ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ (Third place playoff) គឺជាការប្រកួតមួយដែលរៀបចំឡើងនៅក្នុងកីឡាជាច្រើន ដើម្បីកំណត់ក្រុម ឬកីឡាករដែលនឹងទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ និងលេខ៤ នៅក្នុងការប្រកួតដែលមានទម្រង់វគ្គជម្រុះ (knockout tournament)។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការប្រកួតនេះធ្វើឡើងរវាងអ្នកចាញ់ពីរក្រុមនៃការប្រកួតវគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ (semi-finals) ហើយអាចត្រូវបានគេហៅផងដែរថា ការប្រកួតដណ្តើមមេដាយសំរឹទ្ធ (bronze final) ឬការប្រកួតសម្រាលទុក្ខ (consolation game)។

ការប្រកួតនេះមានគោលបំណងសំខាន់ៗច្រើនយ៉ាង។ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិក និងកីឡាជាច្រើនទៀត អ្នកឈ្នះការប្រកួតនេះនឹងទទួលបានមេដាយសំរឹទ្ធ ចំណែកអ្នកចាញ់ទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខ៤។ យោងតាម Wikipedia ការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ ក៏អាចត្រូវបានប្រើសម្រាប់គោលបំណងចាត់ពូជ (seeding) ផងដែរ ប្រសិនបើក្រុមដែលឈ្នះនឹងត្រូវបន្តទៅប្រកួតក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀត។ នេះបង្ហាញថា ការប្រកួតមិនមែនគ្រាន់តែជាការប្រកួតដើម្បីកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានផលប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងលើអនាគតនៃក្រុមដែលចូលរួមផងដែរ។

លើសពីនេះ ការសិក្សាផ្នែកចិត្តវិទ្យាសង្គមដែលត្រូវបានដកស្រង់ដោយ Wikipedia បានរកឃើញថា អ្នកឈ្នះមេដាយសំរឹទ្ធដែលបានយកឈ្នះការប្រកួតនេះ មានការសប្បាយចិត្ត និងពេញចិត្តជាងអ្នកឈ្នះមេដាយប្រាក់ ដែលបានចាញ់ការប្រកួតវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ។ របកគំហើញនេះបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជន និងអ្នកសិក្សាអំពីឥទ្ធិពលនៃចិត្តសាស្ត្រក្នុងកីឡា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទោះបីជាការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ មិនមែនជាទីកន្លែង ឬប្រជាជនក្តី ក៏វាជាបាតុភូតមួយដែលលាតសន្ធឹងពាសពេញពិភពលោក និងពាក់ព័ន្ធនឹងមនុស្សគ្រប់ជាតិសាសន៍។ ការប្រកួតនេះអាចរកឃើញនៅក្នុងកីឡាពេញនិយមជាច្រើន ដូចជា បាល់ទាត់ (ការប្រកួត FIFA World Cup) បាល់បោះ (NCAA នៅសហរដ្ឋអាមេរិក) បាល់ឱប ហុកគីទឹកកក និងកីឡាប្រដាល់ជាដើម។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះទាក់ទាញអត្តពលិកមកពីប្រទេសរាប់រយ និងអ្នកគាំទ្ររាប់លាននាក់ ដែលបញ្ជាក់ពីការចូលរួមយ៉ាងទូលំទូលាយរបស់មនុស្សជុំវិញពិភពលោក។

យោងតាម Wikipedia ទម្រង់នៃការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ អាចមានភាពខុសគ្នាតាមតំបន់ និងកីឡា។ នៅអឺរ៉ុប ការប្រកួតនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកជាឱកាសដើម្បីបញ្ចប់ព្រឹត្តិការណ៍ដោយមានអត្ថន័យ ខណៈនៅអាមេរិកខាងជើង ការប្រកួតនេះច្រើនតែជាផ្នែកមួយនៃទម្លាប់កីឡាសាកលវិទ្យាល័យដូចជា NCAA ជាដើម។ ទោះជាយ៉ាងណា វាជារឿងសាមញ្ញមួយដែលអាចភ្ជាប់មនុស្សពីវប្បធម៌ផ្សេងៗគ្នាបាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ អាចត្រូវបានគេតាមដានតាំងពីដំណាក់កាលដំបូងនៃការរៀបចំការប្រកួតកីឡាបែបវគ្គជម្រុះ។ នៅក្នុងអូឡាំពិកបុរាណ គេមិនមានការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ ជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងសម័យទំនើប ការប្រកួតនេះបានក្លាយជាផ្នែកសំខាន់នៃព្រឹត្តិការណ៍កីឡាធំៗ។ ជាឧទាហរណ៍ ការប្រកួតកីឡាបាល់បោះ NCAA នៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានរៀបចំការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ យ៉ាងហោចណាស់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៣ ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពនេះ។ ពានរង្វាន់នេះត្រូវបានប្រគល់ជូនក្រុម Washington Huskies ដែលបានឈ្នះការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ ក្នុងការប្រកួតជើងឯក NCAA ឆ្នាំនោះ។

ការប្រកួត FIFA World Cup ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដ៏ធំបំផុតមួយ ក៏មានការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ ចាប់តាំងពីការប្រកួតលើកទីពីរក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ មកម្ល៉េះ ដោយមានគូប្រកួតរវាងក្រុមដែលចាញ់វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ។ យោងតាម Wikipedia ការប្រកួតនេះបានផ្តល់ឱកាសដល់ក្រុមទាំងនោះដើម្បីបញ្ចប់ដំណើរការប្រកួតរបស់ពួកគេដោយកិត្តិយសខ្លះ ហើយក៏ជាការទាក់ទាញទស្សនិកជនផងដែរ។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មិនមែនគ្រប់ការប្រកួតទាំងអស់សុទ្ធតែមានការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ នោះទេ។ ការប្រកួតមួយចំនួនដូចជា UEFA European Championship បានលុបចោលការប្រកួតនេះចោល ដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដូចជាការកាត់បន្ថយភាពនឿយហត់របស់កីឡាករ និងការសន្សំថវិកា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើអារម្មណ៍ និងការយល់ឃើញរបស់អត្តពលិក និងអ្នកគាំទ្រ។ ការសិក្សាផ្នែកចិត្តវិទ្យាសង្គមដែល Wikipedia បានដកស្រង់ បង្ហាញថា ម្ចាស់មេដាយសំរឹទ្ធមានអារម្មណ៍រីករាយជាងម្ចាស់មេដាយប្រាក់ ព្រោះពួកគេបានបញ្ចប់ការប្រកួតដោយជ័យជម្នះ ចំណែកម្ចាស់មេដាយប្រាក់ត្រូវបានគេមើលឃើញថាបានចាញ់ការប្រកួតចុងក្រោយ។ តាមទ្រឹស្តីចិត្តវិទ្យា ការគិតបែប «បើខ្ញុំអាច…» (counterfactual thinking) ធ្វើឱ្យអ្នកឈ្នះមេដាយប្រាក់ផ្តោតលើអ្វីដែលខ្លួនអាចសម្រេចបាន ប៉ុន្តែមិនបាន ខណៈអ្នកឈ្នះសំរឹទ្ធផ្តោតលើការដែលពួកគេស្ទើរតែមិនបានមេដាយសោះ។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចវិញ ការប្រកួតនេះអាចជាប្រភពចំណូលបន្ថែមសម្រាប់អ្នករៀបចំព្រឹត្តិការណ៍។ តាមរយៈការលក់សំបុត្រ សិទ្ធិផ្សាយបន្តផ្ទាល់ និងការឧបត្ថម្ភ ការប្រកួតមួយនេះអាចរកចំណូលបានយ៉ាងច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងកីឡាធំៗដូចជាបាល់ទាត់ និងបាល់បោះ។ លើសពីនេះ សម្រាប់ក្រុមដែលមិនសូវមានឱកាសឈ្នះជើងឯក ការចូលរួមក្នុងការប្រកួតនេះអាចបង្កើនកិត្តិនាម និងទាក់ទាញអ្នកឧបត្ថម្ភថ្មីៗ។

សរុបមក ការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ មិនត្រឹមតែមានតម្លៃខាងកីឡាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមានន័យខាងសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ទៀតផង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ បានក្លាយជាប្រធានបទនៃការពិភាក្សាជាថ្មី។ នៅក្នុង FIFA World Cup ២០២២ ការប្រកួតរវាងក្រូអាត និងម៉ារ៉ុក បានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ទូទាំងពិភពលោក ហើយបានបង្ហាញថា សូម្បីតែការប្រកួតដែលមិនមែនជាវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រក៏អាចមានភាពរំភើប និងគុណភាពខ្ពស់ដែរ។ ទស្សនិកជនជាច្រើនបានចាត់ទុកថា ការប្រកួតនេះជាឱកាសដើម្បីមើលឃើញកីឡាករដែលលេងដោយសេរី និងច្នៃប្រឌិត ដោយសារសម្ពាធតិចជាងការប្រកួតជើងឯក។

ទោះយ៉ាងណា មានការរិះគន់មួយចំនួនដែលថាការប្រកួតនេះគួរត្រូវបានលុបចោល ដោយសារវាអាចបណ្តាលឱ្យកីឡាកររងរបួស ឬអស់កម្លាំងបន្ថែម ជាពិសេសក្នុងកាលវិភាគដ៏មមាញឹក។ ការសិក្សាផ្នែកចិត្តវិទ្យាក៏បានជំរុញឱ្យមានការពិចារណាឡើងវិញអំពីតម្លៃពិតនៃការប្រកួតនេះដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងនៅបរទេស ប្រធានបទនេះក៏មានភាពពាក់ព័ន្ធផងដែរ។ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ ត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ SEA Games និង AFF Cup ជាប្រចាំ។ ទោះបីក្រុមកម្ពុជាកម្របានចូលរួមក្នុងវគ្គនេះក្តី ការប្រកួតទាំងនោះនៅតែជាការបំផុសគំនិតដល់យុវជន និងជាផ្នែកមួយនៃការអភិវឌ្ឍកីឡាក្នុងតំបន់។ ការយល់ដឹងអំពីតួនាទី និងអត្ថន័យនៃការប្រកួតដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ អាចជួយអ្នកគាំទ្រកម្ពុជាឱ្យមានទស្សនៈកាន់តែស៊ីជម្រៅចំពោះកីឡាដែលពួកគេតាមដាន។