ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសតួកគី ជាប្រទេសឆ្លងទ្វីបដែលស្ថិតនៅត្រង់ចំណុចប្រសព្វអាស៊ីនិងអឺរ៉ុប។ តាមការកត់ត្រារបស់ Wikipedia ប្រទេសនេះមានប្រជាជនជាង ៨៦ លាននាក់ (ឆ្នាំ ២០២៤)។ រដ្ឋធានីគឺអង់ការ៉ា ប៉ុន្តែអ៊ីស្តង់ប៊ុលជាទីក្រុងធំជាងគេ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច។ តួកគីជារដ្ឋសាសន៍និយម (secular) តាំងពីឆ្នាំ ១៩២៤ ក្រោមការដឹកនាំរបស់មូស្តាហ្វា កេម៉ាល់ អាតាតួក។ ប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ុននី ប៉ុន្តែមានជនជាតិភាគតិចជាច្រើនដូចជាឃឺដ អាឡេវី និងគ្រិស្តសាសនិក។ តួកគីជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ជាសមាជិកនៃអង្គការណាតូតាំងពីឆ្នាំ ១៩៥២ និងជាប្រទេស G20។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តួកគីគ្របដណ្តប់ឧបទ្វីបអាណាតូលីយ៉ានៅអាស៊ី និងមានផ្នែកតូចនៅតំបន់បាល់កង់ក្នុងអឺរ៉ុប ដោយភ្ជាប់គ្នាតាមច្រកបូស្ពូរ៉ុស និងដាដាណែល។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសចំនួន ៨ រួមមាន ក្រិក ប៊ុលការី ចចជី អាមេនី អាស៊ែបៃសង់ អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ ស៊ីរី និងជាប់សមុទ្រចំនួន ៣ (សមុទ្រខ្មៅ អ៊ីជាន និងមេឌីទែរ៉ានេ)។ អាកាសធាតុមានភាពចម្រុះ៖ តំបន់ឆ្នេរមានអាកាសធាតុក្តៅសើម រីឯតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលមានអាកាសធាតុទ្វីបរាំងស្ងួត។ តួកគីស្ថិតនៅលើតំបន់រញ្ជួយដីសកម្ម ជាពិសេសខ្សែប្រេះអាណាតូលីយ៉ាខាងជើងនិងខាងកើត។

ប្រជាជនប្រមាណ ៨៦ លាននាក់។ ជនជាតិឃឺដជាក្រុមភាគតិចធំជាងគេ (ប្រមាណ ១៥-២០%) ដែលភាគច្រើនរស់នៅភាគខាងកើត នេះបើយោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាតួកគី ឯភាសាឃឺដ និងភាសាអារ៉ាប់ក៏ត្រូវបាននិយាយផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដីអាណាតូលីយ៉ាជាទីតាំងនៃអរិយធម៌បុរាណជាច្រើន ដូចជាហ្គូបែកលី តេពេ (Göbekli Tepe) ដែលមានអាយុកាលជាង ១១.០០០ ឆ្នាំ និងចក្រភពហ៊ីតទីត (Hittite) ដែលរីកចម្រើននៅចន្លោះ ១៨០០-១១៧៨ មុនគ.ស.។ ក្រោយមក តំបន់នេះបានស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់អាណាចក្រក្រិក ពែរ្ស រ៉ូម និងបន្តដល់ចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំង (Byzantine) ដែលមានរាជធានីនៅកុងស្តង់ទីណូប (Constantinople ឬអ៊ីស្តង់ប៊ុលសព្វថ្ងៃ)។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១១ ពួកតួកស៊ែលជុកបានធ្វើដំណើរចូលមក ហើយបានតាំងទីលំនៅ បង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ចក្រភពអូតូម៉ង់ដែលបង្កើតនៅឆ្នាំ ១២៩៩។ ចក្រភពនេះបានដណ្តើមយកកុងស្តង់ទីណូបនៅឆ្នាំ ១៤៥៣ ក្រោមស៊ុលតង់ មេហម៉េដ ទី ២ ហើយឈានដល់កំពូលក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ គ្រប់គ្រងតំបន់ធំៗនៅអឺរ៉ុបខាងកើត អាស៊ីខាងលិច និងអាហ្វ្រិកខាងជើង។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ដែលអូតូម៉ង់ចាញ់នោះ ចលនាដឹកនាំដោយមូស្តាហ្វា កេម៉ាល់ អាតាតួក បានបង្កើតសាធារណរដ្ឋតួកគីនៅថ្ងៃទី ២៩ តុលា ១៩២៣។

លោកអាតាតួកបានធ្វើកំណែទម្រង់ទំនើបកម្ម រួមមានការប្តូរទៅប្រើអក្សរឡាតាំង ការផ្តល់សិទ្ធិបោះឆ្នោតដល់ស្ត្រី (ឆ្នាំ ១៩៣៤) និងការញែកសាសនាចេញពីរដ្ឋ។ ក្រោយមក តួកគីបានឆ្លងកាត់រដ្ឋប្រហារយោធាចំនួន ៤ លើក។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ ប្រទេសនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយលោក រេស៊ីប តាយីព អឺដូហ្កាន (Recep Tayyip Erdoğan) ដោយបានប្តូរទៅប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតីនិយមនៅឆ្នាំ ២០១៨ តាមរយៈការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចតួកគីជាប្រភេទទីផ្សារកំពុងរីកចម្រើន និងជាប្រទេសមាន GDP ធំជាងគេទី ១៩ លើពិភពលោក (តាមតួលេខឆ្នាំ ២០២៣ យោងតាម Wikipedia)។ វិស័យសំខាន់ៗរួមមានផលិតកម្មយានយន្ត វាយនភណ្ឌ សំណង់ និងឧស្សាហកម្មដែកថែប។ ទេសចរណ៍ក៏ជាកម្លាំងជំរុញសេដ្ឋកិច្ច ដោយមានភ្ញៀវទេសចរប្រមាណ ៥០ លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ មកទស្សនាកន្លែងដូចជា អាន់តាល់យ៉ា កាប៉ាដូគី និងអ៊ីស្តង់ប៊ុល។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រទេសនេះកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាអតិផរណាខ្ពស់ និងការធ្លាក់ថ្លៃរូបិយប័ណ្ណលីរ៉ាតួកគីក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។

ផ្នែកវប្បធម៌ តួកគីរួមផ្សំបេតិកភណ្ឌអាណាតូលីយ៉ាបុរាណ អូតូម៉ង់ និងឥទ្ធិពលបស្ចឹមប្រទេស។ ម្ហូបអាហារល្បីៗមាន ខេបាប មេហ្សេ បាក់ឡាវ៉ា និងកាហ្វេតួកគី ដែលយូណេស្កូទទួលស្គាល់ជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី។ អ្នកនិពន្ធ អរហាន់ ផាមូក (Orhan Pamuk) បានទទួលរង្វាន់ណូបែលឆ្នាំ ២០០៦។ កីឡាបាល់ទាត់ជាកីឡាពេញនិយមបំផុត ហើយក្រុមបាល់ទះនារី VakıfBank ទទួលបានជោគជ័យធំធេងលើឆាកអន្តរជាតិ។ ស្ថាបត្យកម្មអូតូម៉ង់ ដូចជាវិហារហាហ្គា សូហ្វៀ (Hagia Sophia) និងវិហារស៊ុលតង់ អាម៉េដ (Blue Mosque) ជាសាក្សីប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏រស់រវើក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន តួកគីជាតួអង្គសំខាន់ក្នុងនយោបាយតំបន់ ដោយជាសមាជិកអង្គការណាតូ និងមានឥទ្ធិពលនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ ប្រទេសនេះបានទទួលជនភៀសខ្លួនស៊ីរីជាង ៣.៦ លាននាក់ (តាមរបាយការណ៍អង្គការសហប្រជាជាតិ) ដែលជាចំនួនច្រើនបំផុតក្នុងពិភពលោក។ គ្រោះរញ្ជួយដីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៣ នៅភាគខាងត្បូង បានសម្លាប់មនុស្សជាង ៥០.០០០ នាក់ និងបង្ហាញបញ្ហាគុណភាពសំណង់។ ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០២៣ បានបន្តអាណត្តិលោក អឺដូហ្កាន ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតក្រុងឆ្នាំ ២០២៤ បានបង្ហាញពីការកើនឡើងនៃគណបក្សប្រឆាំង CHP នៅទីក្រុងធំៗ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ តួកគីជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មមួយ និងមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកអប់រំ។ បញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស រួមទាំងការបង្ក្រាបលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសកម្មជនឃឺដ នៅតែជាកង្វល់ចម្បងរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ដែលគួរតាមដាន។