អង្គការសហប្រជាជាតិ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា អង្គការសហប្រជាជាតិ (United Nations) គឺជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលសកលដែលបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៦ មិថុនា ១៩៤៥ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ បេសកកម្មចម្បងរបស់វាគឺរក្សាសន្តិភាពនិងសន្តិសុខអន្តរជាតិ អភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងមិត្តភាពរវាងប្រជាជាតិ និងជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើគ្រប់វិស័យ។ អង្គការនេះមានសមាជិក ១៩៣ ប្រទេស និងរដ្ឋសង្កេតការណ៍ ២ ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាអង្គការអន្តរជាតិធំជាងគេនៅលើពិភពលោក។

ទីស្នាក់ការកណ្តាលស្ថិតនៅទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាមេរិក និងមានការិយាល័យសំខាន់ៗនៅហ្សឺណែវ ណៃរ៉ូប៊ី វីយែន និងឡាអេ។ ធម្មនុញ្ញដែលបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៤ តុលា ១៩៤៥ ត្រូវបានប្រារព្ធជាទិវាអង្គការសហប្រជាជាតិរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ស្ថាប័នសំខាន់ៗរបស់ខ្លួនរួមមាន សភាទូទៅ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ និងតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅញូវយ៉កត្រូវបានចាត់ទុកជាទឹកដីអន្តរជាតិ និងជាទីតាំងសម្រាប់កិច្ចប្រជុំធំៗ។ ភាសាផ្លូវការទាំង ៦ មាន អារ៉ាប់ ចិន អង់គ្លេស បារាំង រុស្ស៊ី និងអេស្ប៉ាញ។ សមាជិកភាពបានកើនពី ៥១ ប្រទេសនៅឆ្នាំ១៩៤៥ ដល់ ១៩៣ បច្ចុប្បន្ន ដោយរួមបញ្ចូលប្រទេសពីគ្រប់ទ្វីប។ អង្គការក៏មានវត្តមានតាមរយៈភ្នាក់ងារឯកទេស ការិយាល័យតំបន់ និងបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពទូទាំងពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនអង្គការសហប្រជាជាតិ គឺអង្គការសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ (League of Nations) ដែលបង្កើតក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប៉ុន្តែបរាជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីតាលីលើអេត្យូពីឆ្នាំ១៩៣៦។ នៅឆ្នាំ១៩៤៣ ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក Franklin D. Roosevelt បានគូសវាសផែនការអង្គការថ្មីដោយមាន «ប៉ូលិសទាំងបួន» (សហរដ្ឋ ចក្រភពអង់គ្លេស សហភាពសូវៀត និងចិន) ជាស្នូល។ ធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័តនៅខែមិថុនា ១៩៤៥ ដោយប្រទេសចំនួន ៥១។

ក្នុងចំណោមអគ្គលេខាធិការល្បីៗ មានលោក Dag Hammarskjöld (១៩៥៣-៦១) ដែលបានទទួលមរណភាពក្នុងបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាព និងលោក Kofi Annan (១៩៩៧-២០០៦) ដែលរួមជាមួយអង្គការបានទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពឆ្នាំ២០០១។ ករណីពិសេសគឺការដកខ្លួនរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីនៅឆ្នាំ១៩៦៥ ក្រោមលោក Sukarno ដែលជាការប៉ុនប៉ងចាកចេញតែមួយគត់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអង្គការសហប្រជាជាតិ (ឥណ្ឌូនេស៊ីបានចូលជាសមាជិកវិញនៅឆ្នាំ១៩៦៦)។ ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ អង្គការបានពង្រីកប្រតិបត្តិការរក្សាសន្តិភាព ដូចជាតំបន់ទ្រនាប់នៅស៊ីបពីឆ្នាំ១៩៧៤ និងការសម្រេចរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិនៅឆ្នាំ២០១០ ដែលថាការប្រកាសឯករាជ្យកូសូវ៉ូមិនរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ។ នៅឆ្នាំ២០០៣ លោក Colin Powell បានថ្លែងចំពោះក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអំពីអាវុធគីមីអ៊ីរ៉ាក់ ដែលក្រោយមកត្រូវបានរិះគន់ថាគ្មានមូលដ្ឋាន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អង្គការសហប្រជាជាតិមានឥទ្ធិពលធំធេងលើវិស័យមនុស្សធម៌ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ សេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សឆ្នាំ១៩៤៨ ដឹកនាំដោយលោកស្រី Eleanor Roosevelt បានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។ តាមរយៈ WHO, UNESCO, FAO និង UNHCR អង្គការជំរុញសុខាភិបាល ការអប់រំ និងការជួយជនភៀសខ្លួន។ ជោគជ័យសុខាភិបាលមួយគឺការលុបបំបាត់ជំងឺអុតធំនៅឆ្នាំ១៩៨០។

ថវិកាបានមកពីការរួមចំណែករបស់រដ្ឋសមាជិក ស្របតាមសមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ច។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអគ្គលេខាធិការ Kofi Annan បានទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពឆ្នាំ២០០១។ UNHCR ក៏ដើរតួយ៉ាងសកម្មក្នុងការថែទាំជនភៀសខ្លួនស៊ីរីនៅជំរំហ្សាតារីប្រទេសហ្សកដង់ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី២១ អង្គការសហប្រជាជាតិប្រឈមនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ វិបត្តិសន្តិសុខ និងជំងឺរាតត្បាត។ អគ្គលេខាធិការបច្ចុប្បន្ន លោក António Guterres ចូលកាន់តំណែងនៅឆ្នាំ២០១៧ ហើយបានជំរុញកំណែទម្រង់អង្គការ។ ឆ្នាំ២០១៥ ជាខួប ៧០ ឆ្នាំ ដែលត្រូវបានប្រារព្ធនៅទីក្រុងនានាដូចជាប៊ូដាប៉េស។ រថយន្ត UN នៅទីក្រុងឌីនីប្រូ ប្រទេសអ៊ុយក្រែន ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការចូលរួមក្នុងវិបត្តិសន្តិសុខសព្វថ្ងៃ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា អង្គការសហប្រជាជាតិមានតួនាទីជាប្រវត្តិសាស្ត្រតាមរយៈ UNTAC ដែលរៀបចំការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ និងស្តារសន្តិភាព។ កម្ពុជាជាសមាជិកសកម្ម បញ្ជូនកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាព ហើយអង្គការបន្តគាំទ្រកិច្ចអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច សុខាភិបាល និងអប់រំ។