រូងក្រោមទឹក
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមវីគីភីឌា រូងភ្នំ (cave) និងរូងក្រោមដី (cavern) គឺជាចន្លោះទំនេរធម្មជាតិ ដែលស្ថិតនៅក្រោមផ្ទៃផែនដី ហើយក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅលើភពដទៃទៀតផងដែរ ។ រូងទាំងនេះច្រើនកើតឡើងដោយសារការប៉្រាយថ្ម និងអាចជ្រៅចុះក្រោមដីយ៉ាងខ្លាំង ។ រូងដែលមានច្រកចូលតូច និងលាតសន្ធឹងត្រឹមចម្ងាយខ្លី ត្រូវបានហៅថា រូងអិចសូហ្សែន (exogene) ឯរូងដែលលាតសន្ធឹងចូលជ្រៅជាងទទឹងច្រកចូល ត្រូវបានហៅថា រូងអង់ដូហ្សែន (endogene) ។
រូងក្រោមទឹក គឺជារូងដែលត្រូវបានពោរពេញ ឬស្ថិតនៅក្រោមកម្រិតទឹក ដូចជា រូងសមុទ្រ (sea caves) ដែលកើតឡើងនៅតាមឆ្នេរ រូងថ្មកំបោរដែលលិចទឹកដោយសារការកើនឡើងនៃកម្រិតទឹកសមុទ្រ និងរូងដែលស្ថិតនៅក្រោមទឹកសាបក្នុងតំបន់ភ្នំ ។ ឧទាហរណ៍ Blue Grotto នៅ Capri គឺជារូងសមុទ្រដែលមានពន្លឺពណ៌ខៀវល្បីល្បាញ ហើយ Painted Cave នៅ California ក៏ជារូងសមុទ្រធំមួយទៀតដែរ ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
តាមវីគីភីឌា រូងធម្មជាតិមិនមានកំណត់តែនៅក្នុងថ្មកំបោរទេ ប៉ុន្តែក៏អាចកើតឡើងនៅក្នុងថ្មភ្នំភ្លើង ថ្មអំបិល និងទឹកកកថែមទៀត ។ រូងភ្នំភ្លើង (lava tube) ដូចជារូងនៅកោះហាវ៉ៃ កើតឡើងនៅពេលកម្អែភ្នំភ្លើងហូរ ហើយស្រទាប់ខាងក្រៅរឹង បន្សល់ទុកផ្លូវរូងក្រោមដី ។ រូងអំបិលដ៏កម្រនៅភ្នំសូដុម បានបង្ហាញពីការបង្កើតដោយការរំលាយអំបិលពីទឹកសាប ។ ចំណែករូងទឹកកកវិញ ដូចជានៅ Big Four Glacier រដ្ឋវ៉ាស៊ីនតោន សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជារូងបណ្តោះអាសន្នដែលរលាយបាត់នៅរដូវក្ដៅ ។
ភូមិសាស្ត្រនៃរូងក្រោមទឹកភាគច្រើនស្ថិតនៅតំបន់ឆ្នេរ ដែលរលកសមុទ្របានហូរច្រេះថ្មជាច្រើនពាន់ឆ្នាំ ។ ក៏មានរូងក្រោមទឹកសាបដែលជាប់ទាក់ទងនឹងប្រព័ន្ធទឹកក្រោមដី និងជាប្រភពទឹកដ៏សំខាន់សម្រាប់សហគមន៍មួយចំនួន ។ ប្រជាជនក្បែររូងភ្នំ ជាញឹកញាប់ បានប្រើប្រាស់រូងសម្រាប់ជាជម្រក កន្លែងសក្ការៈ ឬកន្លែងទាក់ទាញទេសចរណ៍ ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាមវីគីភីឌា ការកកើតរូងភ្នំជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមតាំងពីរាប់លានឆ្នាំមុន តាមរយៈដំណើរការភូគព្ភសាស្ត្របន្ត ។ ក្រៅពីភូគព្ភសាស្ត្រ ប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិក៏ជាប់ទាក់ទងនឹងរូងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ។ ភស្តុតាងបុរាណវត្ថុបង្ហាញថា មនុស្សសម័យថ្មបានប្រើរូងជាជម្រក ទីធ្វើពិធី និងកន្លែងបង្កើតសិល្បៈ ។ គំនូរថ្មនៅក្នុងរូង Cueva de las Manos ក្នុងប្រទេសអាហ្សង់ទីន គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏អស្ចារ្យ ដោយមានរូបដៃមនុស្សដែលត្រូវបានបាញ់ពណ៌ពីលើ កាលបរិច្ឆេទរវាង ៧៣០០ មុនគ.ស. និង ៧០០ គ.ស. ។
នៅតំបន់ការាបៀន រូបចម្លាក់ថ្មរបស់ជនជាតិ Taíno នៅក្នុងរូងនៅ Puerto Rico ក៏ជាសក្ខីភាពនៃការប្រើប្រាស់រូងសម្រាប់វប្បធម៌ដែរ ។ ការស្រាវជ្រាវបន្ត ដូចជានៅរូង Ghamari ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ បានជីកឃើញស្រទាប់បុរាណពីសម័យ Paleolithic កណ្តាល ដែលបង្ហាញពីការតាំងទីលំនៅ និងការបរបាញ់ ។ ការរកឃើញទាំងនេះបានបញ្ជាក់ថារូងគឺជាឃ្លាំងព័ត៌មានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃ ។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
វីគីភីឌាបានបង្ហាញថា រូងភ្នំជាច្រើនមានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ច តាមរយៈវិស័យទេសចរណ៍ ។ រូង Castellana និង Frasassi នៅប្រទេសអ៊ីតាលី ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់ពាន់នាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលចូលទស្សនាទម្រង់ថ្មគុជ និងចម្លាក់រូង ។ រូង Postojna នៅស្លូវេនី មានភ្ញៀវចូលទស្សនាសត្វ olms ដែលជាត្រី salamander ពិសេសរស់ក្នុងទឹកក្រោមដី ។
ខាងវប្បធម៌ គំនូរ និងចម្លាក់ថ្មក្នុងរូង ត្រូវបានចាត់ទុកជាសម្បត្តិមនុស្សជាតិ ហើយទាមទារការការពារ ។ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងរូងមានលក្ខណៈផុយស្រួយ ដូចជាហ្វូងប្រចៀវ Townsend's big-eared bats នៅរដ្ឋ California ដែលពឹងផ្អែកលើរូងសម្រាប់ការរស់នៅ ។ ការអភិរក្សរូង រួមទាំងរូងក្រោមទឹក គឺចាំបាច់ដើម្បីថែរក្សាតម្លៃវិទ្យាសាស្ត្រ និងសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែង ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ការជីកកកាយនៅរូង Ghamari បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ព្រោះវាបានបំភ្លឺពីដំណើរជីវភាពរបស់មនុស្សសម័យ Paleolithic កណ្តាល ។ ការរកឃើញថ្មីៗបែបនេះបង្ហាញថារូងនៅតែជាប្រភពព័ត៌មានដ៏មានសក្តានុពលសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ ។
ក្រៅពីការស្រាវជ្រាវ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ជាបញ្ហាប្រឈម ។ រូងទឹកកកកំពុងរលាយក្នុងអត្រាលឿន ហើយរូងសមុទ្ររងការហូរច្រេះកាន់តែខ្លាំងដោយសារការកើនឡើងនៃកម្រិតទឹកសមុទ្រ ។ នេះធ្វើឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិងរដ្ឋាភិបាលត្រូវដាក់ចេញវិធានការអភិរក្ស ។
សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ រូងភ្នំនៅកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គឺជាផ្នែកមួយនៃទេសភាពវប្បធម៌ សាសនា និងសេដ្ឋកិច្ចទេសចរណ៍ ហើយការយល់ដឹងអំពីការអភិរក្សរូងអាចជួយដល់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅក្នុងស្រុក ។
អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ
សាកសពអ្នកមុជទឹកអ៊ីតាលីពីរនាក់ត្រូវបានស្រង់ចេញពីរូងក្រោមទឹកនៅម៉ាល់ឌីវ
អ្នកមុជទឹកជំនាញមកពីប្រទេសហ្វាំងឡង់បានស្រង់សាកសពអ្នកមុជទឹកអ៊ីតាលីចំនួន ២ នាក់ចេញពីរូងក្រោមទឹកដ៏ជ្រៅមួយនៅម៉ាល់ឌីវ ហើយគ្រោងនឹងបន្តស្រង់សាកសព ២ នាក់ទៀតនៅថ្ងៃពុធ។