ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម (Commercial policy ឬ Trade policy) គឺជាគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលមួយសម្រាប់គ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិរបស់ប្រទេសនោះ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា គោលនយោបាយនេះគ្របដណ្តប់លើប្រធានបទជាច្រើនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ វាត្រូវបានពិពណ៌នាជាញឹកញាប់ថាស្ថិតនៅលើខ្នាតមួយដែលមានចំណុចពីរ គឺពាណិជ្ជកម្មសេរី (free trade) នៅម្ខាង និងការពារនិយម (protectionism) នៅម្ខាងទៀត។

ពាណិជ្ជកម្មសេរីមានន័យថាការកាត់បន្ថយឬលុបបំបាត់របាំងពាណិជ្ជកម្មដូចជាពន្ធគយ និងកូតា ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យទំនិញនិងសេវាកម្មឆ្លងកាត់ព្រំដែនដោយសេរី។ ផ្ទុយទៅវិញ ការពារនិយមពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ពន្ធខ្ពស់ កូតានាំចូល ឬឧបសគ្គផ្សេងៗ ដើម្បីការពារឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក។ គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មមានគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងការការពារឧស្សាហកម្មទារក ការបង្កើនចំណូលរដ្ឋ ការការពារសន្តិសុខជាតិ និងការទទួលបានឥទ្ធិពលនយោបាយ។ តាមវីគីភីឌា គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មរួមមួយអាចត្រូវបានព្រមព្រៀងដោយសន្ធិសញ្ញានៅក្នុងសហជីពគយ (customs union) ដូចជាគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មរួមរបស់សហភាពអឺរ៉ុប (EU) និង Mercosur ជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមវីគីភីឌា មានកត្តាជាច្រើនដែលអាចមានឥទ្ធិពលលើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មរបស់ប្រទេសមួយ។ កត្តាភូមិសាស្ត្រដូចជា ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ការមានច្រកសមុទ្រ ធនធានធម្មជាតិ និងអាកាសធាតុ សុទ្ធតែមានតួនាទីសំខាន់។ ប្រទេសដែលមានប្រេងច្រើនអាចប្រើគោលនយោបាយនាំចេញដើម្បីបង្កើនចំណូល ខណៈប្រទេសគ្មានដីសមុទ្រអាចជួបការលំបាកក្នុងការដឹកជញ្ជូន ហើយត្រូវការកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសជិតខាង។ ចំណែកប្រជាជនវិញ ទំហំទីផ្សារក្នុងស្រុក កម្រិតប្រាក់ចំណូល និងជំនាញកម្លាំងពលកម្មក៏ជាកត្តាកំណត់ដែរថាតើប្រទេសគួរបើកទូលាយឬការពារសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ។ កាលពីសម័យមុន ប្រទេសនានាច្រើនតែប្រើគោលនយោបាយការពារនិយមដើម្បីប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិ ដូចជាគោលនយោបាយ Mercantilism ជាដើម។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ គំនិតសេរីនិយមខាងសេដ្ឋកិច្ចបានរីកចម្រើន ជាពិសេសដោយសារការងាររបស់អ្នកសេដ្ឋកិច្ចដូចជាលោក អាដាម ស្មីធ (Adam Smith)។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិដែលមានមូលដ្ឋានលើច្បាប់ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងទូទៅស្តីពីពន្ធគយ និងពាណិជ្ជកម្ម (GATT) ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO) នៅឆ្នាំ១៩៩៥។

ស្របពេលជាមួយគ្នា តំបន់មួយចំនួនបានរួមគ្នាបង្កើតសហជីពគយ (customs union) ដោយអនុម័តគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មរួម។ យោងតាមវីគីភីឌា ឧទាហរណ៍សំខាន់ៗរួមមានសហភាពអឺរ៉ុប និង Mercosur ដែលសមាជិកទាំងអស់យល់ព្រមអនុវត្តពន្ធគយខាងក្រៅរួមគ្នា និងដករបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្ទៃក្នុង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសមួយ។ ឧបករណ៍សំខាន់ៗដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើរួមមាន ពន្ធគយ (tariffs) កូតានាំចូល (import quotas) ឧបត្ថម្ភ (subsidies) និងរបាំងមិនមែនពន្ធ (non-tariff barriers) ដូចជាបទដ្ឋានបច្ចេកទេសជាដើម។ ការដាក់ពន្ធខ្ពស់អាចការពារផលិតកម្មក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែវាក៏អាចធ្វើឱ្យតម្លៃទំនិញកើនឡើងសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់។ ផ្ទុយទៅវិញ គោលនយោបាយសេរីអាចបន្ថយថ្លៃ ប៉ុន្តែអាចធ្វើឲ្យឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុកជួបការប្រកួតប្រជែងខ្លាំងពីបរទេស។ ជាងនេះទៅទៀត គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មក៏មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើជញ្ជីងការទូទាត់ (balance of payments) និងអត្រាប្តូរប្រាក់របស់ប្រទេសមួយផងដែរ។

ក្រៅពីផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ក៏ជាកត្តាមួយដែលគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មអាចប៉ះពាល់។ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជាបារាំងបានទាមទារឱ្យមាន «ករណីលើកលែងវប្បធម៌» (cultural exception) នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម ដើម្បីការពារផលិតផលវប្បធម៌ដូចជាភាពយន្ត និងតន្ត្រីពីការប្រកួតប្រជែងពីបរទេស។ នេះបង្ហាញថាគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មមិនគ្រាន់តែជារឿងសេដ្ឋកិច្ចទេ តែវាក៏ភ្ជាប់ទៅនឹងអត្តសញ្ញាណជាតិផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មបានក្លាយជាប្រធានបទក្តៅគគុក។ សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងចិនបានធ្វើឱ្យតម្លៃពន្ធកើនឡើង និងបង្កអស្ថិរភាពដល់សង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកល។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC ការដាក់ពន្ធតបតគ្នារវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានជះឥទ្ធិពលដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ រួមទាំងកម្ពុជា ដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារទាំងនេះ។

សម្រាប់កម្ពុជា គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំង។ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីតំបន់ដូចជា RCEP (កិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតំបន់) ដែលកម្ពុជាជាសមាជិក រំពឹងថានឹងជួយពង្រីកការនាំចេញ។ ក៏ប៉ុន្តែ សហភាពអឺរ៉ុបធ្លាប់បានដកផ្នែកខ្លះនៃគម្រោង EBA (Everything But Arms) ពីកម្ពុជាកាលពីឆ្នាំ២០២០ ដោយសារការព្រួយបារម្ភអំពីសិទ្ធិមនុស្ស ដែលជាឧទាហរណ៍នៃការប្រើប្រាស់គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មជាឧបករណ៍នយោបាយ។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកកំពុងប្រឈមនឹងវិបត្តិដោយសារតែសហរដ្ឋអាមេរិកបានរារាំងការតែងតាំងចៅក្រមនៅក្នុងស្ថាប័នដោះស្រាយវិវាទ ដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធដោះស្រាយជម្លោះពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកចុះខ្សោយ។

ជាងនេះទៀត ការរាតត្បាត COVID-19 បានជំរុញឱ្យប្រទេសជាច្រើនពិចារណាឡើងវិញអំពីការពឹងផ្អែកលើខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់បរទេស ដែលអាចនាំឱ្យមានការប្តូរទិសដៅគោលនយោបាយឆ្ពោះទៅរកការពារនិយមឬការធ្វើពិពិធកម្ម។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មអាចជួយបកស្រាយពីព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកដែលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ពីតម្លៃទំនិញរហូតដល់ឱកាសការងារ។