ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា (Wikipedia) ភេរវកម្មគឺជាការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងអ្នកមិនមែនជាអ្នកប្រយុទ្ធ (non-combatants) ដើម្បីសម្រេចគោលដៅនយោបាយ ឬមនោគមវិជ្ជា។ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើជាពិសេសសំដៅលើអំពើហិង្សាដោយចេតនាក្នុងពេលសន្តិភាព ឬក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងជនស៊ីវិល។ មិនមាននិយមន័យឯកភាពជាសកលអំពីភេរវកម្មទេ ដោយនិយមន័យផ្សេងៗគ្នាផ្តោតលើភាពចៃដន្យ គោលបំណងបំផុសការភ័យខ្លាច និងផលប៉ះពាល់ដ៏ទូលំទូលាយហួសពីជនរងគ្រោះភ្លាមៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភេរវកម្មកើតឡើងទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែមានការប្រមូលផ្តុំខ្ពស់នៅក្នុងតំបន់មួយចំនួន។ តាមទិន្នន័យដែលបានបង្ហាញក្នុងតារាងពី Wikipedia ប្រទេសដែលមានការវាយប្រហារភេរវកម្មច្រើនជាងគេរវាងឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០១៤ រួមមានអ៊ីរ៉ាក់ ប៉ាគីស្ថាន អហ្វហ្គានីស្ថាន ឥណ្ឌា និងនីហ្សេរីយ៉ា។ នៅក្នុងតំបន់អឺរ៉ុប ការវាយប្រហារក៏បានកើនឡើងដែរ ដូចបានបង្ហាញក្នុងតារាងដោយ Europol ដែល Wikipedia បានដកស្រង់។ អ្នកប្រព្រឹត្តិភេរវកម្មមានចាប់ពីក្រុមជ្រុលនិយមដូចជាអាល់កៃដា (Al-Qaeda) និងរដ្ឋអ៊ីស្លាម (IS) រហូតដល់ក្រុមឧទ្ទាមជាតិនិយម និងបុគ្គលតែម្នាក់ឯង (lone wolf)។ វីគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថាការវាយប្រហារទាំងនេះជារឿយៗមានគោលបំណងបង្កឱ្យមានការភ័យខ្លាច និងឥទ្ធិពលផ្លូវចិត្តធំជាងផលប៉ះពាល់រូបវ័ន្ត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ពាក្យ “ភេរវកម្ម” មានដើមកំណើតពីប្រទេសបារាំងសម័យបដិវត្តន៍ នៅពេលដែល “របបភេរវកម្ម” (La Terreur) ត្រូវបានដឹកនាំដោយគណៈយ៉ាកូបាំង (Jacobin Club) ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៣-១៧៩៤ ដើម្បីកំចាត់សត្រូវបដិវត្តន៍។ តាម Wikipedia ការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាជាប្រព័ន្ធនេះបានបង្កើតជាគំរូដំបូងនៃភេរវកម្មរដ្ឋ។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ក្រុមអនាធិបតេយ្យនិយមបានធ្វើការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកជាច្រើននៅអឺរ៉ុប ដូចជាការវាយប្រហារនៅ Saint Germain ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩២ ដែល Wikipedia ហៅថាជាការចាប់ផ្តើមនៃ “យុគសម័យនៃការវាយប្រហារ” (Ère des attentats)។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ មានក្រុមភេរវកម្មជាច្រើនដូចជាក្រុម Irgun នៅប៉ាឡេស្ទីន (ដែលបានបំផ្ទុះសណ្ឋាគារ King David ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦) និងក្រុមនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ដូចជាការវាយប្រហារនៅ Wall Street ឆ្នាំ ១៩២០ ដែលសម្លាប់មនុស្ស ៣៨ នាក់។ ក្រោយមក ការវាយប្រហារភេរវកម្មដ៏ធំកើតឡើងរួមមានការបំផ្ទុះយន្តហោះគុយបាឆ្នាំ ១៩៧៦ និងការវាយប្រហារថ្ងៃទី ១១ កញ្ញា ២០០១ ដែលជាចំណុចរបត់នៃសន្តិសុខសកល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ភេរវកម្មមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ដោយត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថារដ្ឋាភិបាលនិងអាជីវកម្មចំណាយរាប់ពាន់លានដុល្លារលើវិធានការសន្តិសុពជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ តាម Wikipedia ឧស្សាហកម្មសន្តិសុខបានពង្រីកយ៉ាងឆាប់រហ័ស រួមមានការប្រើបច្ចេកវិទ្យាដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនរាងកាយ (AIT) នៅអាកាសយានដ្ឋាន ដែលត្រូវបានណែនាំដោយរដ្ឋបាលសន្តិសុខដឹកជញ្ជូនសហរដ្ឋអាមេរិក (TSA)។ ប៉ុន្តែផលប៉ះពាល់វប្បធម៌ក៏សំខាន់ដែរ៖ តារាងពី Wikipedia បង្ហាញថា ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់ចំណាប់អារម្មណ៍ប្រហែល ៣៣% ទៅ ៣៥% ទៅលើភេរវកម្ម ខណៈដែលការស្លាប់ដោយសារភេរវកម្មមានតិចជាង ០.០១% នៃការស្លាប់សរុប។ នេះបង្ហាញពីឥទ្ធិពលផ្លូវចិត្តខ្លាំងក្លានៃភេរវកម្មលើសង្គម។ រូបផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ភាពយន្ត និងអក្សរសាស្ត្រក៏បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការភ័យខ្លាចនេះ ដូចជារូបផ្ទាំងរូបភាព “La Terroriste” ឆ្នាំ ១៩១០ ដែលជាឧទាហរណ៍ដំបូងនៃការតំណាងភេរវករក្នុងសិល្បៈ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅបច្ចុប្បន្ននេះ ភេរវកម្មនៅតែជាកង្វល់សន្តិសុខសកលដ៏សំខាន់។ ទោះបីការវាយប្រហារធំៗបានថយចុះក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយក៏ដោយ ក្រុមជ្រុលនិយមដូចជា រដ្ឋអ៊ីស្លាម (IS) និងអាល់កៃដានៅតែសកម្មនៅតំបន់អាហ្វ្រិក មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាស៊ីខាងត្បូង។ តាម Wikipedia កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងភេរវកម្មមានសារៈសំខាន់ណាស់ ហើយអង្គការដូចជាអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) បានដាក់ចេញនូវដំណោះស្រាយជាច្រើន។ សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ភេរវកម្មមិនមែនជាបញ្ហាផ្ទាល់ក្នុងប្រទេសទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានក្តីបារម្ភអំពីការរីករាលដាលនៃមនោគមវិជ្ជាជ្រុលនិយម និងលទ្ធភាពនៃការវាយប្រហារ។ វិធានការសន្តិសុខដូចជាការត្រួតពិនិត្យនៅអាកាសយានដ្ឋាន (ដូចក្នុងរូបភាព) និងការចែករំលែកព័ត៌មានសម្ងាត់ គឺជាផ្នែកមួយនៃការឆ្លើយតបជាសកល។ កម្ពុជាបានចូលរួមក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិប្រឆាំងភេរវកម្ម និងធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសជិតខាង ដើម្បីធានាសន្តិសុខ។