ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទុយវ៉ាលូ (Tuvalu) ជាប្រទេសកោះតូចមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ប៉ូលីនេស៊ីនៃទ្វីបអូសេអានី ក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ យោងតាមវិគីភីឌា ទុយវ៉ាលូមានទីតាំងប្រមាណនៅចំកណ្តាលរវាងកោះហាវ៉ៃ និងប្រទេសអូស្ត្រាលី ហើយមានរដ្ឋធានីនៅទីក្រុងហ្វូណាហ្វូទី (Funafuti)។ ប្រទេសនេះគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសតូចជាងគេ និងមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងគេលើពិភពលោក ដោយមានប្រជាជនសរុបប្រមាណ ១១ ០០០ នាក់។ ទុយវ៉ាលូល្បីរន្ទឺដោយសារភាពងាយរងគ្រោះពីការកើនឡើងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយសារកម្ពស់ដីជាមធ្យមទាបបំផុត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទុយវ៉ាលូស្ថិតនៅភាគខាងកើត-ឦសាននៃកោះសាន់តាគ្រុស ភាគឦសាននៃវ៉ានូអាទូ ភាគអាគ្នេយ៍នៃណូរូ ភាគខាងត្បូងនៃគីរីបាទី ភាគខាងលិចនៃតូកេឡាវ ភាគពាយព្យនៃសាម័រ និងភាគខាងជើងនៃហ្វីជី។ ប្រទេសនេះមានកោះសរុប ៩ គឺជាកោះថ្មប៉ប្រះទឹក (atoll) ៦ និងកោះថ្មបុរាណ ៣។ កម្ពស់ខ្ពស់បំផុតពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រមានត្រឹមតែ ៤,៦ ម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ ដែលធ្វើឱ្យទុយវ៉ាលូជាប្រទេសមួយងាយរងគ្រោះបំផុតពីគ្រោះធម្មជាតិ។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិដើមប៉ូលីនេស៊ី ដោយប្រើប្រាស់ភាសាទុយវ៉ាលូ និងភាសាអង់គ្លេសជាភាសាផ្លូវការ។ សាសនាចម្បងគឺគ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះវិហារ "Fetu Ao Lima" (Morning Star Church) គឺជាវិហារធំរបស់និកាយ Congregational Christian Church of Tuvalu។ តាមទិន្នន័យវិគីភីឌាស្តីពីរចនាសម្ព័ន្ធអាយុឆ្នាំ ២០១៤ ប្រជាជនភាគច្រើនស្ថិតក្នុងវ័យក្មេង។ សាលប្រជុំប្រពៃណីហៅថា ម៉ាណេអាប៉ា (maneapa) ជាទីសម្រាប់សហគមន៍ជួបជុំគ្នា និងមានសារៈសំខាន់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រភពដើមនៃអ្នករស់នៅទុយវ៉ាលូបានមកដល់តាំងពីប្រមាណ ២០០០ ឆ្នាំមុន ដោយជនជាតិប៉ូលីនេស៊ី។ ជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងដែលបានទៅដល់គឺអ្នករុករកជនជាតិអេស្ប៉ាញ អាល់វ៉ារ៉ូ ដឺ មិនដាញ៉ា (Álvaro de Mendaña) ក្នុងឆ្នាំ ១៥៦៨។ នៅឆ្នាំ ១៨១៩ កោះហ្វូណាហ្វូទីត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា "កោះអេលីស" (Ellice Island) ហើយក្រោយមកក្រុមកោះទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាកោះអេលីស។ ក្នុងសតវត្សទី១៩ នាវាប្រមាញ់ត្រីបាឡែន និងឈ្មួញបរទេសបានចូលមកជាហូរហែ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៤១ ក្រុមស្រាវជ្រាវរុករកសហរដ្ឋអាមេរិកដឹកនាំដោយលោក Charles Wilkes បានមកដល់កោះទាំងនេះ ហើយវិចិត្រករ Alfred Agate បានគូររូបអ្នកស្រុកស្លៀកពាក់តាមបែបប្រពៃណី។

នៅចុងសតវត្សទី១៩ កោះទាំងនេះត្រូវបានដាក់ក្រោមអាណាព្យាបាលនៃចក្រភពអង់គ្លេស ហើយក្លាយជាផ្នែកនៃអាណានិគម "Gilbert and Ellice Islands" ពីឆ្នាំ ១៨៩២។ រូបថតត្រាប្រៃសណីយ៍ពីឆ្នាំ ១៩៣៩ និង ១៩៥៦ ដែលមានរូបព្រះមហាក្សត្រ George VI និងព្រះមហាក្សត្រី Elizabeth II បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងជាមួយចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងសម័យនោះ។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ប្រជាជនកោះអេលីសបានបោះឆ្នោតគាំទ្រឲ្យបំបែកជាដែនដីអាស្រ័យដោយឡែក ហើយក្រោយមកបានប្រកាសឯករាជ្យជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ១ តុលា ១៩៧៨ ក្រោមព្រះនាមថ្មីថា "ទុយវ៉ាលូ"។ បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រទេសនេះជារាជាណាចក្រអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយមានព្រះមហាក្សត្រចក្រភពអង់គ្លេសជាប្រមុខរដ្ឋ តំណាងដោយអគ្គទេសាភិបាល (Governor-General)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចទុយវ៉ាលូពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិមានកម្រិត។ ប្រភពចំណូលសំខាន់ៗរួមមាន៖ ការជួលដូមែនអ៊ីនធឺណិត .tv (Tuvalu) ដែលផ្តល់ចំណូលរាប់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ការលក់អាជ្ញាប័ណ្ណនេសាទដល់នាវាបរទេស (ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក និងជប៉ុន) ប្រាក់បញ្ជូនពីពលករទុយវ៉ាលូនៅក្រៅប្រទេស និងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ពីបរទេស។ វិស័យកសិកម្មភាគច្រើនជាការដាំដុះបែបប្រពៃណី (ដូង បន្លែ និងដំណាំឫស) និងការនេសាទត្រី។ បើទោះបីទេសចរណ៍នៅមានទំហំតូចក្តី ក៏វាទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរដោយសារកោះថ្មប៉ប្រះទឹក និងបឹងទន្លេសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតនៅហ្វូណាហ្វូទី។ គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុសំខាន់គឺធនាគារជាតិនៃទុយវ៉ាលូ (National Bank of Tuvalu) ដែលផ្តល់សេវាហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រជាជន។

ផ្នែកវប្បធម៌ ទុយវ៉ាលូរក្សាប្រពៃណីប៉ូលីនេស៊ីយ៉ាងរឹងមាំ។ ម៉ាណេអាប៉ា (maneapa) ជាសាលប្រជុំសម្រាប់សកម្មភាពសង្គម និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ។ សិល្បៈឆ្លាក់ទូកកាណូនៅលើកោះ Nanumea និងរបាំប្រពៃណីដែលបានបង្ហាញក្នុងពិធីបុណ្យប៉ាស៊ីហ្វិកាឆ្នាំ ២០១១ នៅទីក្រុងអូកឡិន ប្រទេសញូវហ្សេឡែន ឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពសម្បូរបែបនៃវប្បធម៌។ វិស័យកីឡាក៏មានសារៈសំខាន់ដែរ ដោយមានក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិ និងអត្តពលិកដូចជាលោក Etimoni Timuani ដែលបានកាន់ទង់ជាតិនៅឯព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ២០១៦ នៅក្រុងរីយ៉ូ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ បញ្ហាបន្ទាន់បំផុតសម្រាប់ទុយវ៉ាលូគឺការគំរាមកំហែងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ យោងតាមវិគីភីឌា ដោយសារកម្ពស់ដីទាបខ្លាំង (កម្ពស់ខ្ពស់បំផុតត្រឹម ៤,៦ ម៉ែត្រ) ការកើនឡើងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រនិងព្យុះខ្លាំងបានបណ្តាលឱ្យមានការហូរច្រោះដី និងទឹកជំនន់ជាប្រចាំ។ រដ្ឋាភិបាលទុយវ៉ាលូបានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិដូចជាអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីជំរុញឲ្យប្រទេសឧស្សាហកម្មកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ មានផែនការបន្ទាន់ផ្សេងៗដូចជាការក្លាយជា "ប្រទេសឌីជីថល" ឬការផ្លាស់ទីលំនៅទាំងមូលទៅកាន់ទីតាំងថ្មី បើសិនជាកោះទាំងនេះលិចលង់ទាំងស្រុងដោយសារទឹកសមុទ្រ។

ចំណុចសំខាន់មួយទៀតគឺទំនាក់ទំនងការទូតពិសេសរវាងទុយវ៉ាលូ និងសាធារណរដ្ឋចិន (តៃវ៉ាន់)។ ទុយវ៉ាលូជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសប៉ុន្មានដែលបន្តទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលតៃវ៉ាន់ជាតំណាងស្របច្បាប់របស់ប្រទេសចិន ជំនួសឲ្យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC)។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ លោកស្រី Tsai Ing-wen បានធ្វើទស្សនកិច្ចផ្លូវការទៅកាន់ទុយវ៉ាលូ និងជួបជាមួយអគ្គទេសាភិបាល លោក Iakoba Italeli ដែលបានបញ្ជាក់ពីភាពជិតស្និទ្ធរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ក្នុងនាមជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ និងវេទិកាកោះប៉ាស៊ីហ្វិក ទុយវ៉ាលូនៅតែបន្តដើរតួនាទីក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់ ជាពិសេសក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិអាកាសធាតុ និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។