ទិដ្ឋភាពទូទៅ

កម្មវិធីអង្គការសហប្រជាជាតិរួមគ្នាស្ដីពីមេរោគអេដស៍ និងជំងឺអេដស៍ ដែលស្គាល់ជាទូទៅថា UNAIDS គឺជាសម្ព័ន្ធភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបង្កើតឡើងដើម្បីសម្របសម្រួលការឆ្លើយតបជាសកលចំពោះជំងឺរាលដាលនៃមេរោគអេដស៍/អេដស៍។ តាមវីគីភីឌា UNAIDS ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសេចក្តីសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (ECOSOC) នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ និងបានចាប់ផ្តើមដំណើរការជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៩៦។ ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វាមានទីតាំងនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស។

UNAIDS មានគោលបំណងចម្បងគឺ "ការបញ្ឈប់ការរីករាលដាលនៃជំងឺអេដស៍ជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈនៅឆ្នាំ ២០៣០" ហើយខ្លួនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកតស៊ូមតិដ៏សំខាន់សម្រាប់ការបង្កើនល្បឿន ការគ្របដណ្តប់យ៉ាងទូលំទូលាយ និងការសម្របសម្រួលសកម្មភាពទប់ទល់នឹងជំងឺអេដស៍នៅទូទាំងពិភពលោក។ ខ្លួនក៏ជាសំឡេងដ៏ខ្ពស់បំផុតក្នុងការផ្សព្វផ្សាយអំពីសិទ្ធិមនុស្ស ភាពស្មើគ្នានៃយេនឌ័រ និងការយកឈ្នះលើការមាក់ងាយ និងការរើសអើងដែលទាក់ទងនឹងមេរោគអេដស៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ UNAIDS ស្ថិតនៅក្នុងអគារមួយក្នុងទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអង្គការអន្តរជាតិជាច្រើន។ អគារនេះមិនត្រឹមតែជាកន្លែងធ្វើការរបស់ក្រុមការងារ UNAIDS ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់កិច្ចប្រជុំអន្តរជាតិស្តីពីគោលនយោបាយសុខាភិបាលជាច្រើន។

តាមវីគីភីឌា UNAIDS មានបុគ្គលិកអន្តរជាតិជាង ៣០០ នាក់ ដែលធ្វើការនៅទីស្នាក់ការកណ្តាល និងនៅតាមការិយាល័យតំបន់ និងប្រទេសជាង ៨០ ទូទាំងពិភពលោក។ រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងដ៏សំខាន់របស់ UNAIDS គឺក្រុមប្រឹក្សាសម្របសម្រួលកម្មវិធី (Programme Coordinating Board – PCB) ដែលមានតំណាងមកពីរដ្ឋាភិបាល ២២ អង្គការសហប្រជាជាតិ ១១ និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលជ្រើសរើសចំនួន ៥។ ក្រុមប្រឹក្សានេះធានាថាគោលនយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ UNAIDS ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពឹងផ្អែកលើភស្តុតាង និងការណែនាំពីដៃគូចម្រុះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនពេល UNAIDS ត្រូវបានបង្កើត អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានដឹកនាំកម្មវិធីជាសកលស្តីពីជំងឺអេដស៍តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៦។ ទោះយ៉ាងណា ការកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃករណីឆ្លងបានបង្ហាញថា ការឆ្លើយតបដែលពឹងផ្អែកតែលើវិស័យសុខាភិបាលមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ហើយត្រូវការវិធីសាស្ត្រដែលរួមបញ្ចូលវិស័យផ្សេងៗដូចជា ការអប់រំ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម។ ដូច្នេះហើយ សេចក្តីសម្រេចបង្កើត UNAIDS ត្រូវបានអនុម័តដោយ ECOSOC នៅឆ្នាំ ១៩៩៤ ដោយមានគោលដៅភ្ជាប់ការឆ្លើយតបផ្នែកសុខភាពជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច។

UNAIDS បានចាប់ផ្តើមដំណើរការដោយមានការគាំទ្រពីស្ថាប័នសហប្រជាជាតិរួមជា ១១ រួមមាន WHO, UNICEF, UNDP, UNFPA, UNESCO, ធនាគារពិភពលោក ជាដើម។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០០ ខ្លួនបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការជំរុញឲ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងជាសាកល គួរឱ្យកត់សម្គាល់គឺសេចក្តីប្រកាសនៃការប្តេជ្ញាចិត្តស្តីពីមេរោគអេដស៍/អេដស៍ នៅមហាសន្និបាតសហប្រជាជាតិឆ្នាំ ២០០១ ដែលបានដាក់ចេញនូវគោលដៅជាក់លាក់សម្រាប់រាល់ប្រទេស។

ឯកសារគោលនយោបាយឆ្នាំ ២០០៥ ស្តីពីការពង្រឹងការបង្ការមេរោគអេដស៍ គឺជាឧទាហរណ៍នៃការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ UNAIDS ក្នុងការជំរុញយុទ្ធសាស្ត្រផ្អែកលើភស្តុតាង។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ២០១៥ មេដឹកនាំពិភពលោកបានអនុម័តគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) ដែលរួមមានគោលដៅបញ្ចប់ជំងឺអេដស៍ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ ហើយ UNAIDS ត្រូវបានចាត់តាំងជាអ្នកដឹកនាំក្នុងការតាមដាន និងគាំទ្រការអនុវត្តន៍គោលដៅនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ថវិការបស់ UNAIDS ពឹងផ្អែកលើការបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តពីរដ្ឋាភិបាល អង្គការម្ចាស់ជំនួយ និងវិស័យឯកជន។ តាមវីគីភីឌា ថវិកានេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីគាំទ្រកម្មវិធីរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសដែលមានកម្រិតសេដ្ឋកិច្ចទាប និងមានអត្រាឆ្លងជំងឺខ្ពស់ ក៏ដូចជាសម្រាប់ការងារផ្នែកស្រាវជ្រាវ គោលនយោបាយ និងសម្របសម្រួល។ UNAIDS ក៏ដើរតួនាទីជាកន្លែងរួបរួមធនធានរវាងមូលនិធិសកលសម្រាប់ប្រយុទ្ធនឹងជំងឺអេដស៍ របេង និងជំងឺគ្រុនចាញ់ (Global Fund) ដែលជាអ្នកផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានធំបំផុតសម្រាប់កម្មវិធីប្រយុទ្ធនឹងជំងឺអេដស៍។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ UNAIDS បានផ្លាស់ប្តូរទស្សនវិស័យជាសកលលើមេរោគអេដស៍/អេដស៍ ដោយឈរលើគោលការណ៍ថា សុខភាពគឺជាសិទ្ធិមនុស្ស ហើយការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការមាក់ងាយ និងការរើសអើង គឺជាផ្នែកស្នូលនៃការឆ្លើយតប។ របាយការណ៍ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពអេដស៍សកល (Global AIDS Update) ដែល UNAIDS ចេញផ្សាយរៀងរាល់ឆ្នាំ បានក្លាយជាឯកសារគោលដែលត្រូវបានយកជាឯកសារយោងដោយបណ្តាប្រទេស និងអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ។ យុទ្ធនាការ «សូន្យករណីឆ្លងថ្មី សូន្យការស្លាប់ដោយសារអេដស៍ សូន្យការរើសអើង» (Zero Discrimination) ក៏បានក្លាយជាចលនាវប្បធម៌មួយដែលមានឥទ្ធិពលទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា UNAIDS មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការគាំទ្រការអនុវត្ត«គោលដៅ ៩៥-៩៥-៩៥» ដែលមានន័យថា ៩៥% នៃអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ដឹងពីស្ថានភាពរបស់ពួកគេ ៩៥% នៃអ្នកដឹងស្ថានភាពទទួលបានការព្យាបាល និង ៩៥% នៃអ្នកព្យាបាលមានបរិមាណមេរោគក្នុងឈាមដែលមិនអាចចម្លងបាន។ តាមរយៈកិច្ចសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងអង្គការក្នុងស្រុក UNAIDS បានចូលរួមចំណែកក្នុងការពង្រីកសេវាពិគ្រោះ និងព្យាបាលដោយស្ម័គ្រចិត្ត ក៏ដូចជាការចែកចាយឱសថបន្ថយសកម្មភាពមេរោគ (ARVs) ដល់ប្រជាជនទូទាំងប្រទេស។

បច្ចុប្បន្ននៅលើឆាកអន្តរជាតិ UNAIDS កំពុងប្រឈមនឹងការកាត់បន្ថយថវិកាពីប្រទេសម្ចាស់ជំនួយធំៗ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការផ្តល់សេវានៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ រួមទាំងកម្ពុជា។ ជំងឺកូវីដ-១៩ ក៏បានធ្វើឱ្យមានការថមថយនៃសេវាព្យាបាលអេដស៍ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា UNAIDS នៅតែរក្សាតួនាទីជាអ្នកសម្របសម្រួលយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ការបន្តវឌ្ឍនភាពឆ្ពោះទៅគោលដៅឆ្នាំ ២០៣០។