ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ព្យុះទីហ្វុងនុល (Typhoon Noul) គឺជាព្យុះត្រូពិកមួយដែលបានបង្កើតឡើងនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកភាគខាងលិច ក្នុងអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០។ តាមរយៈទិន្នន័យរបស់វិគីភីឌា (Wikipedia) ព្យុះនេះជាព្យុះទី ១១ ដែលបានទទួលឈ្មោះនៅក្នុងរដូវព្យុះប៉ាស៊ីហ្វិកឆ្នាំនោះ។ វាមានដើមកំណើតពីតំបន់សម្ពាធទាបនៅឯនាយសមុទ្រហ្វីលីពីន ហើយបានពង្រឹងកម្លាំងបន្តិចម្តងៗមុននឹងធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅទិសខាងលិច បង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រទេសមួយចំនួនក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមមាន ហ្វីលីពីន វៀតណាម ឡាវ ថៃ និងកម្ពុជា។ ប្រជាជនស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់ត្រូវបានរាយការណ៍ ដោយសារទឹកជំនន់ និងការបាក់ដី ខណៈដែលទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវបានបំផ្លាញយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ ព្យុះនុលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរនៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីនថាជាព្យុះ ឡេអុន (Leon) ហើយវាជាផ្នែកមួយនៃខ្សែព្យុះជាបន្តបន្ទាប់ដែលបានវាយប្រហារតំបន់នេះក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ធ្វើឲ្យស្ថានភាពកាន់តែអាក្រក់ឡើងៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ផ្លូវរបស់ព្យុះនុលបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងសមុទ្រហ្វីលីពីន ដោយវាបានរំកិលឆ្ពោះទៅទិសខាងលិច-និរតី កាត់តាមកោះលូហ្សុង (Luzon) របស់ហ្វីលីពីន។ ក្រោយមកទៀត ព្យុះបានឆ្លងកាត់សមុទ្រចិនខាងត្បូង ហើយចុះចតនៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេសវៀតណាមនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២០ តាមម៉ោងក្នុងស្រុក តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។ ខេត្តដែលរងគ្រោះខ្លាំងជាងគេគឺ ថាយហ្វាន់-ហ្វេ (Thừa Thiên Huế) និងក្វាងណាម (Quảng Nam) ដែលជាកន្លែងមានទឹកជំនន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារភ្លៀងធ្លាក់ជាបន្តបន្ទាប់។ បន្ទាប់ពីចុះចត ព្យុះបានបន្តដំណើរចូលទៅក្នុងដីគោក ដោយនាំខ្យល់ និងភ្លៀងទៅកាន់ប្រទេសឡាវ និងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។ នៅកម្ពុជា ទោះបីជាព្យុះមិនបានចុះចតដោយផ្ទាល់ក៏ដោយ ក៏ឥទ្ធិពលរបស់វាបានបង្កឲ្យភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងនៅខេត្តកោះកុង ព្រះសីហនុ កំពត និងតាមបណ្តោយទន្លេមេគង្គដូចជាខេត្តស្ទឹងត្រែង ក្រចេះ និងកំពង់ចាម។ ទឹកជំនន់បានបង្ខំឲ្យប្រជាជនរាប់ពាន់គ្រួសារត្រូវជម្លៀសទៅកាន់ទីទួលសុវត្ថិភាព ហើយរដ្ឋាភិបាលត្រូវប្រកាសភាពអាសន្ននៅតំបន់មួយចំនួន។ យោងតាមរបាយការណ៍ ប្រជាជនសរុបរាប់ម៉ឺននាក់នៅក្នុងតំបន់បានរងផលប៉ះពាល់ ដោយមានអ្នកស្លាប់និងបាត់ខ្លួនជាច្រើន ជាពិសេសនៅវៀតណាម និងហ្វីលីពីន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

រដូវព្យុះប៉ាស៊ីហ្វិកឆ្នាំ ២០២០ គឺជារដូវមួយដែលមានសកម្មភាពខ្លាំង ដោយមានព្យុះត្រូពិកជាច្រើនបង្កើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ តាមវិគីភីឌា ព្យុះនុលគឺជាព្យុះទី ១១ ដែលបានដាក់ឈ្មោះ ហើយមានកម្លាំងខ្យល់អតិបរមាត្រឹមតែ ៨៥ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង មុនពេលចុះចត ដូច្នេះវាមិនមែនជាព្យុះខ្លាំងបំផុតនោះទេ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ផលប៉ះពាល់របស់វាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដោយសារតែការប្រមូលផ្តុំនៃគ្រោះមហន្តរាយ។ មុនព្យុះនុល វៀតណាមបានរងគ្រោះដោយសារព្យុះត្រូពិកដទៃទៀត ដែលធ្វើឲ្យដីស្រែ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលរងការខូចខាតរួចហើយ ត្រូវប្រឈមនឹងការបំផ្លិចបំផ្លាញបន្ថែមទៀត។ នៅកម្ពុជា ប្រវត្តិនៃគ្រោះទឹកជំនន់ដែលបង្កដោយព្យុះត្រូពិកគឺជារឿងធម្មតា ជាពិសេសនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសាប។ ព្រឹត្តិការណ៍ទឹកជំនន់ធំៗកាលពីឆ្នាំ ២០១១ និង ២០១៣ ក៏ធ្លាប់បានបង្កការខូចខាតយ៉ាងដូចគ្នា ហើយព្យុះនុលបានបន្ថែមសម្ពាធកាន់តែខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយរបស់ប្រទេស។ ប្រជាជនកម្ពុជាដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ងាយរងគ្រោះ បានប្រើប្រាស់បទពិសោធន៍ពីអតីតកាលដើម្បីទប់ទល់ ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុបានធ្វើឲ្យស្ថានភាពអាចកាន់តែពិបាកទស្សន៍ទាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ព្យុះនុលគឺគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលការប៉ាន់ស្មានការខូចខាតសម្ភារៈមានចំនួនរាប់លានដុល្លារអាមេរិក តាមវិគីភីឌា។ វិស័យកសិកម្ម ដូចជាការដាំស្រូវ កាហ្វេ និងផ្លែឈើ ត្រូវបានបំផ្លាញយ៉ាងដំណំ រួមជាមួយផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន និងខ្សែចរន្តអគ្គិសនី។ នៅកម្ពុជា ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចមិនសូវធ្ងន់ដូចនៅប្រទេសជិតខាងទេ ប៉ុន្តែការខូចខាតដំណាំស្រូវ ជាពិសេសនៅខេត្តជុំវិញជួរភ្នំក្រវាញ និងតំបន់ឆ្នេរ បានធ្វើឲ្យកសិករជាច្រើនបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលចម្បងរបស់ពួកគេ។ តាមវប្បធម៌ រដូវព្យុះតែងតែជះឥទ្ធិពលដល់ពិធីបុណ្យ និងទំនៀមទម្លាប់កសិកម្មរបស់ប្រជាជន។ នៅពេលដែលភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង កសិករមិនអាចប្រមូលផល ឬសាបព្រោះទាន់ពេលបានទេ ដែលនាំឲ្យប៉ះពាល់ដល់វដ្តនៃផលិតកម្ម។ ប្រពៃណីនៃការជួយគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងភូមិ កាន់តែរឹងមាំនៅពេលមានគ្រោះមហន្តរាយ ដោយសហគមន៍រួមគ្នាសង់ផ្ទះឡើងវិញ និងផ្តល់ស្បៀងអាហារ។ ទោះយ៉ាងណា ការបាត់បង់រយៈពេលវែងក្នុងវិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាលក៏ត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ផងដែរ នៅពេលសាលារៀន និងមណ្ឌលសុខភាពត្រូវបានជន់លិច។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅឆ្នាំ ២០២៦ ប្រធានបទព្យុះទីហ្វុងនុលនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធ ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបន្តបង្កើនហានិភ័យនៃព្យុះខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ កម្ពុជា និងប្រទេសជិតខាងបានឆ្លងកាត់រដូវព្យុះដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងមិនធម្មតា ដែលបង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃការត្រៀមខ្លួន។ អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក (WMO) បានព្រមានថា ព្យុះទីហ្វុងអាចនឹងមានកម្លាំងខ្លាំងឡើង និងភ្លៀងធ្លាក់កាន់តែច្រើន ដោយសារសីតុណ្ហភាពសកលកើនឡើង។ KhmerPulse តែងតែតាមដានព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុ និងផ្តល់ព័ត៌មានអំពីគ្រោះមហន្តរាយដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សាធារណៈ។ ប្រវត្តិនៃព្យុះនុលអាចជាមេរៀនមួយសម្រាប់អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងសហគមន៍នានាក្នុងការកសាងភាពធន់ទ្រាំនឹងគ្រោះធម្មជាតិ។