ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជម្លោះដែនដីនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ជាជម្លោះយូរអង្វែងរវាងប្រទេសជាច្រើនជុំវិញកម្មសិទ្ធិលើកោះ ថ្មប៉ប្រះទឹក និងតំបន់សមុទ្រ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ភាគីពាក់ព័ន្ធរួមមាន ចិន (សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន) តៃវ៉ាន់ វៀតណាម ហ្វីលីពីន ម៉ាឡេស៊ី ប៊្រុយណេ និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ចំណុចសំខាន់ៗនៃជម្លោះរួមមាន កោះស្ព្រាតលី (Spratly Islands) កោះប៉ារ៉ាសែល (Paracel Islands) ថ្មប៉ប្រះទឹកស្កាបរ៉ូ (Scarborough Shoal) និងព្រំដែននៅឈូងសមុទ្រតុងកឹង។ តំបន់ទឹកដីនៅជិតកោះណាតូណារបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីក៏ស្ថិតក្នុងជម្លោះផងដែរ។

ជម្លោះនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាស្មុគស្មាញដោយសារការទាមទារយ៉ាងទូលំទូលាយរបស់ចិន ដែលប្រើ ‘ខ្សែបន្ទាត់ប្រាំបួន’ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃសមុទ្រជិតទាំងមូល។ ប្រទេសជិតខាងបានអះអាងថា ការទាមទារនេះរំលោភលើអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ដែលកំណត់តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខរហូតដល់ ២០០ ម៉ាយសមុទ្រ។ អស្ថិរភាពក្នុងតំបន់នេះអាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដោយសារតែវាជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រចិនខាងត្បូងគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីប្រហែល ៣.៥ លានគីឡូម៉ែត្រក្រឡា ស្ថិតនៅចន្លោះចិន វៀតណាម ហ្វីលីពីន និងកោះបរណេអូ។ ក្រុមកោះសំខាន់ៗដែលមានជម្លោះរួមមាន៖

• កោះស្ព្រាតលី ដែលមានថ្មប៉ប្រះ និងកូនកោះជាង ១០០ ភាគច្រើនស្ថិតក្រោមទឹក។ មានតែកោះតូចមួយចំនួនដែលលេចចេញ ហើយត្រូវបានកាន់កាប់ដោយប្រទេសផ្សេងៗ។
• កោះប៉ារ៉ាសែល ដែលចិនបានកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៤ ប៉ុន្តែត្រូវបានទាមទារដោយវៀតណាម និងតៃវ៉ាន់។ កោះធំជាងគេគឺកោះវូឌី មានមូលដ្ឋានរដ្ឋបាលនិងយោធាចិន។
• ថ្មប៉ប្រះស្កាបរ៉ូ ជាថ្មប៉ប្រះរាងត្រីកោណ ដែលមានការប្រកួតប្រជែងពីហ្វីលីពីន និងចិន។

ចំពោះប្រជាជនវិញ កោះទាំងនេះភាគច្រើនគ្មានអ្នករស់នៅអចិន្ត្រៃយ៍ទេ លើកលែងតែទាហាន និងកម្មករសាងសង់។ អ្នកនេសាទមកពីប្រទេសជុំវិញតែងចូលមកនេសាទជាបណ្តោះអាសន្ន។ តំបន់ណាតូណារបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីមានប្រជាជនរស់នៅពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែជម្លោះសំខាន់គឺលើតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ មិនមែនកោះនោះទេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ជម្លោះនេះមានដើមកំណើតពីការប្រកាសខ្សែបន្ទាត់សមុទ្រដោយចិន (ដើមឡើយជាខ្សែបន្ទាត់ដប់មួយឆ្នាំ១៩៤៧ ក្រោយមកក្លាយជាខ្សែបន្ទាត់ប្រាំបួន)។ បន្ទាប់ពីការរកឃើញប្រេងនិងឧស្ម័ននៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ភាពតានតឹងបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗរួមមាន ការដណ្តើមកាន់កាប់កោះប៉ារ៉ាសែលដោយចិននៅឆ្នាំ១៩៧៤ ការប៉ះទង្គិចនៅកោះស្ព្រាតលីឆ្នាំ១៩៨៨ និងការកាន់កាប់ Mischief Reef ដោយចិននៅឆ្នាំ១៩៩៥។

ភាពតានតឹងបានឈានដល់កម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០១២ នៅថ្មប៉ប្រះស្កាបរ៉ូ ហើយនៅឆ្នាំ២០១៦ តុលាការអាជ្ញាកណ្តាលអចិន្ត្រៃយ៍ (Permanent Court of Arbitration) បានសម្រេចថាការទាមទាររបស់ចិនគ្មានមូលដ្ឋានស្របច្បាប់ តែចិនបានបដិសេធទាំងស្រុង។ ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ ២០១០ ចិនបានពង្រីកកោះដោយការចាក់បំពេញដី និងសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយោធា។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូននាវាចម្បាំងធ្វើប្រតិបត្តិការសេរីភាពក្នុងការធ្វើនាវាចរ (FONOPs) និងសមយុទ្ធយោធាជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្ត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រចិនខាងត្បូងមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើនដូចជា ផ្លូវដឹកជញ្ជូនយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលប្រមាណមួយភាគបីនៃពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រពិភពលោកឆ្លងកាត់ និងជាងពាក់កណ្តាលនៃការដឹកប្រេងឆៅ។ ការរក្សាសេរីភាពនាវាចរគឺចាំបាច់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសជាច្រើន។

ធនធានជលផលដ៏សម្បូរបែបទ្រទ្រង់ជីវភាពអ្នកនេសាទរាប់លាននាក់ ប៉ុន្តែការប្រកួតប្រជែងសិទ្ធិនេសាទជារឿយៗនាំឱ្យមានការប៉ះទង្គិច។ លើសពីនេះ តំបន់នេះត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានទុនបម្រុងប្រេងប្រហែល ១១ ពាន់លានបារ៉ែល និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ១៩០ លានលានហ្វីតគីប (យោងតាម Wikipedia) ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍត្រូវបានពន្យឺតដោយជម្លោះនយោបាយ។

ខាងវប្បធម៌វិញ កោះមួយចំនួនមានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់អ្នកនេសាទ និងពាណិជ្ជករចិន វៀតណាម ជាឧទាហរណ៍ កោះវូឌីមានប្រាសាទតូចសាងសង់ដោយអ្នកនេសាទចិន។ ប៉ុន្តែអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌មិនមែនជាមូលហេតុចម្បងនៃជម្លោះនោះទេ ដោយតំបន់ភាគច្រើនគ្មានប្រជាជនរស់នៅយូរអង្វែង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីកម្ពុជាមិនមែនជាភាគីទាមទារដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ ជម្លោះនេះប៉ះពាល់ដល់កម្ពុជាតាមផ្លូវនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។ ក្នុងនាមជាសមាជិកអាស៊ាន កម្ពុជាត្រូវចូលរួមកិច្ចចរចារក្សាសន្តិភាព និងការបង្កើតក្រមប្រតិបត្តិ (Code of Conduct) រវាងអាស៊ាននិងចិន។ តាមរបាយការណ៍ពីសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ កម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយចិន ហើយពេលខ្លះបានរារាំងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមរបស់អាស៊ានដែលចង់បង្ហាញក្តីព្រួយបារម្ភចំពោះសកម្មភាពរបស់ចិន។ នេះអាចប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងកម្ពុជាជាមួយសមាជិកអាស៊ានដទៃ និងដៃគូអន្តរជាតិ។

លើសពីនេះ សន្តិសុខសមុទ្រមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា ដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចេញនាំចូលតាមសមុទ្រ។ ការកើនឡើងនៃការប្រឈមមុខរវាងកប៉ាល់ចិន និងប្រទេសដទៃ ឬការពង្រឹងវត្តមានយោធានៅតំបន់ អាចបង្កើនហានិភ័យដល់ស្ថិរភាពភូមិភាគ។ មិត្តអ្នកអាន KhmerPulse អាចតាមដានព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះដើម្បីយល់ពីផលប៉ះពាល់ដល់គោលនយោបាយការបរទេសកម្ពុជា និងសុខសន្តិភាពក្នុងតំបន់។