ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

រណសិរ្សរំដោះប្រជាជនទីក្រាយ (Tigray People's Liberation Front ឬ TPLF) គឺជាក្រុមជាតិនិយមបែបជនជាតិភាគតិចដែលមានជំហរឆ្វេងនិយម ព្រមទាំងជាក្រុមប្រដាប់អាវុធបែបយោធា និងជាអតីតគណបក្សកាន់អំណាចរបស់ប្រទេសអេត្យូពី។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលអេត្យូពីបានចាត់ថ្នាក់ក្រុមនេះជាអង្គការភេរវករ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមទីក្រាយ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២៣ ទើបឈ្មោះរបស់ខ្លួនត្រូវបានដកចេញពីបញ្ជីនោះវិញ។

ក្នុងឯកសារ និងការនិយាយបែបមិនផ្លូវការនាសម័យមុនៗ ក្រុមនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា "វ៉យយ៉ានេ" (Woyane) ឬ "វេយ៉ានេ" (Weyané)។ ចាប់ផ្តើមពីចលនាតស៊ូប្រដាប់អាវុធតូចមួយនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគខាងជើងប្រទេសអេត្យូពី TPLF បានវិវត្តទៅជាកម្លាំងនយោបាយដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអេត្យូពីសម័យទំនើប។ ក្រុមនេះបានដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ មុនពេលក្លាយជាភាគីកណ្តាលនៃសង្គ្រាមទីក្រាយ ហើយក្រោយមកជាដៃគូចរចាសន្តិភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមវិគីភីឌា មូលដ្ឋានរបស់ TPLF គឺតំបន់ទីក្រាយ (Tigray) ដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសអេត្យូពី ជាប់ព្រំដែនប្រទេសអេរីត្រេ (Eritrea) នៅខាងជើង ហើយមានទីរួមតំបន់គឺទីក្រុងមេកេលេ (Mekelle)។ ប្រជាជនភាគច្រើននៅទីនោះគឺជនជាតិទីក្រាយ ដែលនិយាយភាសាទីគ្រីញ៉ា (Tigrinya)។

សមាជិក និងមេដឹកនាំរបស់ TPLF សុទ្ធតែមានដើមកំណើតជាជនជាតិទីក្រាយ ហើយចលនានេះត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាក្រុមជាតិនិយមដែលតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិ និងអត្តសញ្ញាណរបស់ជនជាតិខ្លួន។ ដោយសារអេត្យូពីជាប្រទេសសហព័ន្ធដែលប្រមូលផ្តុំជនជាតិច្រើន សំណួរស្តីពីការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងរបស់តំបន់នានា និងការបែងចែកអំណាចរវាងថ្នាក់កណ្តាល និងតំបន់ បានក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃនយោបាយអេត្យូពី ដែល TPLF ជាតួអង្គសំខាន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា TPLF ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ដោយនិស្សិត និងអ្នកតស៊ូជនជាតិទីក្រាយ ហើយបានបើកការតស៊ូប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងរបបយោធាដឺក (Derg) ក្នុងសម័យសង្គ្រាមស៊ីវិលអេត្យូពី។ ក្រុមនេះប្រើយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃនៅតំបន់ខ្ពង់រាបទីក្រាយ ហើយបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយចលនាប្រដាប់អាវុធដទៃទៀត ដូចជាចលនាប្រជាធិបតេយ្យប្រជាជនអេត្យូពី (EPDM) ដែលធ្លាប់មានការិយាល័យធំនៅ Melfa ក្នុងស្រុក Dogu'a Tembien ដូចដែលបង្ហាញក្នុងរូបខាងលើ។

ក្នុងចុងទសវត្សរ៍ ១៩៨០ TPLF បានចូលរួមបង្កើតរណសិរ្សប្រជាធិបតេយ្យបដិវត្តន៍ប្រជាជនអេត្យូពី (EPRDF) ដែលជាសម្ព័ន្ធនៃចលនាប្រដាប់អាវុធជាច្រើន។ នៅឆ្នាំ ១៩៩១ កងកម្លាំងរបស់ EPRDF បានវាយចូលរដ្ឋធានីអាឌីសអាបាបា និងផ្តួលរំលំរបប Derg បានសម្រេច ដោយមេដឹកនាំ TPLF លោក មេលេស ហ្សេណាវី (Meles Zenawi) បានក្លាយជាមេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលអេត្យូពី។ ចាប់ពីពេលនោះមក TPLF បានក្លាយជាស្នូលនៃអំណាចនយោបាយអេត្យូពី ដោយរក្សាឥទ្ធិពលជាងពីរទសវត្សរ៍។

នៅឆ្នាំ ២០១៨ លោក អាប៊ី អាហ្មេដ (Abiy Ahmed) បានឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក្រោយរលកបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំ ហើយ TPLF បានដកខ្លួនចេញពីអំណាចកណ្តាលទៅកាន់មូលដ្ឋានរបស់ខ្លួននៅតំបន់ទីក្រាយវិញ។ ភាពតានតឹងរវាងភាគីទាំងពីរបានកើនឡើងជាលំដាប់ រហូតផ្ទុះជាសង្គ្រាមទីក្រាយនៅចុងឆ្នាំ ២០២០។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមនោះ រដ្ឋាភិបាលអេត្យូពីបានចាត់ថ្នាក់ TPLF ជាអង្គការភេរវករ ហើយសង្គ្រាមបានបង្កវិបត្តិមនុស្សធម៌យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពដែលសម្របសម្រួលដោយសហភាពអាហ្វ្រិក នៅទីក្រុងព្រីតូរីយ៉ា ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ហើយនៅឆ្នាំ ២០២៣ ឈ្មោះ TPLF ត្រូវបានដកចេញពីបញ្ជីអង្គការភេរវកររបស់រដ្ឋាភិបាលអេត្យូពី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព និងការដកឈ្មោះចេញពីបញ្ជីអង្គការភេរវករក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ TPLF បានវិលត្រឡប់ចូលរួមក្នុងនយោបាយផ្លូវការនៅតំបន់ទីក្រាយវិញ ខណៈតំបន់នេះកំពុងខិតខំស្តារឡើងវិញបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមដែលបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ការវិលត្រឡប់របស់ក្រុមនេះបង្ហាញថា អតីតក្រុមប្រដាប់អាវុធអាចប្រែក្លាយជាតួអង្គនយោបាយស្របច្បាប់វិញបាន ក្រោយដំណើរការចរចាសន្តិភាព។

ប្រទេសអេត្យូពីជាប្រទេសធំមួយនៅតំបន់អាហ្វ្រិកបូព៌ា និងជាទីតាំងនៃទីស្នាក់ការសហភាពអាហ្វ្រិកនៅអាឌីសអាបាបា ដូច្នេះស្ថិរភាពនយោបាយនៅទីនោះមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើតំបន់ទាំងមូល។ រឿងរបស់ TPLF គឺជាគន្លងដ៏វែងឆ្ងាយ ចាប់ពីចលនាតស៊ូប្រដាប់អាវុធ ទៅជាគណបក្សកាន់អំណាច បន្ទាប់មកត្រូវចាត់ថ្នាក់ជាអង្គការភេរវករ និងចុងក្រោយវិលមកជាដៃគូចរចាសន្តិភាពវិញ។ ដំណើរការនយោបាយនៅតំបន់ទីក្រាយ និងការផ្សះផ្សាជាតិរបស់អេត្យូពី នៅតែជាប្រធានបទដែលអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងដំណោះស្រាយជម្លោះ និងការបែងចែកអំណាចតាមជនជាតិនៅក្នុងប្រទេស។