ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម គឺជាប្រភេទនៃកម្មសិទ្ធិបញ្ញា ដែលការពាររូបមន្ត ដំណើរការ ឬព័ត៌មានអាជីវកម្មផ្សេងទៀត ដែលមានតម្លៃដោយសារវាមិនត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅ ឬអាចរកបានដោយងាយ ហើយម្ចាស់រក្សាទុកជាសម្ងាត់ ដើម្បីរក្សាប្រៀបប្រកួតប្រជែង។ តាមវិគីភីឌា ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីរួមមាន រូបមន្តភេសជ្ជៈ Coca-Cola រូបមន្តមាន់បំពង Kentucky Fried Chicken និងរូបមន្តយ៉ាន់សំរឹទ្ធសម្រាប់ស្គរ Zildjian។

លក្ខណៈសំខាន់នៃអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម គឺថាវាផ្តល់ការការពារដោយមិនចាំបាច់ចុះបញ្ជីដូចប៉ាតង់ឡើយ ហើយការការពារនេះមិនមានកំណត់រយៈពេល ដរាបណាព័ត៌មាននោះត្រូវបានរក្សាជាសម្ងាត់។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា ខុសពីប៉ាតង់ដែលការពារគំនិតច្នៃប្រឌិតដោយបង្ហាញជាសាធារណៈ អាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការរក្សាសម្ងាត់ដោយម្ចាស់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ច្បាប់ស្តីពីអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម ខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ ប៉ុន្តែគោលការណ៍ទូទៅគឺស្រដៀងគ្នា។ តាមវិគីភីឌា នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ច្បាប់ឯកសណ្ឋានអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម (Uniform Trade Secrets Act) ត្រូវបានរដ្ឋជាច្រើនអនុវត្ត ហើយថ្នាក់សហព័ន្ធមានច្បាប់ Defend Trade Secrets Act ឆ្នាំ ២០១៦ ដែលផ្តល់សិទ្ធិប្តឹងតុលាការសហព័ន្ធចំពោះការរំលោភ។ នៅសហភាពអឺរ៉ុប សេចក្ដីណែនាំស្តីពីអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម (EU Trade Secrets Directive) ត្រូវបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ ដើម្បីធ្វើសមកាលកម្មការការពារក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិក។

កត្តាភូមិសាស្ត្រក៏មានឥទ្ធិពលផងដែរ ពីព្រោះក្រុមហ៊ុនពហុជាតិត្រូវគ្រប់គ្រងអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែន ដោយប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការលួចបន្លំ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសដែលការអនុវត្តច្បាប់ខ្សោយ។ តាមវិគីភីឌា ប្រជាជនដែលពាក់ព័ន្ធគឺមិនត្រឹមតែក្រុមហ៊ុនធំៗប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានសហគ្រាសខ្នាតតូច និងបុគ្គលិកដែលអាចជាអ្នកកាន់កាប់អាថ៌កំបាំង ឬជាអ្នកបង្ហូរព័ត៌មានផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឫសគល់នៃការការពារអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម អាចតាមដានទៅដល់ច្បាប់រ៉ូម៉ាំង ដែលមានគោលការណ៍ហាមឃាត់ការបញ្ចុះបញ្ចូលអ្នកបម្រើឲ្យបង្ហាញអាថ៌កំបាំងរបស់ចៅហ្វាយ។ តាមវិគីភីឌា ការអភិវឌ្ឍទំនើបបានចាប់ផ្ដើមនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ក្នុងអំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម នៅពេលដែលអាជីវកម្មត្រូវការការពារការច្នៃប្រឌិតពីគូប្រកួត។ ករណីសំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់អង់គ្លេស គឺករណី Prince Albert v Strange (១៨៤៩) ដែលតុលាការបានបញ្ឈប់ការផ្សព្វផ្សាយរូបចម្លាក់ដែលព្រះអង្គម្ចាស់អាល់បឺតបានធ្វើឡើងដោយសម្ងាត់។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក គំនិតនៃ «អាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម» ត្រូវបានអភិវឌ្ឍតាមរយៈច្បាប់ទម្លាប់ ហើយក្រោយមកបានសរសេរជាច្បាប់លាយលក្ខណ៍អក្សរ។ តាមវិគីភីឌា កិច្ចព្រមព្រៀង TRIPS របស់អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកដែលចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ ១៩៩៥ បានដាក់កាតព្វកិច្ចឲ្យប្រទេសសមាជិកទាំងអស់ផ្តល់ការការពារអប្បរមាចំពោះអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះវាជំរុញឲ្យក្រុមហ៊ុនវិនិយោគលើការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយដឹងថាគេអាចរក្សាលទ្ធផលជាសម្ងាត់ និងប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែង។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមហ៊ុនជាច្រើនពឹងផ្អែកលើអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មច្រើនជាងប៉ាតង់ ពីព្រោះការការពារមិនមានកាលកំណត់ ហើយមិនតម្រូវឲ្យបង្ហាញព័ត៌មានដល់សាធារណៈឡើយ។ ឧទាហរណ៍ រូបមន្ត Chartreuse ដែលផលិតដោយព្រះសង្ឃ Carthusian តាំងពីឆ្នាំ ១៧៣៧ ត្រូវបានរក្សាទុកជាសម្ងាត់អស់ជាច្រើនសតវត្សរ៍ ដោយមានតែព្រះសង្ឃពីរបីអង្គប៉ុណ្ណោះដែលដឹងរូបមន្តពេញលេញ។

ខាងវប្បធម៌ អាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មបានក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រទីផ្សារផងដែរ៖ ក្រុមហ៊ុនច្រើនតែបង្កើតរឿងរ៉ាវជុំវិញភាពសម្ងាត់នៃរូបមន្តរបស់ខ្លួន ដើម្បីទាក់ទាញអតិថិជន។ Coca-Cola និង KFC គឺជាឧទាហរណ៍ដែលរឿងរ៉ាវអំពី «រូបមន្តដើមសម្ងាត់» បានជួយពង្រឹងម៉ាក។ តាមវិគីភីឌា នេះបង្ហាញថាអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មមិនត្រឹមតែជាឧបករណ៍ច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្នែកនៃយុទ្ធសាស្ត្រអាជីវកម្ម និងអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌សាជីវកម្មផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ការការពារអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ជាថ្មី ដោយសារការកើនឡើងនៃការលួចព័ត៌មានតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត និងការប្រកួតប្រជែងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យារវាងប្រទេសមហាអំណាច។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC ករណីក្តីរវាង Waymo (ក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ Google) និង Uber កាលពីឆ្នាំ ២០១៧ គឺជាឧទាហរណ៍សំខាន់នៃវិវាទអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យាបើកបរស្វ័យប្រវត្តិ ដែលបានធ្វើឱ្យឧស្សាហកម្មពិចារណាឡើងវិញពីគោលនយោបាយការពារព័ត៌មានសម្ងាត់។

សម្រាប់កម្ពុជា បើទោះជាច្បាប់កម្មសិទ្ធិបញ្ញាមានការគ្របដណ្តប់ខ្លះៗក្តី ក៏នៅមិនទាន់មានច្បាប់ឯកទេសច្បាស់លាស់សម្រាប់អាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្មនៅឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងនាមជាសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក កម្ពុជាមានកាតព្វកិច្ចត្រូវផ្តល់ការការពារតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង TRIPS។ តាមវិគីភីឌា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះកំណត់ឲ្យប្រទេសសមាជិកទាំងអស់មានវិធានការច្បាប់ដើម្បីការពារអាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម។