ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ចលនាប៉ាពួសេរី (Free Papua Movement) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីថា Organisasi Papua Merdeka (OPM) គឺជាក្រុមចលនាបំបែករដ្ឋដែលប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីនៅតំបន់ប៉ាពួ (Papua) ដែលជាពាក់កណ្តាលភាគខាងលិចនៃកោះញូហ្គីណេ។ យោងតាម Wikipedia ចលនានេះមានគោលដៅសំខាន់ក្នុងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយសម្រាប់ជនជាតិដើមប៉ាពួ ដោយបំបែកចេញពីសាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី។

តំបន់ដែលចលនានេះចង់រំដោះបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយត្រូវបានបែងចែកជាខេត្តចំនួនប្រាំមួយគឺ ប៉ាពួកណ្តាល (Central Papua) ប៉ាពួខ្ពង់រាប (Highland Papua) ប៉ាពួ (Papua) ប៉ាពួខាងត្បូង (South Papua) ប៉ាពួនិរតី (Southwest Papua) និង ប៉ាពួខាងលិច (West Papua) ។ កាលពីអតីតកាល តំបន់នេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាឈ្មោះ Irian Jaya និង West Irian ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាម Wikipedia តំបន់ប៉ាពួខាងលិច (Western New Guinea) គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ៤២០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលសម្បូរទៅដោយព្រៃភ្នំ តំបន់ខ្ពស់ដាច់ស្រយាល និងឆ្នេរសមុទ្រវែង។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិដើមប៉ាពួ (Papuan) ដែលមានចំនួនជាង ៥ លាននាក់ (រួមទាំងជនចំណាកស្រុកមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃឥណ្ឌូនេស៊ី)។ ជនជាតិដើមប៉ាពួនិយាយភាសាជាច្រើនរយភាសាដែលស្ថិតក្នុងអំបូរភាសាប៉ាពួ និងអូទ្រូនីស៊ី ខណៈភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាភាសាផ្លូវការ។

តំបន់នេះមានភាពចម្រុះខាងវប្បធម៌ និងប្រពៃណីខ្ពស់ ហើយជនជាតិដើមភាគច្រើននៅតែប្រកាន់នូវរបៀបរស់នៅបែបប្រពៃណីនៅតាមតំបន់ជនបទ។ ទោះយ៉ាងណា អត្រានៃវិសមភាព និងភាពក្រីក្រនៅតែខ្ពស់ជាងតំបន់ផ្សេងៗក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ចលនាប៉ាពួសេរីបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ បន្ទាប់ពីការផ្ទេរអំណាចគ្រប់គ្រងតំបន់នេះពីប្រទេសហូឡង់ទៅឥណ្ឌូនេស៊ី ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ឥណ្ឌូនេស៊ីបានរៀបចំនូវ "Act of Free Choice" (ទង្វើជម្រើសសេរី) ដែលមានតែអ្នកតំណាង ១,០២៥ នាក់ប៉ុណ្ណោះត្រូវបានជ្រើសរើសដើម្បីបោះឆ្នោត។ លទ្ធផលបានបង្ហាញថាពួកគេសម្រេចចូលរួមជាមួយឥណ្ឌូនេស៊ី ប៉ុន្តែដំណើរការនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមិនមានប្រជាធិបតេយ្យ ហើយបាននាំឱ្យមានការតវ៉ាទាមទារឯករាជ្យបន្តរហូតមក។

បន្ទាប់ពីការបញ្ចូលតំបន់នេះទៅក្នុងឥណ្ឌូនេស៊ី ក្រុមប្រដាប់អាវុធតូចៗនៃ OPM បានបន្តធ្វើសង្គ្រាមទ័ពព្រៃប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយមានមូលដ្ឋាននៅតំបន់ព្រៃភ្នំដាច់ស្រយាល។ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ីបានបង្កើនវត្តមានយោធានៅក្នុងតំបន់ ដែលបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ និងការចោទប្រកាន់ពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍មកនេះ ចលនាបានទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ និងការផ្សព្វផ្សាយពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅតាមបណ្តាប្រទេសប៉ាស៊ីហ្វិក និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនានា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តំបន់ប៉ាពួសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិយ៉ាងច្រើន រួមមានមាស ទង់ដែង ឧស្ម័នធម្មជាតិ និងឈើប្រណីត។ យោងតាម Wikipedia ក្រុមហ៊ុនរ៉ែធំៗដូចជា Freeport-McMoRan បានដំណើរការអណ្តូងរ៉ែមាស និងទង់ដែងដ៏ធំមួយនៅ Grasberg (តំបន់ប៉ាពួ) ដែលបានក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ី។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី សកម្មជនសិទ្ធិប៉ាពួបានរិះគន់ពីការប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងការយកផលប្រយោជន៍ដោយមិនសមរម្យពីជនជាតិដើម។

ខាងវប្បធម៌ ចលនាប៉ាពួសេរីបានប្រើប្រាស់ទង់ "Bintang Kejora" (Morning Star) ជានិមិត្តរូបនៃឯករាជ្យរបស់ពួកគេ។ ទង់នេះត្រូវបានហាមឃាត់ជាសាធារណៈនៅឥណ្ឌូនេស៊ី ប៉ុន្តែនៅតែត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្រៅប្រទេសក្នុងព្រឹត្តិការណ៍បាតុកម្ម និងពិធីផ្សេងៗ។ អត្តសញ្ញាណជាតិសាសន៍ប៉ាពួមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹងទឹកដី និងសិទ្ធិកាន់កាប់ធនធានធម្មជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ចលនាប៉ាពួសេរីនៅតែជាកត្តានយោបាយនិងសន្តិសុខដ៏សំខាន់សម្រាប់ឥណ្ឌូនេស៊ី។ យោងតាម Wikipedia ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធរវាងក្រុមបះបោរ និងកម្លាំងសន្តិសុខឥណ្ឌូនេស៊ីនៅតែបន្តកើតឡើងជាញឹកញាប់ ជាពិសេសនៅតំបន់ខ្ពស់ដាច់ស្រយាល ដែលបានបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសទាំងសងខាង។ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សបន្តអំពាវនាវឲ្យមានការស៊ើបអង្កេតឯករាជ្យលើការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងតំបន់។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ចលនានេះគឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃបញ្ហាចលនាបំបែករដ្ឋនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន (ASEAN) ។ ទោះបីជាកម្ពុជាជាសមាជិកអាស៊ានដូចឥណ្ឌូនេស៊ីក្តី ក៏បញ្ហាប៉ាពួនៅតែមានភាពស្មុគស្មាញផ្នែកនយោបាយការបរទេស។ ថ្មីៗនេះ ការទទួលស្គាល់តំណាងក្រុមចលនាដោយប្រទេសមួយចំនួននៅប៉ាស៊ីហ្វិកបានបង្កើនការយកចិត្តទុកដាក់ជាអន្តរជាតិ។ KhmerPulse សូមអញ្ជើញអ្នកអានតាមដានការវិវត្តន៍បន្តទៀតតាមរយៈអត្ថបទព័ត៌មានរបស់យើង។