ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ការសម្លាប់គោលដៅ (Targeted killing) គឺជាទម្រង់នៃការធ្វើឃាតដែលអនុវត្តដោយរដ្ឋាភិបាល ក្រៅពីដំណើរការតុលាការ ឬសមរភូមិ។ ការសម្លាប់បែបនេះច្រើនតែសំដៅលើបុគ្គលដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិ ដូចជាមេដឹកនាំភេរវកម្ម ឬអ្នកបង្កើតអាវុធជាដើម។ ក្នុងបរិបទទំនើប ការសម្លាប់គោលដៅត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈការប្រើប្រាស់យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក ដូចជា MQ-9 Reaper ដែលបានឃើញនៅក្នុងរូបភាពខាងលើ។

បច្ចុប្បន្ននេះ សហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រទេសដែលប្រើប្រាស់យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកយ៉ាងសកម្មក្នុងប្រតិបត្តិការសម្លាប់គោលដៅ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសដូចជាយេមិន អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន។ យោងតាមវីគីភីឌា ការវាយប្រហារទាំងនេះបានបង្កើតនូវមតិរិះគន់យ៉ាងខ្លាំង ដោយសារកង្វល់អំពីការស្លាប់របស់ជនស៊ីវិល និងភាពស្របច្បាប់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការសម្លាប់គោលដៅបានកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាច្រើន ប៉ុន្តែតំបន់ដែលមានការប្រើប្រាស់ច្រើនជាងគេគឺមជ្ឈិមបូព៌ា និងអាស៊ីខាងត្បូង។ យោងតាមវីគីភីឌា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើប្រតិបត្តិការយ៉ាងច្រើននៅយេមិន ដោយក្រាហ្វិកពីវីគីភីឌាបង្ហាញពីចំនួនជនរងគ្រោះជាមធ្យមក្នុងការវាយប្រហារទាំងនេះចន្លោះឆ្នាំ ២០០២ ដល់ ២០១៧។ តួអង្គសំខាន់ៗដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងការរៀបចំ និងអនុវត្តការសម្លាប់គោលដៅ រួមមានមេដឹកនាំនយោបាយ មន្ត្រីចារកម្ម និងបុគ្គលិកយោធា។ លោក John O. Brennan ដែលធ្លាប់ជាប្រធានទីភ្នាក់ងារស៊ើបការសម្ងាត់កណ្តាល (CIA) និងជាទីប្រឹក្សាប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា គឺជាបុគ្គលស្នូលក្នុងការពង្រីកកម្មវិធីយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ជនដែលក្លាយជាគោលដៅនៃការសម្លាប់ក៏មានលក្ខណៈចម្រុះផងដែរ។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ CIA បានជ្រើសរើសលោក Sam Giancana និងមេម៉ាហ្វីយ៉ាដទៃទៀត ដើម្បីធ្វើឃាតមេដឹកនាំគុយបា។ នៅសម័យថ្មី ជនរងគ្រោះរួមមានមេដឹកនាំភេរវកម្ម មន្ត្រីយោធាបរទេស និងសូម្បីតែអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រផងដែរ ដូចដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការសម្លាប់គោលដៅអាចតាមដានបានរហូតដល់សម័យបុរាណ ប៉ុន្តែនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០ វាបានក្លាយជាឧបករណ៍យុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាល។ យោងតាមវីគីភីឌា ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានរៀបចំផែនការធ្វើឃាតមេដឹកនាំបរទេសជាច្រើន រួមទាំងលោក Fidel Castro នៃប្រទេសគុយបា។ CIA បានចូលរួមជាមួយក្រុមម៉ាហ្វីយ៉ា និងជ្រើសរើសបុគ្គលដូចជាលោក Sam Giancana ដើម្បីអនុវត្តគម្រោងនេះ ទោះបីជាពុំបានសម្រេចក៏ដោយ។

ក្រោយការវាយប្រហារថ្ងៃ ១១ កញ្ញា ២០០១ ការសម្លាប់គោលដៅបានរំកិលចូលដំណាក់កាលថ្មី ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក។ តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា ការវាយប្រហារដោយយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងប្រទេសដូចជាអាហ្វហ្គានីស្ថាន យេមិន និងសូម៉ាលី។ ក្រាហ្វិកមួយនៅលើវីគីភីឌាបង្ហាញថា ចំនួនជនរងគ្រោះជាមធ្យមក្នុងការវាយប្រហារនៅយេមិន បានប្រែប្រួល ប៉ុន្តែនៅតែមានករណីស្លាប់ជនស៊ីវិលជាបន្តបន្ទាប់។ ការសម្លាប់គោលដៅនេះក៏មិនកំណត់ត្រឹមតែសហរដ្ឋអាមេរិកទេ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក៏មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រដៀងគ្នាដែរ។

នៅក្នុងតំបន់ដទៃ អ៊ីរ៉ង់បានចោទប្រកាន់អ៊ីស្រាអែលថាបានធ្វើឃាតអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន ហើយវិមានរំលឹកដល់ជនរងគ្រោះទាំងនោះគឺជាភស្តុតាងនៃផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងនៃការសម្លាប់គោលដៅ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការសម្លាប់គោលដៅមានភាគីសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់។ យោងតាមវីគីភីឌា កម្មវិធីយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើករបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើប្រាស់ថវិការាប់ពាន់លានដុល្លារ សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ ប្រតិបត្តិការ និងការផ្តល់សំណងដល់ជនរងគ្រោះ។ ថវិកានេះច្រើនត្រូវបានបែងចែកពីក្រសួងការពារជាតិ និងអាចបង្កើតជាបន្ទុកសម្រាប់អ្នកបង់ពន្ធ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការសម្លាប់គោលដៅបានផុសចលនាប្រឆាំងជាសកល។ ការតវ៉ាប្រឆាំងសង្គ្រាម ដូចនៅទីក្រុង Minneapolis ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ បានសង្កត់ធ្ងន់លើបញ្ហាសីលធម៌ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ លើសពីនេះ ការកសាងវិមានរំលឹកដល់ជនរងគ្រោះ ដូចជាវិមាននៅអ៊ីរ៉ង់ បង្ហាញពីការចងចាំវប្បធម៌ និងការឈឺចាប់ដែលបន្សល់ទុកដោយការសម្លាប់បែបនេះ។ ការពិភាក្សាអំពីច្បាប់ និងសីលធម៌នៅតែបន្តជាចំណោទសម្រាប់សហគមន៍អន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងឆាកអន្តរជាតិសព្វថ្ងៃ ការសម្លាប់គោលដៅនៅតែជាប្រធានបទក្តៅដែលភ្ជាប់ទៅនឹងបញ្ហាសន្តិសុខ អធិបតេយ្យភាព និងសិទ្ធិមនុស្ស។ យោងតាមវីគីភីឌា ការប្រើប្រាស់យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកដើម្បីសម្លាប់គោលដៅបានកើនឡើងនៅក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ដែលធ្វើឲ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ និងក្រុមមនុស្សធម៌ជាច្រើនចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រួយបារម្ភ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីការសម្លាប់គោលដៅគឺសំខាន់ ពីព្រោះព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាសមាជិកសកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយតែងតែបញ្ចេញមតិអំពីការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសច្បាប់ស្តីពីអធិបតេយ្យភាព និងការមិនប្រើកម្លាំង។ ការសម្លាប់គោលដៅដោយគ្មានការកាត់ក្តីអាចបង្កើតលំនាំគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ហើយអាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។ ដូច្នេះ ប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ចំពោះការតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ ហើយ KhmerPulse នឹងបន្តផ្តល់ព័ត៌មានពហុប្រភពអំពីការវិវត្តន៍នានា។