ស៊ីរី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមគេហទំព័រសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រទេសស៊ីរី ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់ស៊ីរី គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច ត្រង់តំបន់មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត និងក្នុងអនុតំបន់ឡេវ៉ាន។ ស៊ីរីមានព្រំដែនខាងលិចជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ខាងជើងជាប់ប្រទេសតួកគី ខាងកើតនិងអាគ្នេយ៍ជាប់ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ខាងត្បូងជាប់ប្រទេសហ្សកដានី និងខាងនិរតីជាប់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងលីបង់។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រហែល ២៥ លាននាក់ និងផ្ទៃដីសរុប ១៨៥,១៨០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ រាជធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតគឺដាម៉ាស់។ បច្ចុប្បន្ននេះ ស៊ីរីកំពុងស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលអន្តរកាល បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយធំដុំកាលពីចុងឆ្នាំ២០២៤។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានរាយការណ៍ថា ស៊ីរីមានទីតាំងនៅអាស៊ីខាងលិច ដោយមានឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅភាគខាងលិច និងព្រំដែនជាមួយប្រទេសចំនួន ៥។ តំបន់ភ្នំនិងវាលខ្សាច់គ្របដណ្តប់ភាគច្រើននៃផ្ទៃដី។ ទន្លេអឺប្រាត ដែលជាទន្លេវែងជាងគេនៅអាស៊ីខាងលិច ហូរកាត់តំបន់ភាគខាងកើតនៃប្រទេស។ តំបន់ឆ្នេរមានអាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ ចំណែកតំបន់ខាងក្នុងវិញស្ងួត។

ប្រជាជនស៊ីរីភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់ (ប្រហែល ៨០%) ដោយមានជនជាតិភាគតិចសំខាន់ៗដូចជា ឃឺដ អាស៊ីរី និងអាមេនី។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអារ៉ាប់។ សាសនាធំៗមាន អ៊ីស្លាមស៊ុននី និងនិកាយអាឡាវី រួមទាំងសហគមន៍គ្រិស្តសាសនាតូចៗ។ ក្រុងដាម៉ាស់ និងក្រុងអាឡិប គឺជាទីក្រុងធំបំផុតនិងជាមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ទឹកដីស៊ីរីមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប ដោយមានអរិយធម៌បុរាណដូចជា អេប្លា ម៉ារី និងអ៊ូហ្គារីត ដែលបានចម្រើនឡើងនៅទីនេះតាំងពី ៣,០០០ ឆ្នាំមុនគ.ស.។ តំបន់នេះត្រូវបានកាន់កាប់ដោយចក្រភពជាច្រើន ដូចជា អាស់ស៊ីរី បាប៊ីឡូន ពែរ្ស ក្រិក (អាណាចក្រសេលូស៊ីដ) និងរ៉ូម។ ទីក្រុងប៉ាល់មីរ៉ានិងអាប៉ាមីអា គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ក្នុងសម័យបុរាណ។

នៅសតវត្សទី៧ គ.ស. សាសនាឥស្លាមបានចូលមកដល់ ហើយក្រុងដាម៉ាស់បានក្លាយជារាជធានីនៃចក្រភពអ៊ូម៉ៃយ៉ាដ។ ក្រោយមក ស៊ីរីស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ម៉ាមលូក និងចក្រភពអូតូម៉ង់អស់រយៈពេល ៤០០ ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បារាំងបានទទួលអាណត្តិគ្រប់គ្រងស៊ីរី ហើយប្រទេសនេះទទួលបានឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៦។ ក្រោយឯករាជ្យ ស៊ីរីបានឆ្លងកាត់រដ្ឋប្រហារជាច្រើន ហើយគណបក្សបាអាតបានឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ១៩៦៣។ លោកហាហ្វេស អាល់អាសាដ បានគ្រប់គ្រងប្រទេសចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧១ ដល់ពេលទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ២០០០ ហើយកូនប្រុសរបស់គាត់ លោកបាស្ហារ អាល់អាសាដ បានស្នងតំណែងជាប្រធានាធិបតី។

ចាប់តាំងពីខែមីនា ឆ្នាំ២០១១ ការតវ៉ារបស់ប្រជាជនស៊ីរីដែលជាផ្នែកនៃចលនាអារ៉ាប់ស្ព្រីង បានក្លាយជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏សាហាវ បង្កឱ្យមានអ្នកស្លាប់រាប់សែននាក់ និងជនភៀសខ្លួនរាប់លាននាក់។ ក្រុមរដ្ឋឥស្លាម (ISIS) និងក្រុមប្រឆាំងប្រដាប់អាវុធផ្សេងទៀតបានកាន់កាប់តំបន់ជាច្រើន។ នៅខែវិច្ឆិកា-ធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ កម្លាំងប្រឆាំងដឹកនាំដោយ ហាយ៉ាត តាហរីរ អាល់ស្ហាម បានបើកការវាយប្រហារធំ ហើយបានដណ្តើមកាន់កាប់ក្រុងជាច្រើន រួមទាំងដាម៉ាស់ បណ្តាលឱ្យលោកបាស្ហារ អាល់អាសាដ ភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី។ បច្ចុប្បន្ននេះ រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាល ដឹកនាំដោយលោកអាមេដ អាល់សារ៉ា កំពុងព្យាយាមកសាងប្រទេសឡើងវិញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មុនពេលសង្គ្រាមស៊ីវិល សេដ្ឋកិច្ចស៊ីរីពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម ប្រេង និងទេសចរណ៍។ Wikipedia បានលើកឡើងថា សង្គ្រាមបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចដួលរលំ ដោយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិក៏បានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ ប្រជាជនស៊ីរីភាគច្រើនកំពុងរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រ ហើយរូបិយប័ណ្ណបានធ្លាក់ថ្លៃយ៉ាងខ្លាំង។

ទោះយ៉ាងណា វប្បធម៌ស៊ីរីនៅតែសម្បូរដោយកេរដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ស៊ីរីជាទីតាំងនៃបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូជាច្រើន ដូចជា ទីក្រុងចាស់ដាម៉ាស់ និង ប៉ាល់មីរ៉ា។ ម្ហូបអាហារស៊ីរីដូចជា ឃីបបេហ ហាំមូស និង ហ្វាឡាហ្វែល មានភាពល្បីល្បាញនៅលើពិភពលោក។ កវីនិពន្ធសញ្ជាតិស៊ីរីដូចជា អាដូនីស (Adunis) ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាឥស្សរជនអក្សរសិល្ប៍អារ៉ាប់ដ៏មានឥទ្ធិពល។ របាំប្រជាប្រិយដាបកេ (Dabke) ក៏ជានិមិត្តរូបនៃភាពសប្បាយរីករាយក្នុងពិធីមង្គលការនិងពិធីបុណ្យនានា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការវិវត្តនៅស៊ីរីក្រោយរបបអាល់អាសាដ បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំងអ្នកអានរបស់ KhmerPulse ដោយសារតែឥទ្ធិពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយនិងស្ថានភាពមនុស្សធម៌។ យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ Wikipedia នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ប្រធានាធិបតីអន្តរកាលស៊ីរី លោកអាមេដ អាល់សារ៉ា បានជួបជាមួយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ និងព្រះអង្គម្ចាស់មហាក្សត្រអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត នៅទីក្រុងរីយ៉ាដ ដែលបង្ហាញពីការខិតខំកសាងទំនាក់ទំនងការទូតឡើងវិញ។

Wikipedia បន្ថែមថា ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិនៅតែបន្ត ហើយការកសាងប្រទេសឡើងវិញត្រូវប្រឈមមុខនឹងឧបសគ្គជាច្រើន រាប់ចាប់ពីជម្លោះផ្ទៃក្នុងរវាងក្រុមប្រដាប់អាវុធ រហូតដល់ការព្រួយបារម្ភពីប្រទេសជិតខាង។ ជាក់ស្តែង អ៊ីស្រាអែលបានពង្រីកការកាន់កាប់តំបន់ខ្ពង់រាបហ្គោឡាន និងបានឈ្លានពានតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសស៊ីរីក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ តាមរូបភាពនិងរបាយការណ៍ដែលបានផ្សព្វផ្សាយ។ សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីស្ថានការណ៍ស៊ីរីគឺមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះរយៈពេលវែង និងដំណើរការផ្លាស់ប្តូររបបដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលអាចជាមេរៀនសម្រាប់តំបន់ផ្សេងៗ។