ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមវិគីភីឌា ស្ថានភាពការពារបណ្ដោះអាសន្ន (Temporary Protected Status ហៅកាត់ថា TPS) គឺជាស្ថានភាពអន្តោប្រវេសន៍បណ្ដោះអាសន្នមួយដែលផ្ដល់ដោយរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកដល់ជនជាតិនៃប្រទេសដែលត្រូវបានកំណត់ ដែលកំពុងស្នាក់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសន្តិសុខមាតុភូមិ (Secretary of Homeland Security) មានអំណាចក្នុងការសម្រេចផ្ដល់ TPS ដល់ជនបរទេសដែលមានវត្តមាននៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិករួចហើយ ប្រសិនបើប្រទេសកំណើតរបស់ពួកគេកំពុងជួបនឹងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ គ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថាន ឬលក្ខខណ្ឌបណ្ដោះអាសន្ន ឬវិសាមញ្ញផ្សេងៗដែលរារាំងពួកគេមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសកំណើតដោយសុវត្ថិភាព។ TPS ផ្ដល់សិទ្ធិឲ្យអ្នកទទួលផលអាចស្នាក់នៅ និងក្នុងករណីខ្លះ អាចធ្វើការនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកបានក្នុងរយៈពេលកំណត់។ ស្ថានភាពនេះមិនផ្ដល់សញ្ជាតិអាមេរិក ឬប័ណ្ណស្នាក់នៅអចិន្ត្រៃយ៍ (Green Card) ទេ ប៉ុន្តែវាការពារពួកគេពីការនិរទេសជាបណ្ដោះអាសន្ន។ គិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ មានជនប្រមាណ ១ ២៩៧ ៦៣៥ នាក់កាន់ TPS នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមវិគីភីឌា បណ្ដាប្រទេសដែលត្រូវបានកំណត់សម្រាប់ TPS មានច្រើនជាងដប់ប្រទេស ហើយពួកវាស្ថិតនៅលើទ្វីបផ្សេងៗគ្នាដូចជា៖ អាមេរិកកណ្ដាល (អែលសាល់វ៉ាឌ័រ ហុងឌូរ៉ាស នីការ៉ាហ្កា) អាហ្វ្រិក (សូម៉ាលី ស៊ូដង់ខាងត្បូង ស៊ូដង់) និងអាស៊ី (ណេប៉ាល់ ស៊ីរី យេម៉ែន) ជាដើម។ នៅប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ប្រទេសថ្មីដូចជាអ៊ុយក្រែន អាហ្វហ្កានីស្ថាន និងវ៉េណេស៊ុយអេឡា ក៏ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងកម្មវិធីនេះផងដែរ។ ជនដែលទទួលបាន TPS មានចំនួនសរុបជាង ១ លាន ២ សែននាក់ ដោយសហគមន៍ធំៗរស់នៅក្នុងរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា តិចសាស់ ផ្លរីដា និងញូវយ៉ក។ ប្រជាជន TPS ទាំងនេះមកពីមជ្ឈដ្ឋានផ្សេងៗ ហើយភាគច្រើនបានស្នាក់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកអស់រយៈពេលយូរ — ខ្លះរហូតដល់ ២០ ឬ ៣០ ឆ្នាំ — ហើយមានកូនកើតនៅអាមេរិកដែលជាពលរដ្ឋសហរដ្ឋអាមេរិកពេញសិទ្ធិ។ ទោះបីយ៉ាងនេះក្ដី ស្ថានភាពបណ្ដោះអាសន្ននេះធ្វើឲ្យពួកគេស្ថិតក្នុងភាពមិនច្បាស់លាស់អំពីអនាគតរបស់ខ្លួន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា កម្មវិធី TPS ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍ឆ្នាំ១៩៩០ (Immigration Act of 1990) ដែលបានចុះហត្ថលេខាដោយប្រធានាធិបតី George H.W. Bush ។ គោលបំណងដំបូងគឺដើម្បីផ្ដល់ទីជម្រកបណ្ដោះអាសន្នដល់ជនបរទេសដែលមិនអាចត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតវិញដោយសារស្ថានភាពអាសន្ន។ ប្រទេសទីមួយដែលទទួលបាន TPS គឺអែលសាល់វ៉ាឌ័រ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ដោយសារសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលកំពុងបន្ត។ បន្ទាប់មក មានប្រទេសជាច្រើនទៀតត្រូវបានបន្ថែម ដូចជាហុងឌូរ៉ាស នីការ៉ាហ្កា ជាដើម។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ ការកំណត់ TPS ត្រូវបានពិនិត្យឡើងវិញជាទៀងទាត់ (រាល់ ៦ ទៅ ១៨ ខែ) ហើយការបន្ត ឬការបញ្ចប់កម្មវិធីតែងតែបង្កជម្លោះនយោបាយ។ នៅឆ្នាំ២០១៧-២០១៨ រដ្ឋបាលប្រធានាធិបតី Donald Trump បានប្រកាសបញ្ចប់ TPS សម្រាប់ប្រទេសមួយចំនួន ប៉ុន្តែបណ្ដឹងតុលាការសហព័ន្ធបានរារាំងការបញ្ចប់នេះបណ្ដោះអាសន្ន។ រដ្ឋបាលប្រធានាធិបតី Joe Biden បានពង្រីក TPS ដល់ប្រទេសថ្មីដូចជាអ៊ុយក្រែន (ក្រោយការឈ្លានពានដោយរុស្ស៊ី) និងអាហ្វហ្កានីស្ថាន (ក្រោយការដួលរលំរដ្ឋាភិបាល)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកកាន់ TPS ដើរតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសារពួកគេភាគច្រើនមានការអនុញ្ញាតធ្វើការ និងបង់ពន្ធ។ ពួកគេធ្វើការក្នុងវិស័យដូចជា សំណង់ កសិកម្ម សេវាកម្មម្ហូបអាហារ និងការថែទាំសុខភាព ដែលជាវិស័យដែលខ្វះកម្លាំងពលកម្ម។ ការសិក្សាមួយចំនួនដែលត្រូវបានដកស្រង់ក្នុងវិគីភីឌាបង្ហាញថា ការដក TPS ពីប្រទេសធំៗអាចបណ្ដាលឲ្យសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកបាត់បង់ប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារ និងកាត់បន្ថយចំណូលពន្ធ។ លើសពីនេះ អ្នកកាន់ TPS ជាច្រើនបានបង្កើតអាជីវកម្មផ្ទាល់ខ្លួន រួមចំណែកដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ សហគមន៍ TPS បានរក្សាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសកំណើត ដោយផ្ញើប្រាក់វិភាគទាន (remittances) ទៅគ្រួសារ និងចូលរួមក្នុងពិធីបុណ្យប្រពៃណី។ នៅក្នុងទីក្រុងធំៗរបស់អាមេរិក ពួកគេបានបង្កើតសង្កាត់វប្បធម៌ ដូចជាសហគមន៍សាល់វ៉ាឌ័រនៅឡូសអេនជឺលេស ឬសហគមន៍ហៃទីនៅម៉ៃអាមី ដែលជួយបន្ថែមភាពចម្រុះដល់សង្គមអាមេរិក។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី ស្ថានភាពបណ្ដោះអាសន្នធ្វើឲ្យការបញ្ចូលខ្លួនពេញលេញមានកម្រិត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

គិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ តាមវិគីភីឌា មានជនជាតិបរទេសប្រមាណ ១ លាន ៣ សែននាក់កំពុងការពារក្រោម TPS ហើយចំនួននេះបន្តកើនឡើងដោយសារវិបត្តិថ្មីៗនៅទូទាំងពិភពលោក។ បច្ចុប្បន្ន ការកំណត់ TPS សម្រាប់ប្រទេសដូចជាអ៊ុយក្រែន អាហ្វហ្កានីស្ថាន និងស៊ូដង់ខាងត្បូង នៅតែជាប្រធានបទក្ដៅគគុកក្នុងនយោបាយអាមេរិក ដោយមានការតស៊ូមតិទាំងគាំទ្រនិងប្រឆាំង។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ទោះបីជាកម្ពុជាមិនស្ថិតក្នុងបញ្ជី TPS ក៏ដោយ ក៏នយោបាយអន្តោប្រវេសន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកមានឥទ្ធិពលដល់ពលរដ្ឋខ្មែរដែលកំពុងរស់នៅក្រៅប្រទេស ក៏ដូចជាដល់និន្នាការធ្វើចំណាកស្រុកនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។ គំរូ TPS ក៏អាចជាគំរូសិក្សាសម្រាប់ប្រទេសផ្សេងៗក្នុងការបង្កើតយន្តការការពារជនភៀសខ្លួនបណ្ដោះអាសន្ន ដែលមានសារៈសំខាន់នៅក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងជម្លោះ។