ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អ្នករាយការណ៍ពិសេស (Special Rapporteur) គឺជាមុខតំណែងដែលអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ផ្តល់ដល់អ្នកជំនាញឯករាជ្យផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស។ យោងតាម Wikipedia អ្នកជំនាញទាំងនេះត្រូវបានអំពាវនាវឱ្យធ្វើរបាយការណ៍ ឬផ្តល់យោបល់លើបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សតាមប្រធានបទ ឬតាមស្ថានភាពប្រទេសជាក់លាក់។ ពួកគេមិនមែនជាបុគ្គលិករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយធ្វើការដោយស្ម័គ្រចិត្ត ដែលផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវឯករាជ្យក្នុងការបញ្ចេញមតិនិងវាយតម្លៃស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែកពីរដ្ឋាភិបាលណាមួយ។

អ្នករាយការណ៍ពិសេសប្រតិបត្តិការក្រោមនីតិវិធីពិសេស (Special Procedures) របស់ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Council) នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ការងាររបស់ពួកគេរួមមានការចុះទស្សនកិច្ចទៅកាន់ប្រទេស ការទទួលពាក្យបណ្តឹងពីជនរងគ្រោះ និងការរាយការណ៍ទៅកាន់ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សនិងមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ។ យន្តការនេះដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្សនិងការទទួលខុសត្រូវរបស់រដ្ឋាភិបាលនានាទូទាំងពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អ្នករាយការណ៍ពិសេសមកពីបណ្តាប្រទេសចម្រុះជុំវិញពិភពលោក ដោយមិនកំណត់ដោយសញ្ជាតិជាក់លាក់ឡើយ។ ការតែងតាំងពួកគេផ្អែកលើជំនាញផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស និងបទពិសោធន៍ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាពាក់ព័ន្ធ។ យោងតាម Wikipedia ពួកគេអាចទទួលបន្ទុកតាមប្រធានបទ (thematic mandates) ដូចជាសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការជួបប្រជុំដោយសន្តិភាព ឬសិទ្ធិមនុស្សលើបរិស្ថាន ឬតាមប្រទេស (country mandates) ដូចជាអ្នករាយការណ៍ពិសេសសម្រាប់កម្ពុជា ឬមីយ៉ាន់ម៉ា។

បច្ចុប្បន្ន មានអ្នករាយការណ៍ពិសេសជាច្រើននាក់កំពុងប្រតិបត្តិការ ដែលគ្របដណ្តប់លើប្រធានបទសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងទូលំទូលាយ និងប្រទេសមួយចំនួន។ ទឹកដីនៃការងាររបស់ពួកគេមានលក្ខណៈអន្តរជាតិ ចាប់ពីទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ី រហូតដល់អាមេរិកឡាទីន។

អ្នករាយការណ៍ពិសេសភាគច្រើនជាសាស្ត្រាចារ្យ មេធាវី ឬអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សដែលមានឈ្មោះល្បី។ ពួកគេមិនទទួលប្រាក់ខែពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការធ្វើដំណើរនិងការស្រាវជ្រាវ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គំនិតនៃការតែងតាំងអ្នករាយការណ៍ឯករាជ្យដើម្បីរាយការណ៍អំពីសិទ្ធិមនុស្សបានកើតឡើងក្នុងក្របខណ្ឌនៃអង្គការសហប្រជាជាតិតាំងពីដើមកំណើតរបស់ខ្លួន។ យោងតាម Wikipedia យន្តការនេះត្រូវបានធ្វើជាផ្លូវការតាមរយៈគណៈកម្មាការសិទ្ធិមនុស្សនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN Commission on Human Rights) ហើយក្រោយមកត្រូវបានពង្រឹងជាបណ្តើរៗ ជាពិសេសជាមួយនឹងការបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Council) នៅឆ្នាំ២០០៦។

ដំបូងឡើយ អ្នករាយការណ៍ពិសេសត្រូវបានតែងតាំងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសជាក់លាក់ ប៉ុន្តែក្រោយមកអាណត្តិតាមប្រធានបទត្រូវបានបន្ថែម ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេផ្តោតលើបញ្ហាដូចជាការរំលោភសិទ្ធិជនជាតិភាគតិច ឬសិទ្ធិសេរីភាពសារព័ត៌មានជាដើម។

នៅទូទាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ តួនាទីរបស់អ្នករាយការណ៍ពិសេសបានពង្រីកជាលំដាប់ ដោយទទួលបានការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាឧបករណ៍មិនអាចខ្វះបានសម្រាប់ការការពារសិទ្ធិមនុស្សជាសាកល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទោះបីជាអ្នករាយការណ៍ពិសេសភាគច្រើនផ្តោតលើសិទ្ធិស៊ីវីល និងនយោបាយក៏ដោយ ក៏មានអ្នករាយការណ៍មួយចំនួនដែលផ្តោតលើសិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និងវប្បធម៌ដែរ។ ជាឧទាហរណ៍ មានអ្នករាយការណ៍ពិសេសទទួលបន្ទុកសិទ្ធិទទួលបានអាហារ សិទ្ធិទទួលបានទឹកស្អាត និងអនាម័យ សិទ្ធិសុខភាព និងសិទ្ធិវប្បធម៌។ ការងាររបស់ពួកគេជួយឱ្យប្រទេសនានាវាយតម្លៃឡើងវិញនូវគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌របស់ខ្លួនឱ្យស្របតាមស្តង់ដារសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។

លើសពីនេះ ការរាយការណ៍របស់អ្នកជំនាញទាំងនេះអាចមានឥទ្ធិពលលើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម និងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ ដែលសុទ្ធតែជាកត្តាសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ន អ្នករាយការណ៍ពិសេសនៅតែជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់របស់អង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងការត្រួតពិនិត្យការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សទូទាំងពិភពលោក។ ជាពិសេស ពួកគេបានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ជាសាធារណៈ និងរបាយការណ៍ទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ ព្រមទាំងធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាលនានាដើម្បីកែលម្អស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីអ្នករាយការណ៍ពិសេសគឺមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះកម្ពុជាជាប្រទេសមួយដែលមានអ្នករាយការណ៍ពិសេសផ្ទាល់ខ្លួន (Special Rapporteur on the situation of human rights in Cambodia)។ អ្នករាយការណ៍នេះត្រូវបានតែងតាំងតាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣ ហើយបានចុះទស្សនកិច្ចប្រទេសកម្ពុជាជាទៀងទាត់ដើម្បីត្រួតពិនិត្យស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស រួមទាំងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងដំណើរការតុលាការ។ របាយការណ៍របស់ពួកគេច្រើនតែទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងមានឥទ្ធិពលលើទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជាជាមួយម្ចាស់ជំនួយអន្តរជាតិ។

ការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិចំពោះប្រទេសកម្ពុជាច្រើនតែធ្វើឡើងតាមរយៈការងាររបស់អ្នករាយការណ៍ពិសេសនេះ ដែលធ្វើឱ្យវាជាប្រធានបទដែលអ្នកអាន KhmerPulse គួរតាមដាន។