ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្ម (Balance of trade) គឺជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលវាស់ភាពខុសគ្នារវាងតម្លៃនៃការនាំចេញ និងនាំចូលទំនិញរបស់ប្រទេសមួយក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ ដូចជាប្រចាំខែ ឬប្រចាំឆ្នាំ។ នៅពេលតម្លៃនាំចេញលើសពីនាំចូល គេហៅថា អតិរេកពាណិជ្ជកម្ម (trade surplus) ហើយនៅពេលផ្ទុយមកវិញ តម្លៃនាំចូលលើស គេហៅថា ឱនភាពពាណិជ្ជកម្ម (trade deficit)។ តាមវិគីភីឌា មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) កំណត់និយមន័យផ្លូវការថាជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មគិតតែលើទំនិញប៉ុណ្ណោះ មិនរាប់បញ្ចូលសេវាកម្មទេ ទោះយ៉ាងណាក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង គេច្រើនរាប់បញ្ចូលទាំងសេវាកម្មផងដែរ។ ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មជាផ្នែកមួយនៃគណនីចរន្តរបស់ប្រទេស ហើយជាធាតុសំខាន់ក្នុងតុល្យភាពការទូទាត់ (balance of payments)។

និយមន័យ និងរង្វាស់

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មគឺជាអថេរលំហូរ (flow variable) ដែលវាស់ស្ទង់ទំហំនាំចេញ និងនាំចូលក្នុងដំណាក់កាលមួយ មិនមែនជាអថេរស្តុក (stock variable) នោះទេ។ គោលគំនិតនេះមិនមានន័យថាការនាំចេញនិងនាំចូលត្រូវតែ "មានតុល្យភាព" នោះទេ។ គេអាចបែងចែកជាពីរប្រភេទ៖ ជញ្ជីងទំនិញ (visible balance) ដែលរាប់បញ្ចូលផលិតផលដែលអាចមើលឃើញដូចជា សម្លៀកបំពាក់ ម៉ាស៊ីន និងវត្ថុធាតុដើម និងជញ្ជីងសេវាកម្ម (invisible balance) ដូចជាទេសចរណ៍ ការដឹកជញ្ជូន និងសេវាហិរញ្ញវត្ថុ។ ក្នុងការគណនា តម្លៃនាំចេញជាទូទៅគិតតាមថ្លៃ F.O.B. (Free on Board) រីឯនាំចូលគិតតាម C.I.F. (Cost, Insurance, Freight)។ ទិន្នន័យស្តីពីជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានចេញផ្សាយជាប្រចាំដោយស្ថាប័នស្ថិតិជាតិ និង IMF។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការគិតអំពីជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មមានឫសគល់តាំងពីសម័យមើលឃឺរីនិយម (mercantilism) ក្នុងសតវត្សរ៏ទី១៦ និង១៧ ដែលទ្រឹស្ដីនេះចាត់ទុកអតិរេកពាណិជ្ជកម្មជាប្រភពនៃភាពរុងរឿងរបស់ជាតិ។ រដ្ឋាភិបាលនានាបានដាក់កំហិតនាំចូលនិងជំរុញនាំចេញតាមរយៈពន្ធគយនិងការឧបត្ថម្ភ។ នៅសម័យបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម ចក្រភពអង់គ្លេសបានក្លាយជាអ្នកនាំចេញធំជាងគេ ប៉ុន្តែចាប់ពីចុងសតវត្សរ៏ទី១៩ ឱនភាពបានចាប់ផ្តើមលេចឡើង។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រព័ន្ឋ Bretton Woods បានបង្កើតស្ថិរភាពរូបិយប័ណ្ណ ប៉ុន្តែការដួលរលំនៃប្រព័ន្ឋនេះនៅឆ្នាំ១៩៧១ បានធ្វើឱ្យអត្រាប្តូរប្រាក់អណ្តែតដោយសេរី និងនាំឱ្យឱនភាពពាណិជ្ជកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ ចាប់ពីទសវត្សរ៏១៩៨០ សកលភាវូបនីយកម្មបានធ្វើឱ្យទំហំពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកកើនឡើង ហើយឱនភាពនិងអតិរេកក៏កាន់តែមានទំហំធំជាងមុន។

សេដ្ឋកិច្ច និងផលប៉ះពាល់

ប្រភព: Wikipedia

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ឱនភាពពាណិជ្ជកម្មមិនមែនតែងតែជាបញ្ហាអវិជ្ជមាននោះទេ។ វាអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពទិញរបស់ប្រជាជន និងការវិនិយោគពីបរទេស។ យោងតាមគណនេយ្យជាតិ ឱនភាពពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានប៉ះប៉ូវដោយអតិរេកក្នុងគណនីមូលធន មានន័យថាប្រទេសនាំចូលទុនពីក្រៅប្រទេស។ ទោះយ៉ាងណា បើឱនភាពនៅតែបន្តយូរពេក វាអាចនាំឱ្យបំណុលបរទេសកើនឡើង រូបិយប័ណ្ណធ្លាក់ថ្លៃ និងអតិផរណា។ គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មដូចជាការដាក់ពន្ធគយ ការចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងសេរី ឬការកំណត់កូតានាំចូល សុទ្ធតែមានគោលបំណងកែតម្រូវជញ្ជីងនេះ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានជួបប្រទះនឹងឱនភាពពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំជាមួយចិន ដែលបានក្លាយជាចំណុចកណ្តាលនៃសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មក្នុងឆ្នាំ២០១៨។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ការយល់ដឹងអំពីជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកតាមដានព័ត៌មានសេដ្ឋកិច្ចសកល និងក្នុងតំបន់។ ចំពោះប្រទេសកម្ពុជា ការវិភាគពីភាពខុសគ្នារវាងការនាំចេញនិងនាំចូលអាចជួយឱ្យអ្នកអានវាយតម្លៃពីសុខភាពសេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងតាមដានឥទ្ធិពលនៃគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ ការផ្លាស់ប្តូរនាពេលថ្មីៗដូចជាការដំឡើងពន្ធគយរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងចិន ការចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីថ្មីៗ និងវិបត្តិខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ សុទ្ធតែប៉ះពាល់ដល់ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មរបស់ប្រទេសនានា។ ដូចនេះ ការយល់ដឹងពីមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មនឹងជួយអ្នកអានឱ្យតាមទាន់ព្រឹត្តិការណ៍សេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្នបានកាន់តែប្រសើរ។