ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសេចក្តីសង្ខេបពីវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ដែលបានប្រមូលទិន្នន័យពីការស្រាវជ្រាវជាច្រើន ធីរ៉ាណូសរុស រ៉ិច (Tyrannosaurus rex) គឺជាប្រភេទដាយណូស័រប្រភេទថេរ៉ូពតធំមួយ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ វារស់នៅនៅចុងសម័យក្រេតាសេអូស (Late Cretaceous) ប្រហែល ៦៩ ទៅ ៦៦ លានឆ្នាំមុន នៅតំបន់ខាងលិចនៃអាមេរិកខាងជើង ដែលកាលនោះជាទ្វីបកោះមួយឈ្មោះឡារ៉ាមីដ្យ៉ា (Laramidia)។ វាជាសមាជិកមួយក្នុងចំណោមសត្វដាយណូស័រចុងក្រោយគេ មុនព្រឹត្តិការណ៍ផុតពូជនៅចុងសម័យក្រេតាសេអូស និងផាលេអូសែន (K-Pg extinction event)។ តាមវិគីភីឌា T. rex គឺជាប្រភេទដាយណូស័រមួយដែលមានចំនួនសំណាកហ្វូស៊ីលច្រើនជាងគេ ដោយសារការរកឃើញជាច្រើននៅតាមទ្រង់ទ្រាយភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ហ្វូស៊ីលរបស់ T. rex ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងទ្រង់ទ្រាយថ្មជាច្រើន ដែលភាគច្រើនស្ថិតនៅរដ្ឋម៉ុនតាណា ដាកូតាខាងត្បូង និងវ៉ាយអូមីង ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ដូចជាខេត្តអាល់ប៊ឺរតា និងសាក់ស្គាឆេវ៉ាន់ ក្នុងប្រទេសកាណាដា។ តំបន់ទាំងនេះជាផ្នែកនៃទ្វីបកោះឡារ៉ាមីដ្យ៉ា ដែលបំបែកពីទ្វីបអាមេរិកខាងជើងដោយសមុទ្រអន្តរទ្វីបខាងលិច (Western Interior Seaway)។ T. rex មានតំបន់រស់នៅធំទូលាយជាងប្រភេទទីរ៉ាណូសរើដ (tyrannosaurid) ដទៃទៀត។

តាមវិគីភីឌា ធីរ៉ាណូសរុស រ៉ិច ជាប្រភេទថេរ៉ូពតធំ ដែលឈរលើជើងពីរ និងមានលលាដ៍ក្បាលធំសម្បើម។ វាជាសត្វស៊ីសាច់ និងជាមំសាសីកំពូលនៅក្នុងបរិស្ថានរបស់វា។ សំណាកដែលគេស្គាល់ល្បីឈ្មោះរួមមាន "ស៊ុយ" (Sue) ដែលជាសំណាកពេញលេញបំផុត និង "ស្កុតធី" (Scotty) ដែលជាសំណាកធំជាងគេបំផុតមកទល់ពេលនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ហ្វូស៊ីលដំបូងនៃ T. rex ត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ១៨៩២ ដោយលោក Edward Drinker Cope ដែលបានដាក់ឈ្មោះថា Manospondylus gigas ប៉ុន្តែមិនទាន់បានកំណត់អត្តសញ្ញាណច្បាស់លាស់។ នៅឆ្នាំ ១៩០០ លោក Barnum Brown ដែលធ្វើការឱ្យសារមន្ទីរប្រវត្តិធម្មជាតិអាមេរិក (American Museum of Natural History) បានរកឃើញសំណាកដែលមានភាពពេញលេញជាងមុននៅរដ្ឋវ៉ាយអូមីង។

នៅឆ្នាំ ១៩០៥ លោក Henry Fairfield Osborn បានពិពណ៌នាវិទ្យាសាស្ត្រអំពីវាដំបូង ហើយដាក់ឈ្មោះថា Tyrannosaurus rex ដែលមានន័យថា "ស្តេចនៃសត្វជីងចក់ដែលសាហាវ"។ ទន្ទឹមគ្នានេះ លោកក៏បានដាក់ឈ្មោះសំណាកមួយទៀតថា Dynamosaurus imperiosus ផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ក្រោយមកគេបានកំណត់ថា ឈ្មោះទាំងពីរនេះជាប្រភេទដូចគ្នា ហើយឈ្មោះ T. rex ត្រូវបានរក្សាទុកតាមគោលការណ៍អាទិភាព។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា T. rex បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាមួយនៃដាយណូស័រនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។ ខ្សែភាពយន្តដូចជា Jurassic Park បានធ្វើឱ្យវាកាន់តែល្បីល្បាញទូទាំងពិភពលោក។ នៅក្នុងវិស័យសារមន្ទីរ ហ្វូស៊ីល T. rex ដូចជា "ស៊ុយ" នៅសារមន្ទីរ Field Museum ក្នុងទីក្រុងឈីកាហ្គោ បានទាក់ទាញអ្នកទស្សនារាប់លាននាក់ និងបង្កើតចំណូលសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់។

តាមវិគីភីឌា ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្របានផ្លាស់ប្តូរការយល់ដឹងអំពី T. rex ជាច្រើនលើក ពីរូបភាពដែលឈរត្រង់បែបបុរាណ មកជាទម្រង់ដេកផ្អៀងតាមជីវវិទ្យា។ ការជជែកវែកញែកថាវាជាមំសាសីសកម្ម ឬជាសត្វស៊ីកាកសាកសព ក៏ជាប្រធានបទបន្តក្នុងចំណោមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ការរកឃើញផ្នែកម៉ូលេគុលបានធ្វើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ជាថ្មីចំពោះ T. rex។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញប្រូតេអ៊ីន collagen ពីហ្វូស៊ីលឆ្អឹងភ្លៅរបស់ T. rex ដែលជាការរកឃើញដ៏កម្រនៃសារធាតុសរីរាង្គដែលនៅសេសសល់ពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។ ការសិក្សាស្បែកហ្វូស៊ីលបានបង្ហាញថា T. rex មានស្បែកជាស្រករ មិនមែនមានរោមទេ ទោះបីជាប្រភេទទីរ៉ាណូសរើដមួយចំនួនដំបូងមានរោមក៏ដោយ។

ម្យ៉ាងទៀត តាមវិគីភីឌា នៅឆ្នាំ ២០២៤ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានពិពណ៌នាប្រភេទថ្មីមួយគឺ T. mcraeensis ដែលមានអាយុកាលប្រហែល ៧២ លានឆ្នាំមុន ដោយពង្រីកពេលវេលានៃការវិវត្តន៍របស់ហ្សែនីសនេះថយក្រោយទៀត។ ការស្រាវជ្រាវក៏បន្តស្វែងយល់ពីការលូតលាស់ និងឥរិយាបថរបស់ T. rex រួមទាំងភស្តុតាងនៃការស៊ីសាច់គ្នាផងដែរ។