អំពើភេរវកម្ម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អំពើភេរវកម្ម ក្នុងន័យទូលំទូលាយបំផុត គឺជាការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាប្រឆាំងនឹងអ្នកមិនមែនយោធា (non-combatants) ដើម្បីសម្រេចគោលដៅនយោបាយ ឬមនោគមវិជ្ជា។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើជាសំខាន់ដើម្បីសំដៅទៅលើអំពើហិង្សាដោយចេតនា ក្នុងពេលសន្តិភាព ឬក្នុងបរិបទសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងអ្នកមិនមែនយោធា។ មាននិយមន័យជាច្រើនផ្សេងគ្នាអំពីអំពើភេរវកម្ម ដោយគ្មានការឯកភាពជាសាកលឡើយ។ និយមន័យផ្សេងៗគ្នាសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើភាពចៃដន្យ (randomness) គោលបំណងបង្កការភ័យខ្លាច (fear) និងផលប៉ះពាល់ទូលំទូលាយរបស់វាលើសពីជនរងគ្រោះភ្លាមៗ។ ដោយសារតែកង្វះនិយមន័យរួម ការប្រើប្រាស់ពាក្យ "ភេរវកម្ម" តែងតែមានភាពចម្រូងចម្រាស ដោយភាគីខ្លះអាចត្រូវបានគេចាត់ទុកជាអ្នកតស៊ូដើម្បីសេរីភាព ខណៈភាគីខ្លះទៀតចាត់ទុកជាភេរវករ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អំពើភេរវកម្មបានកើតមាននៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែតំបន់មួយចំនួនត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ថាជាតំបន់ដែលរងគ្រោះជាងគេ ដូចជា មជ្ឈិមបូព៌ា អាស៊ីខាងត្បូង និងតំបន់អាហ្វ្រិកមួយចំនួន។ យោងតាម Wikipedia ទិន្នន័យបង្ហាញថា ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង១០ដែលរងការវាយប្រហារភេរវកម្មច្រើនជាងគេចន្លោះឆ្នាំ ២០០០-២០១៤ មានប្រទេសដូចជា អ៊ីរ៉ាក់ អាហ្វហ្កានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន។ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានតែមួយបានបាត់បង់មនុស្សប្រមាណ ៣៥ ០០០ នាក់ដោយសារការវាយប្រហារភេរវកម្មនៅចន្លោះឆ្នាំ ២០០១ ដល់ ២០១១។ ក្រុមភេរវកម្មអន្តរជាតិដូចជា រដ្ឋឥស្លាម (Islamic State) ធ្លាប់បានកាន់កាប់ទឹកដីយ៉ាងធំនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី ដូចដែលបង្ហាញក្នុងផែនទីខាងលើ ដោយបានគ្រប់គ្រងទីក្រុង និងផ្លូវសំខាន់ៗជាច្រើន។ គិតត្រឹមពេលនោះ ប្រជាជនរាប់លាននាក់បានរងផលប៉ះពាល់ដោយសារអំពើហិង្សា និងការគ្រប់គ្រងដ៏តឹងតែងរបស់ក្រុមទាំងនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រភពនៃពាក្យ "ភេរវកម្ម" (terrorism) បានចាប់ផ្ដើមពីពាក្យ "la Terreur" (រជ្ជកាលភេរវកម្ម) ក្នុងបដិវត្តន៍បារាំង ដែលរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បានប្រើការប្រហារជីវិតទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីបង្ក្រាបគូប្រឆាំង។ នៅសតវត្សទី១៩ ចលនាអនាករនិយម (anarchist) បានប្រើការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកជាយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយការវាយប្រហារលើកដំបូងដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់គឺនៅឆ្នាំ១៨៩២ នៅ Saint-Germain ដែលបានបើកយុគសម័យនៃ "Ère des attentats" (យុគសម័យនៃការវាយប្រហារ)។ ក្នុងសតវត្សទី២០ ក្រុមប្រឆាំងអាណានិគម និងក្រុមជាតិនិយមជ្រុល ដូចជា Irgun (នៅប៉ាឡេស្ទីន) បានប្រើអំពើភេរវកម្ម។ ការវាយប្រហារជាប្រវត្តិសាស្ត្ររួមមាន ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅ Wall Street ក្រុងញូវយ៉ក ឆ្នាំ១៩២០ ដែលបណ្ដាលឱ្យមនុស្ស ៣៨ នាក់ស្លាប់ និងការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកសណ្ឋាគារ King David ដោយក្រុម Irgun នៅឆ្នាំ១៩៤៦ ដែលបណ្ដាលឱ្យមនុស្ស ៩១ នាក់ស្លាប់។ ចាប់ពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ មក ភេរវកម្មអន្តរជាតិបានរីកដុះដាល ដោយមានការវាយប្រហារព្រឹត្តិការណ៍ធំៗដូចជា ការបំផ្ទុះស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកនៅបេរូតឆ្នាំ១៩៨៣ និងព្រឹត្តិការណ៍ ១១ កញ្ញា ឆ្នាំ២០០១ ដែលធ្វើឡើងដោយ al-Qaeda ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Osama bin Laden។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អំពើភេរវកម្មមានផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសម្បើម។ ការបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ ការបាត់បង់អាយុជីវិត និងការរំខានដល់សកម្មភាពអាជីវកម្ម បណ្ដាលឱ្យខូចខាតរាប់ពាន់លានដុល្លារ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការចំណាយលើសន្តិសុខ ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេន X-ray backscatter ដែលប្រើដោយ Transportation Security Administration (TSA) នៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រព័ន្ធស្កេនរាងកាយបែបនេះបានក្លាយជារឿងធម្មតានៅអាកាសយានដ្ឋានជាច្រើន បន្ទាប់ពីការប៉ុនប៉ងវាយប្រហារមួយចំនួន។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការភ័យខ្លាចពីអំពើភេរវកម្មបានជះឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយសាធារណៈ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ យោងតាម Wikipedia តារាងមួយបង្ហាញថា ការយកចិត្តទុកដាក់របស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយចំពោះអំពើភេរវកម្ម (ប្រមាណ ៣៣-៣៥%) គឺខ្ពស់ជាងចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារវា (តិចជាង ០.០១%) ទៅទៀត។ នេះបង្កឱ្យមានការភ័យខ្លាចមិនសមាមាត្រ និងនាំទៅរកវប្បធម៌នៃការឃ្លាំមើល (surveillance) និងការរឹតបន្តឹងសេរីភាពស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសព្វថ្ងៃ អំពើភេរវកម្មនៅតែជាការគំរាមកំហែងសន្តិសុខពិភពលោកដ៏ធំមួយ។ ក្រុមដូចជារដ្ឋឥស្លាម និង al-Qaeda នៅតែបន្តសកម្មភាព ទោះបីជាបានបាត់បង់ទឹកដីក៏ដោយ។ ទម្រង់ថ្មីៗដូចជា "Lone wolf" (ឆ្កែព្រៃឯកោ) ដែលធ្វើសកម្មភាពតែម្នាក់ឯង ដូចក្នុងការវាយប្រហារដោយមេរោគ anthrax ឆ្នាំ២០០១ បានធ្វើឱ្យការការពារពិបាកជាងមុន។ លើសពីនេះ អំពើភេរវកម្មពីពួកជ្រុលនិយមស្តាំ (far-right) កំពុងកើនឡើងនៅបស្ចិមប្រទេស។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងប្រជាជននៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន អំពើភេរវកម្មជាបញ្ហាដែលត្រូវតាមដាន ព្រោះវាអាចជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខក្នុងតំបន់ ទេសចរណ៍ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌអាស៊ាន កិច្ចសហប្រតិបត្តិការប្រឆាំងភេរវកម្មត្រូវបានពង្រឹង ដើម្បីការពារសន្តិសុខក្នុងតំបន់។ ទោះបីជាកម្ពុជាមិនមែនជាគោលដៅធំនៃអំពើភេរវកម្មក៏ដោយ ការពង្រឹងសន្តិសុខជាតិ និងការចូលរួមក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងភេរវកម្មជាសកលនៅតែជារឿងចាំបាច់។