ការចាប់កាន់កាប់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការចាប់កាន់កាប់ (Takeover) ក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម គឺជាដំណើរការនៃការទិញយកក្រុមហ៊ុនមួយដោយក្រុមហ៊ុនមួយផ្សេងទៀត។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស ពាក្យនេះសំដៅយ៉ាងជាក់លាក់ទៅលើការទិញយកក្រុមហ៊ុនសាធារណៈដែលភាគហ៊ុនរបស់ខ្លួនត្រូវបានចុះបញ្ជីជាសាធារណៈ ដោយខុសពីការទិញយកក្រុមហ៊ុនឯកជន។ និយាយជាទូទៅ ការចាប់កាន់កាប់កើតឡើងនៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនមួយ (ហៅថា “អ្នកចាប់កាន់កាប់” ឬ Acquirer) ព្យាយាមទទួលការគ្រប់គ្រងលើក្រុមហ៊ុនមួយទៀត (ហៅថា “ក្រុមហ៊ុនគោលដៅ” ឬ Target) តាមរយៈការទិញភាគហ៊ុនភាគច្រើន ឬទ្រព្យសម្បត្តិសំខាន់ៗរបស់ក្រុមហ៊ុននោះ។

ការចាប់កាន់កាប់អាចបែងចែកជាពីរប្រភេទធំៗ គឺ ការចាប់កាន់កាប់ដោយមិត្តភាព (Friendly Takeover) ដែលក្រុមប្រឹក្សាភិបាលរបស់ក្រុមហ៊ុនគោលដៅយល់ព្រម និងគាំទ្រការចាប់កាន់កាប់ និងការចាប់កាន់កាប់ដោយអរិភាព (Hostile Takeover) ដែលអ្នកចាប់កាន់កាប់ព្យាយាមដណ្តើមការគ្រប់គ្រងដោយមិនមានការយល់ព្រមពីក្រុមហ៊ុនគោលដៅ។ យន្តការទូទៅមួយចំនួនរួមមានការដេញថ្លៃភាគហ៊ុន (Tender Offer) ការប្រកួតប្រជែងប្រូកស៊ី (Proxy Fight) និងការទិញភាគហ៊ុនដោយផ្ទាល់នៅលើទីផ្សារ។ ក្រុមហ៊ុនគោលដៅតែងតែប្រើយុទ្ធសាស្ត្រការពារដូចជា Poison Pill (ថ្នាំពុល) ឬ White Knight (អ្នកជួយសង្គ្រោះ) ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការចាប់កាន់កាប់ដោយអរិភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទោះបីជាការចាប់កាន់កាប់អាចកើតឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែងក៏ដោយ ក៏ទីផ្សារធំៗសម្រាប់សកម្មភាពនេះច្រើនតែប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុសំខាន់ៗដូចជា Wall Street ក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាមេរិក The City នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ចក្រភពអង់គ្លេស និងទីផ្សារនានាក្នុងតំបន់អាស៊ីដូចជាហុងកុង និងសិង្ហបុរី។ ទីតាំងទាំងនេះដើរតួនាទីជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ធនាគារវិនិយោគ ក្រុមហ៊ុនមេធាវី និងទីប្រឹក្សាហិរញ្ញវត្ថុដែលសម្របសម្រួលដំណើរការចាប់កាន់កាប់។

ប្រជាជនដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងការចាប់កាន់កាប់រួមមានក្រុមអ្នកគ្រប់គ្រងជាន់ខ្ពស់ ម្ចាស់ភាគហ៊ុន អ្នកវិនិយោគ ព្រមទាំងស្ថាប័ននិយតកម្មដូចជាគណៈកម្មការមូលបត្រសហរដ្ឋអាមេរិក (SEC) ឬអាជ្ញាធរសេវាហិរញ្ញវត្ថុ (FCA) នៅចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគដូចជា Goldman Sachs, Morgan Stanley, និង JPMorgan ជាដើម តែងតែដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការស្វែងរកគោលដៅ ផ្តល់យោបល់ និងផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានសម្រាប់ដំណើរការនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការចាប់កាន់កាប់អាចត្រូវបានតាមដានរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ នៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនធំៗបានចាប់ផ្តើមប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីបង្កើតជាសម្ព័ន្ធភាពធំៗ (Trusts) ដែលនាំឲ្យមានការអនុម័តច្បាប់ប្រឆាំងនឹងការផ្តាច់មុខ (Antitrust Laws) នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ មានរលកនៃការចាប់កាន់កាប់ដោយក្រុមហ៊ុនចម្រុះ (Conglomerate Mergers) ដែលក្រុមហ៊ុនទិញយកអាជីវកម្មដែលមិនទាក់ទងគ្នាដើម្បីពង្រីកវិសាលភាព។

រលកដ៏ធំបន្ទាប់បានកើតឡើងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសម័យនៃការចាប់កាន់កាប់ដោយអរិភាព និងការទិញយកដោយប្រើប្រាក់កម្ចី (Leveraged Buyouts)។ បច្ចេកទេសនេះប្រើមូលបត្រដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ហៅថា Junk Bonds ដើម្បីផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដល់ការទិញយក ហើយជារឿយៗត្រូវបានរំលេចនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។ ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ មក ការចាប់កាន់កាប់បានក្លាយជាសាកលកាន់តែខ្លាំង ដោយមានការចូលរួមពីក្រុមហ៊ុនឆ្លងដែន និងក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗ។ នៅក្នុងសហស្សវត្សរ៍ទី២១ ការចាប់កាន់កាប់បានបន្តមានសន្ទុះជាមួយនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងធំៗដូចជាការទិញយក WhatsApp ដោយ Facebook ការទិញយក Whole Foods ដោយ Amazon និងការទិញយក Activision Blizzard ដោយ Microsoft ជាដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ការចាប់កាន់កាប់អាចនាំមកនូវអត្ថប្រយោជន៍ដូចជាការសន្សំសំចៃដោយទំហំ (Economies of Scale) ការចូលទៅកាន់ទីផ្សារថ្មី និងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពប្រតិបត្តិការ។ ទោះយ៉ាងណា វាក៏អាចបង្កការព្រួយបារម្ភអំពីការផ្តាច់មុខ និងការកាត់បន្ថយការងារផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាលនានាមានស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើការចាប់កាន់កាប់មួយនឹងធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការប្រកួតប្រជែងដែរឬទេ។

វប្បធម៌នៃការចាប់កាន់កាប់មានភាពស្មុគស្មាញ ដោយរួមបញ្ចូលការស៊ើបអង្កេតដោយយកចិត្តទុកដាក់ (Due Diligence) ការចរចារលើតម្លៃ និងការធ្វើសមាហរនកម្មបន្ទាប់ពីការចាប់កាន់កាប់។ ការបំព្រួញវប្បធម៌រវាងក្រុមហ៊ុនទាំងពីរអាចជាឧបសគ្គចម្បងដែលនាំឲ្យការចាប់កាន់កាប់ជាច្រើនបរាជ័យ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ការចាប់កាន់កាប់នៅតែជាយុទ្ធសាស្ត្រពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ ដែលជំរុញដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបច្ចេកវិទ្យា (ដូចជា AI និង Fintech) និងការផ្លាស់ប្តូរបទបញ្ញត្តិ។ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការចាប់កាន់កាប់កំពុងកើនឡើង ជាពិសេសក្នុងវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ និងទូរគមនាគមន៍។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីការចាប់កាន់កាប់មានសារៈសំខាន់ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាកំពុងធ្វើសមាហរនកម្មកាន់តែខ្លាំងជាមួយសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ ហើយព្រឹត្តិការណ៍ទាក់ទងនឹងការលក់អាជីវកម្ម ឬការទិញយកក្រុមហ៊ុនអាចប៉ះពាល់ដល់ការងារ និងតម្លៃទំនិញក្នុងស្រុក។