ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវីគីភីឌា ប្រាសាទតាមៀន គឺជាក្រុមប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសុរិន្ទ ប្រទេសថៃ ជាប់នឹងព្រំដែនអន្តរជាតិជាមួយប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រាសាទនេះមានដើមកំណើតក្នុងសម័យអង្គរចុង និងជាសម្បត្តិវប្បធម៌ដ៏សំខាន់សម្រាប់ទាំងថៃនិងកម្ពុជា។ បច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ភាគីថៃ តែកម្ពុជានៅតែទាមទារសិទ្ធិលើប្រាសាទនេះ ដោយផ្អែកលើផែនទីសម័យអាណានិគមបារាំង ដែលកំណត់ព្រំដែនផ្សេងពីការកំណត់សព្វថ្ងៃ។ ក្រុមប្រាសាទនេះរួមមានប្រាសាទធំៗចំនួនបីគឺ ប្រាសាទតាមៀនធំ (Ta Muen Thom) ប្រាសាទតាមៀនតូច (Ta Muen Toch) និងប្រាសាទតាមៀនកណ្តាល (តាមៀន) ដែលនីមួយៗមានមុខងារខុសៗគ្នាក្នុងសម័យបុរាណ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រាសាទតាមៀនស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាល ឆ្ងាយពីទីប្រជុំជន។ ទីតាំងពិតប្រាកដស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីច្រកទ្វារព្រំដែនអូរស្មាច់ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ប្រទេសកម្ពុជា។ បរិវេណប្រាសាទពោរពេញដោយព្រៃរបោះ និងដីភ្នំថ្មបាយក្រៀម។ ប្រជាជននៅជុំវិញភាគច្រើនជាជនជាតិខ្មែរលើ និងថៃ ដែលប្រកបរបរកសិកម្ម។ ភូមិសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រោះជាផ្លូវដង្ហែរដ៏សំខាន់ពីរាជធានីអង្គរទៅកាន់នគរភាគខាងជើង។ មិនមានការរាប់ប្រជាជនច្បាស់លាស់សម្រាប់តំបន់ប្រាសាទនេះទេ ព្រោះភាគច្រើនជាតំបន់យោធា និងមានការចូលដំណើរការមានកំណត់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនិងវីគីភីឌា ប្រាសាទតាមៀនត្រូវបានកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១២ ដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី១៣ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលជាស្តេចដ៏ល្បីល្បាញខាងព្រះពុទ្ធសាសនានិងការកសាងសំណង់សាធារណៈ។ ប្រាសាទនេះជាផ្នែកមួយនៃបណ្តាញ “ផ្ទះភ្លើង” (Dharmasala) ដែលជាកន្លែងសម្រាកសម្រាប់អ្នកដំណើរតាមផ្លូវបុរាណពីអង្គរទៅកាន់ភីម៉ាយ (នៅថៃ) និងពីអង្គរទៅកាន់ព្រះវិហារ។ តាមរយៈសិលាចារឹកនិងការសិក្សាបុរាណវិទ្យា គេជឿថា ប្រាសាទតាមៀនធំជាមន្ទីរពេទ្យ (Arogyasala) ដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧បានកសាងទូទាំងនគរ ដើម្បីព្យាបាលជំងឺដល់ប្រជារាស្ត្រ។ ប្រាសាទតាមៀនតូចជាសំណង់សាសនាតូចសម្រាប់ការបូជា ហើយប្រាសាទតាមៀនកណ្តាលជាកន្លែងសម្រាកដែលមានប្រាង្គកណ្តាលតែមួយ។ ស្ថាបត្យកម្មប្រើថ្មបាយក្រៀមជាមូលដ្ឋាន និងថ្មភក់សម្រាប់ផ្នែកតុបតែង ដោយមានរូបចម្លាក់បែបពុទ្ធសាសនាមហាយានលាយឡំព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង ក្រុមប្រាសាទនេះត្រូវបានចងក្រងនៅក្នុងបញ្ជីសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌរបស់កម្ពុជា តែការបែងចែកព្រំដែនក្រោយមកបានដាក់តំបន់នេះក្នុងប្រទេសថៃ។ ដូច្នេះហើយទើបមានជម្លោះជាបន្ត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទោះបីប្រាសាទតាមៀនមិនមែនជាគោលដៅទេសចរណ៍ធំដូចប្រាសាទអង្គរវត្ត ឬប្រាសាទព្រះវិហារក៏ដោយ ក៏វាមានសក្តានុពលផ្នែកវប្បធម៌និងសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ នៅពេលស្ថានការណ៍នយោបាយស្ងប់ស្ងាត់ អ្នកទេសចរទាំងថៃ និងកម្ពុជា និងអន្តរជាតិមួយចំនួនបានទៅទស្សនា ដែលនាំមកនូវចំណូលដល់អាជីវកម្មតូចៗ។ ប្រជាជនក្នុងតំបន់ក៏លក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ និងសេវាកម្មនាំផ្លូវផងដែរ។ តាមផ្នែកវប្បធម៌ ប្រាសាទនេះជាសាក្សីនៃអតីតភាពរុងរឿងនៃអាណាចក្រខ្មែរ និងជានិមិត្តរូបនៃការទាមទារអត្តសញ្ញាណជាតិសម្រាប់កម្ពុជា។ វាជាផ្នែកមួយនៃបណ្តាញបេតិកភណ្ឌដែលអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានបានចាប់អារម្មណ៍ ដោយសារតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជាឧទាហរណ៍នៃការគ្រប់គ្រងបេតិកភណ្ឌឆ្លងដែន។ ទោះជាយ៉ាងណា ភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយបានរារាំងការអភិវឌ្ឍពេញលេញនៃវិស័យទេសចរណ៍នៅទីនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រាសាទតាមៀនមិនគ្រាន់តែជាសំណង់បុរាណប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជានិមិត្តរូបនៃការបាត់បង់ទឹកដីនិងបេតិកភណ្ឌជាតិ។ ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជានិងថៃបានផ្ទុះឡើង ជាពិសេសក្រោយការចុះបញ្ជីប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដោយយូណេស្កូក្នុងឆ្នាំ២០០៨។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១១ ការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធបានកើតឡើងនៅជុំវិញប្រាសាទតាមៀន និងប្រាសាទតាក្របីជាប់គ្នា ដែលបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសទាំងសងខាង។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាន ការប្រយុទ្ធនេះបានផ្ទុះឡើងដោយសារការដាក់ពង្រាយកងទ័ពនិងការសាងសង់ទីតាំងយោធានៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានសម្រេចឱ្យកម្ពុជាឈ្នះក្តីលើប្រាសាទព្រះវិហារ តែមិនបានដោះស្រាយជម្លោះលើប្រាសាទផ្សេងទៀតដូចជាតាមៀនទេ។ បច្ចុប្បន្ន ភាគីទាំងពីរបានដកទ័ពមួយផ្នែកចេញ និងបន្តការចរចាតាមរយៈគណៈកម្មការព្រំដែនរួម។ ប៉ុន្តែស្ថានការណ៍នៅតែមានភាពផុយស្រួយ ហើយប្រជាជនកម្ពុជាជាច្រើននៅតែចង់ឃើញការត្រឡប់មកវិញនៃប្រាសាទនេះក្នុងដែនដីកម្ពុជា។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រាសាទតាមៀនជាបញ្ហាដែលផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងជាតិនិយម កេរដំណែល និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិដ៏ស្មុគស្មាញ។