ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺជាជម្លោះដែនដីដែលកំពុងបន្តរវាងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងព្រះរាជាណាចក្រថៃ ដោយចាប់ផ្តើមតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំង។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ជម្លោះនេះផ្តោតសំខាន់លើកម្មសិទ្ធិលើប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក ហើយបានក្លាយជាប្រធានបទនៃសំណុំរឿងនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)។ នៅឆ្នាំ១៩៦២ តុលាការបានសម្រេចឲ្យកម្ពុជាជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើប្រាសាទនេះ។

ជម្លោះនេះបានផ្ទុះឡើងជាការប្រយុទ្ធប្រដាប់អាវុធនៅឆ្នាំ២០០៨ នៅពេលដែលកម្ពុជាដាក់ពាក្យសុំចុះប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ហើយក្រុមអ្នកតវ៉ាថៃបានដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេ។ ក្រៅពីប្រាសាទព្រះវិហារ ជម្លោះក៏បានពាក់ព័ន្ធនឹងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាក្របី ដែលស្ថិតក្នុងតំបន់ព្រំដែនដែនដីត្រួតស៊ីគ្នា។ បន្ទាប់ពីស្ងប់ស្ងាត់អស់ជាងមួយទសវត្សរ៍ ជម្លោះបានផ្ទុះឡើងម្តងទៀតនៅឆ្នាំ២០២៥ ដោយមានការប្រយុទ្ធគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតចាប់តាំងពីជម្លោះបានចាប់ផ្តើមមក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បន្ទាត់ព្រំដែនរវាងកម្ពុជានិងថៃមានប្រវែងប្រមាណ ៧៩៨ គីឡូម៉ែត្រ ប៉ុន្តែផ្នែកជាច្រើននៃព្រំដែននេះមិនទាន់ត្រូវបានកំណត់ព្រំដែនរួមគ្នាជាផ្លូវការឡើយ ដែលនាំឱ្យមានតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាជាបន្តបន្ទាប់។ តាមវិគីភីឌា ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅលើជ្រុងចោតនៃជួរភ្នំដងរែក ដែលជាព្រំដែនធម្មជាតិរវាងខេត្តព្រះវិហាររបស់កម្ពុជា និងខេត្តសិរីសាកេតរបស់ថៃ។ តំបន់ជម្លោះសំខាន់ផ្សេងទៀតរួមមានប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាក្របី ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យរបស់កម្ពុជា និងខេត្តសុរិន្ទរបស់ថៃ។

ក្រៅពីជម្លោះដែនដី ប្រទេសទាំងពីរក៏មានការទាមទារតំបន់ធ្នើរសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នានៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ ដែលមានសក្តានុពលប្រេង និងឧស្ម័នដ៏សំខាន់។ យោងតាមវិគីភីឌា ការទាមទារទាំងនេះនៅមិនទាន់ទទួលបានដំណោះស្រាយឡើយ ទោះជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងមួយចំនួនដូចជាអនុស្សរណៈយោគយល់រវាងប្រទេសទាំងពីរក្នុងឆ្នាំ២០០១ ក៏ដោយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃជម្លោះព្រំដែននេះអាចតាមដានទៅដល់សន្ធិសញ្ញារវាងបារាំង និងសៀម (ថៃបច្ចុប្បន្ន) ក្នុងឆ្នាំ១៩០៤ និងឆ្នាំ១៩០៧ ដែលបានកំណត់ព្រំដែនតាមជួរភ្នំដងរែកដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ជម្រាលទឹក។ តាមវិគីភីឌា គណៈកម្មការកំណត់ព្រំដែនបារាំង-សៀមបានគូរផែនទីមួយ (ហៅថាផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ I) ដែលបានដាក់ប្រាសាទព្រះវិហារនៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា (ឥណ្ឌូចិនបារាំង)។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោយមកប្រទេសថៃបានជំទាស់ដោយអះអាងថាព្រំដែនត្រូវតែគោរពតាមខ្សែជម្រាលទឹក ដែលធ្វើឱ្យប្រាសាទធ្លាក់ក្នុងទឹកដីថៃ។

បន្ទាប់ពីកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៣ ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីកាន់តែតានតឹង ហើយនៅឆ្នាំ១៩៥៩ កម្ពុជាបានប្តឹងរឿងក្តីទៅកាន់ ICJ។ នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២ តុលាការបានសម្រេចថាប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ហើយប្រទេសថៃត្រូវដកកងកម្លាំងដែលឈរជើងនៅទីនោះចេញ។ ទោះយ៉ាងណា សាលក្រមនេះមិនបានកំណត់ឱ្យច្បាស់លាស់អំពីព្រំដែនជុំវិញប្រាសាទទេ ដែលបង្កឱ្យមានភាពមិនច្បាស់លាស់ និងជម្លោះបន្ត។

ជម្លោះបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីនៅឆ្នាំ២០០៨ នៅពេលដែលថៃប្រឆាំងការដាក់បញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ ការប្រយុទ្ធគ្នាដោយអាវុធបានកើតឡើងនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០០៨ និងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១១ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់និងរបួសទាំងសងខាង និងមានការរើលំនៅដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១១ កម្ពុជាបានស្នើសុំឱ្យ ICJ បកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ ដើម្បីបញ្ជាក់អំពីព្រំដែនជុំវិញប្រាសាទ។ នៅថ្ងៃទី ១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ តុលាការបានសម្រេចថាតំបន់ដែនដីខ្ពស់ (promontory) នៃប្រាសាទព្រះវិហារជារបស់កម្ពុជា ប៉ុន្តែមិនបានកំណត់ព្រំដែនទាំងមូលឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រាសាទព្រះវិហារដែលសាងសង់ឡើងក្នុងសតវត្សរ៍ទី១១ គឺជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដ៏ឆ្នើម និងជានិមិត្តសញ្ញាវប្បធម៌ដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរ ប៉ុន្តែត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជាបេតិកភណ្ឌខ្មែរ។ ការចុះបញ្ជីជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០០៨ បានបង្កើនសក្តានុពលទេសចរណ៍ ប៉ុន្តែជម្លោះព្រំដែនបានរារាំងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់ព្រំដែន។ ការបិទច្រកព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ន និងការប្រយុទ្ធគ្នាបានប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅសងខាងព្រំដែន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅឆ្នាំ២០២៥ ជម្លោះព្រំដែនបានផ្ទុះឡើងសាជាថ្មីជាមួយនឹងការប្រយុទ្ធគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ដោយមានអ្នកស្លាប់និងរបួស និងការរើចេញពីភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងធ្វើឱ្យភាពតានតឹងជាតិនិយមកើនឡើងវិញ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងនៅបរទេស ជម្លោះនេះស្ថិតនៅចំណុចស្នូលនៃកង្វល់អំពីអធិបតេយ្យភាពជាតិ សន្តិសុខព្រំដែន និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ ដែលជាប្រធានបទបន្តនៅក្នុងព័ត៌មានបច្ចុប្បន្ន។