ប្រទេសស្វីស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ប្រទេសស្វីស (ឈ្មោះផ្លូវការ៖ សហព័ន្ធស្វីស) គឺជាប្រទេសគ្មានព្រំដែនសមុទ្រ ស្ថិតនៅត្រង់ចំណុចប្រសព្វនៃតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាល ខាងលិច និងខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងអាល្លឺម៉ង់នៅខាងជើង បារាំងនៅខាងលិច អូទ្រីស និងលិចតិនស្តាញនៅខាងកើត ហើយនិងអ៊ីតាលីនៅខាងត្បូង។ ភូមិសាស្ត្រស្វីសត្រូវបានបែងចែកជាបីតំបន់សំខាន់ៗ៖ ភ្នំអាល់ (Alps) ខ្ពង់រាបស្វីស (Swiss Plateau) និងជួរភ្នំជូរ៉ា (Jura)។ ភ្នំអាល់គ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីភាគច្រើន ខណៈប្រជាជនប្រមាណ ៩ លាននាក់រស់នៅផ្តុំគ្នាលើខ្ពង់រាប ដែលជាទីតាំងនៃទីក្រុងធំៗដូចជា ហ្សូរីច ហ្សឺណែវ បាហ្សែល ប៊ែន ឡូសាន វីនធើរធួរ និងលូសឺន។ ស្វីសមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញខាងអព្យាក្រឹតភាព ប្រព័ន្ធធនាគាររឹងមាំ បច្ចេកវិទ្យាទំនើប និងទេសភាពភ្នំដ៏អស្ចារ្យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ភ្នំអាល់គ្របដណ្តប់ប្រមាណ ៦០ ភាគរយនៃផ្ទៃដីស្វីស ហើយជាជម្រកនៃកំពូលភ្នំខ្ពស់ៗ ផ្ទាំងទឹកកក និងជ្រលងភ្នំជ្រៅៗ។ ខ្ពង់រាបស្វីស ដែលស្ថិតនៅចន្លោះភ្នំអាល់និងជួរភ្នំជូរ៉ា គឺជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅក្រាស់បំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងដឹកជញ្ជូន។

ផ្នែកប្រជាសាស្ត្រ ស្វីសមានភាសាផ្លូវការចំនួនបួន ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីពហុភាពវប្បធម៌របស់ខ្លួន។ យោងទៅតាមទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២៦ ភាសាអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបាននិយាយដោយ ៦២ ភាគរយនៃប្រជាជន ភាសាបារាំង ២២.៧ ភាគរយ ភាសាអ៊ីតាលី ៨.២ ភាគរយ និងភាសារ៉ូម៉ន់ (Romansh) ០.៥ ភាគរយ។ ក្រុមភាសានីមួយៗមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់ ដែលធ្វើឱ្យស្វីសក្លាយជាសង្គមពហុភាសាដ៏ពិសេសមួយនៅអឺរ៉ុប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រស្វីសចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១២៩១ នៅពេលដែលសហព័ន្ធស្វីសចាស់ (Old Swiss Confederacy) ត្រូវបានបង្កើតឡើង តាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើធម្មនុញ្ញសហព័ន្ធ (Bundesbrief) ដែលជាឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ។ សហព័ន្ធដំបូងនេះមានសមាជិកចំនួនបីកាតាំង (cantons) ហើយបានពង្រីកបន្តិចម្តងៗក្នុងសតវត្សបន្ទាប់ ដោយរួមបញ្ចូលដែនដីថ្មីៗ និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។

នៅដើមសតវត្សទី ១៩ ក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ណាប៉ូលេអុង បូណាប៉ាត ស្វីសបានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលនយោបាយច្របូកច្របល់ រហូតដល់ការចេញច្បាប់ Act of Mediation នៅឆ្នាំ ១៨០៣ ដែលជាការសម្រុះសម្រួលរវាងរបបរាជានិយមចាស់ និងរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋ។ បន្ទាប់ពីសម័យណាប៉ូលេអុង ស្វីសបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហព័ន្ធថ្មីនៅឆ្នាំ ១៨៤៨ ដែលបានប្រែក្លាយប្រទេសឱ្យទៅជារដ្ឋសហព័ន្ឋទំនើប ហើយជ្រើសរើសទីក្រុងប៊ែនជាអាសនៈអចិន្ត្រៃយ៍របស់រដ្ឋាភិបាល។

នៅចុងសតវត្សទី ១៩ និងដើមសតវត្សទី ២០ ស្វីសបានវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំងលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រួមទាំងការសាងសង់រូងរថភ្លើង Gotthard ដែលបើកដំណើរការនៅឆ្នាំ ១៨៨២ និងជារូងវែងជាងគេលើពិភពលោកនៅពេលនោះ។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ស្វីសបានរក្សាអព្យាក្រឹតភាព ហើយឧត្តមសេនីយ៍ Ulrich Wille ត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពសម្រាប់សម័យសង្គ្រាម។ នយោបាយក្នុងស្រុកក៏មានការផ្លាស់ប្តូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ ដោយនៅឆ្នាំ ២០០៣ គណបក្សប្រជាជនស្វីស (SVP) បានទទួលអាសនៈទីពីរក្នុងគណៈរដ្ឋមន្ត្រី ដែលបញ្ចប់សម្ព័ន្ធនយោបាយដែលមានតាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៩។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចស្វីសត្រូវបានវាយតម្លៃថាជាសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំបំផុតមួយលើពិភពលោក ដោយផ្អែកលើវិស័យសេវាកម្ម ឧស្សាហកម្មឯកទេស និងបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់។ យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ Greater Zurich មានប្រជាជនរស់នៅ ១.៥ លាននាក់ និងជាទីតាំងរបស់ក្រុមហ៊ុនចំនួន ១៥០,០០០ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់នៅអឺរ៉ុប។ មន្ទីរពិសោធន៍ CERN នៅជិតទីក្រុងហ្សឺណែវ គឺជាមន្ទីរពិសោធន៍រូបវិទ្យាភាគល្អិតធំជាងគេលើពិភពលោក និងជាកន្លែងកំណើតនៃបណ្តាញ World Wide Web ផងដែរ។ វិស័យថាមពលក្នុងស្រុកពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើថាមពលវារីអគ្គិសនី ដោយស្វីសមានទំនប់ខ្ពស់ជាងគេនៅអឺរ៉ុប ដូចជាទំនប់ Mauvoisin ជាដើម។ លើសពីនេះ រូងរថភ្លើង Lötschberg Base ដែលជារូងវែងជាងគេទីបីលើពិភពលោក បង្ហាញពីសមត្ថភាពវិស្វកម្មកម្រិតខ្ពស់។

វប្បធម៌ស្វីសសម្បូរដោយប្រពៃណីនិងការច្នៃប្រឌិត។ ឧបករណ៍ភ្លេងបុរាណដូចជា Alphorn និងមុខម្ហូបពេញនិយមដូចជា Fondue (ឈីសរលាយសម្រាប់ជ្រលក់នំប័រ) គឺជានិមិត្តសញ្ញាវប្បធម៌ដ៏ល្បី។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិងបញ្ញវន្តជាច្រើនរូបមានដើមកំណើតឬធ្វើការនៅស្វីស ក្នុងនោះមានលោក Leonhard Euler (គណិតវិទូ) Louis Agassiz (ភូគព្ភវិទូ) Auguste Piccard (អ្នកបើកប៉េងប៉ោងស្រាវជ្រាវ) និង Albert Einstein (រូបវិទូ)។ អ្នកនិពន្ធល្បីឈ្មោះ Jean-Jacques Rousseau ក៏ជាជនជាតិស្វីសដែរ រីឯផ្នែកកីឡាវិញ Roger Federer បានឈ្នះពាន Grand Slam ចំនួន ២០ លើក និងជាកីឡាករវាយកូនបាល់ឆ្នើមប្រចាំសម័យកាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រទេសស្វីសមានភាពពាក់ព័ន្ធជាចម្បងតាមរយៈតួនាទីជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃកិច្ចការអន្តរជាតិ និងការអភិវឌ្ឍ។ យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងហ្សឺណែវគឺជាទីតាំងការិយាល័យអឺរ៉ុបរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និងជាកន្លែងប្រជុំនៃសន្និសីទអន្តរជាតិសំខាន់ៗជាច្រើន រួមមានប្រធានបទដូចជា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សន្តិសុខស្បៀង និងសិទ្ធិមនុស្ស — បញ្ហាដែលជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា។

លើសពីនេះ ស្វីសមានប្រពៃណីអព្យាក្រឹតភាពយូរអង្វែង ហើយត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកសម្រុះសម្រួលដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងទំនាស់អន្តរជាតិ។ កម្ពុជាក៏បានចូលរួមក្នុងវេទិការបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅហ្សឺណែវ ដើម្បីលើកកម្ពស់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងតំបន់។ ជាមួយគ្នានេះ ស្វីសនៅតែជាប្រទេសដែលមានឥទ្ធិពលខាងសេដ្ឋកិច្ច និងបច្ចេកវិទ្យា ដែលអាចធ្វើជាគំរូឬដៃគូសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍនៅកម្ពុជា។