ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការប្រណាំងបច្ចេកវិទ្យា គឺជាការប្រជែងជាសាកលរវាងប្រទេសមហាអំណាច ជាពិសេសរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន ដើម្បីគ្រប់គ្រងនិងសម្រេចបានឧត្តមភាពក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យាទំនើបៗដូចជា បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ឧបករណ៍ពាក់កណ្តាលចម្លង (semiconductor) ការគណនាកង់ខ្យល់ (quantum computing) បណ្តាញទំនាក់ទំនង 5G និងបច្ចេកវិទ្យាអវកាសជាដើម។ ការប្រណាំងនេះមិនត្រឹមតែជាការប្រកួតប្រជែងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ និងឧស្សាហកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមានផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខជាតិ សេដ្ឋកិច្ច និងឥទ្ធិពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៃសតវត្សទី២១ ផងដែរ។

នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល បច្ចេកវិទ្យាបានក្លាយជាកត្តាកំណត់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងរបស់ប្រទេសមួយ ហើយការត្រួតត្រាលើបច្ចេកវិទ្យាសំខាន់ៗអាចផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងធំធេង។ ដូច្នេះ សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាមហាអំណាចបច្ចេកវិទ្យាដើម កំពុងប្រឈមមុខនឹងការកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សរបស់ចិន ដែលមានមហិច្ឆិតាចង់ក្លាយជាអ្នកនាំមុខពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ថ្វីបើការប្រណាំងបច្ចេកវិទ្យាមិនមែនជាទីកន្លែង ឬបុគ្គលជាក់លាក់ តួអង្គសំខាន់ៗដែលចូលរួមគឺជាប្រទេសនិងតំបន់ដែលមានសមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ច និងបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់។ សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានប្រជាជនប្រមាណ ៣៣០ លាននាក់ នៅតែជាអ្នកដឹកនាំក្នុងការច្នៃប្រឌិត និងស្រាវជ្រាវ ដោយមានក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗដូចជា Google, Microsoft, Apple និងក្រុមហ៊ុនផលិតឈីបដូចជា NVIDIA និង Intel។ ចំណែកឯសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ដែលមានប្រជាជនជាង ១.៤ ពាន់លាននាក់ បានអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពយ៉ាងឆាប់រហ័សតាមរយៈគោលនយោបាយរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុនដូចជា Huawei, Alibaba និង Baidu។

តួអង្គសំខាន់ផ្សេងទៀតរួមមាន សហភាពអឺរ៉ុប (EU) ជាពិសេសប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងបារាំង និងប្រទេសជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងឥណ្ឌា ដែលកំពុងពង្រីកវិស័យបច្ចេកវិទ្យារបស់ខ្លួនយ៉ាងសកម្ម។ ការប្រណាំងនេះក៏មានលក្ខណៈជាសកល ដោយប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន រួមទាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ កំពុងស្វែងរកទីតាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងស្រមោលនៃការប្រកួតប្រជែងនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការប្រណាំងបច្ចេកវិទ្យាមានឫសគល់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀតបានប្រជែងគ្នាក្នុងការដណ្តើមអវកាស និងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ ក្រោយការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត សហរដ្ឋអាមេរិកបាននាំមុខក្នុងបដិវត្តន៍អ៊ីនធឺណិត និងកុំព្យូទ័រផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងទសវត្សទី១៩៩០ និងដើមទសវត្សទី២០០០។ ទន្ទឹមនេះ ចិនបានចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងបើកទូលាយការវិនិយោគបច្ចេកវិទ្យាបរទេស ដែលធ្វើឲ្យខ្លួនក្លាយជា "រោងចក្រពិភពលោក"។

នៅទសវត្សទី២០១០ ចិនបានចាប់ផ្តើមវិនិយោគយ៉ាងច្រើនក្នុងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប តាមរយៈគំនិតផ្តួចផ្តើមដូចជា "Made in China 2025" ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាបរទេស។ ការកើនឡើងរបស់ Huawei នៅក្នុងវិស័យ 5G និងក្រុមហ៊ុនផលិតឈីបដូចជា SMIC បានបង្កើនការព្រួយបារម្ភផ្នែកសន្តិសុខនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក-ចិន ដែលចាប់ផ្តើមក្នុងឆ្នាំ២០១៨ បានប្រែក្លាយជាសង្គ្រាមបច្ចេកវិទ្យា ដោយមានការដាក់ទណ្ឌកម្មលើ Huawei និងការរឹតបន្តឹងការនាំចេញឈីបទៅកាន់ចិន។

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២២ ការលេចចេញនូវបញ្ញាសិប្បនិម្មិតជំនាន់ថ្មី (generative AI) ដូចជា ChatGPT បានពន្លឿនការប្រណាំងនេះយ៉ាងខ្លាំង។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដាក់ចេញច្បាប់គ្រប់គ្រងការនាំចេញឈីបទំនើប (chip bans) ខណៈចិនខិតខំអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពខ្លួនឯងក្នុងការផលិតឈីប និង AI។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការប្រណាំងបច្ចេកវិទ្យាបានជំរុញឲ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ក្នុងវិស័យស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ (R&D)។ ប្រទេសទាំងពីរបានបង្កើនថវិកាយោធានិងឧស្សាហកម្មដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យា បង្កើតការងារថ្មីៗ ប៉ុន្តែក៏នាំឲ្យមានការព្រួយបារម្ភពីការប្រមូលផ្តុំអំណាចសេដ្ឋកិច្ច និងផលប៉ះពាល់ដល់ខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពីចិន ទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងទៀត ដូចជាវៀតណាម និងឥណ្ឌា ដែលបានបង្កើតឱកាសសម្រាប់ប្រទេសទាំងនោះ។

នៅកម្រិតវប្បធម៌ ការប្រណាំងបច្ចេកវិទ្យាបានជំរុញឲ្យមានវប្បធម៌ច្នៃប្រឌិត និងការអប់រំផ្នែក STEM (វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា វិស្វកម្ម និងគណិតវិទ្យា) នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក មានការសង្កត់ធ្ងន់លើភាពជាសហគ្រិន និងការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារសេរី រីឯនៅចិន រដ្ឋមានតួនាទីដឹកនាំយ៉ាងច្បាស់ក្នុងការកំណត់ទិសដៅបច្ចេកវិទ្យា។ លទ្ធផលវប្បធម៌ក៏រួមមានការព្រួយបារម្ភអំពីឯកជនភាព ការត្រួតពិនិត្យ និងក្រមសីលធម៌ AI ដែលប្រជាជននៅទូទាំងពិភពលោកកំពុងជជែកវែកញែក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការប្រណាំងបច្ចេកវិទ្យាមានភាពពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ ដោយសារកម្ពុជាជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅក្នុងតំបន់ដែលរងឥទ្ធិពលពីមហាអំណាចទាំងពីរ។ ការអភិវឌ្ឍបណ្តាញ 5G នៅកម្ពុជា ជាវិស័យមួយដែលឃើញការប្រកួតប្រជែងរវាងក្រុមហ៊ុន Huawei របស់ចិន និងក្រុមហ៊ុនផ្សេងទៀត ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខទិន្នន័យ និងទំនាក់ទំនងការទូត។

លើសពីនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានប្រកាសគោលដៅផ្លាស់ប្តូរឌីជីថល (digital transformation) ដើម្បីជំរុញសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែការសម្រេចបាននូវឯករាជ្យបច្ចេកវិទ្យាតម្រូវឲ្យមានតុល្យភាពក្នុងការជ្រើសរើសដៃគូបច្ចេកវិទ្យា និងការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ។ ថ្មីៗនេះ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិបានរាយការណ៍អំពីការកើនឡើងនៃវត្តមានបច្ចេកវិទ្យាចិននៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន និងការព្យាយាមរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការពង្រីកភាពជាដៃគូឌីជីថល។ ការវិវត្តទាំងនេះនឹងបន្តធ្វើឲ្យការប្រណាំងបច្ចេកវិទ្យាក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់សម្រាប់អនាគតរបស់កម្ពុជា និងពិភពលោក។