ យុវជនខ្មែរក៏អាចចូលរួមស្វែងយល់ និងប្រហែលជារួមចំណែកដល់ការស្រាវជ្រាវតារាសាស្ត្រអន្តរជាតិផងដែរ។