ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ (Unexploded Ordnance — UXO) គឺជាគ្រាប់រំសេវ ឬអាវុធផ្ទុះដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ ប៉ុន្តែមិនបានផ្ទុះនៅពេលបាញ់ ឬទម្លាក់ ហើយនៅតែមានហានិភ័យអាចផ្ទុះនៅពេលក្រោយ ទោះបីជាច្រើនទសវត្សរ៍បន្ទាប់ក៏ដោយ។ នៅពេលដែលគេរកឃើញគ្រាប់ទាំងនេះ គេអាចបំផ្លាញវាចោលដោយការផ្ទុះដែលមានការគ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែការផ្ទុះដោយចៃដន្យក៏អាចកើតឡើងដែរ ហើយជួនកាលបង្កឲ្យមានអ្នកស្លាប់។

គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះរួមមានគ្រាប់ផ្លោង គ្រាប់បែក គ្រាប់បែកដៃ មីន និងគ្រាប់បែកចង្កោមជាដើម។ ពួកវាអាចត្រូវបានរកឃើញនៅតាមតំបន់សមរភូមិចាស់ កន្លែងហ្វឹកហាត់យោធា ឬកន្លែងដែលធ្លាប់មានការទម្លាក់គ្រាប់បែក។ ការប្រឈមមុខនឹងគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះនៅតែជាបញ្ហាសកល ដែលទាមទារកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិដើម្បីដោះស្រាយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមរូបភាពដែលផ្ដល់ដោយវិគីភីឌា គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះមានវត្តមាននៅទូទាំងទ្វីប។ នៅអាស៊ី រូបភាពបង្ហាញពីផ្លាកសញ្ញាព្រមានមីននៅកម្ពុជា គ្រាប់បែកចង្កោម BLU-26 នៅឡាវ និងការដោះគ្រាប់បែកពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅតូក្យូក្នុងឆ្នាំ២០១៩។ នៅអាហ្វ្រិក គេឃើញការដោះមីននៅស៊ូដង់ (ឆ្នាំ២០១០) និងនៅទីក្រុងម៉ូហ្គាឌីស្យូ (តាមរយៈបាតុកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ)។ សូម្បីតែតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក ដូចជាប្រទេសប៉ាឡូ ក៏មានការដោះមីនដោយមានការគាំទ្រពីអូស្ត្រាលី។

ប្រជាជនដែលប្រឈមមុខនឹងគ្រាប់ទាំងនេះចម្បងគឺអ្នករស់នៅតំបន់ជនបទ រួមមានកសិករ កុមារ និងអ្នកប្រមូលដែកអេតចាយ។ អ្នកដោះមីន (ដូចស្ត្រីនៅស៊ូដង់ក្នុងរូបភាព) ប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់ ខណៈពេលដែលអ្នកបច្ចេកទេស EOD (ដូចក្នុងបាតុកម្មនៅម៉ូហ្គាឌីស្យូ) អនុវត្តការងារដោយប្រើឧបករណ៍ពិសេសដើម្បីកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រភពវិគីភីឌា គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះបានចាប់ផ្ដើមក្លាយជាបញ្ហាធំក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤-១៩១៨) ដោយមានគ្រាប់ផ្លោងអាល្លឺម៉ង់មិនទាន់ផ្ទុះជាច្រើននៅតំបន់ហ្វ្រង់ដឺរ និងព្រៃអាហ្គននៅបារាំង។ រូបភាពបានកត់ត្រាវត្តមានរបស់មន្ត្រីយោធាអង់គ្លេសឈរក្បែរគ្រាប់ផ្លោងមួយ ព្រមទាំងគ្រាប់ដែលជាប់លើដើមឈើ។

សង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៣៩-១៩៤៥) បានពង្រីកបញ្ហានេះទៅទូទាំងពិភពលោក។ រូបថតបង្ហាញពីគ្រាប់បែកប្រភេទ “ប្លក់បាសស្ទើរ” ទម្ងន់ប្រមាណ ៤០០០ ផោន ដែលបានទម្លាក់ដោយកងទ័ពអាកាសចក្រភពអង់គ្លេស ត្រូវបានរកឃើញនៅទន្លេរ៉ាំងក្បែរកូប្លិន នាថ្ងៃទី៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១១។ នៅតំបន់អាស‑អាគ្នេយ៍ សង្គ្រាមវៀតណាម (១៩៥៥-១៩៧៥) បានបន្សល់ទុកគ្រាប់បែកយ៉ាងច្រើន។ រូបថតមួយបង្ហាញពីរណ្ដៅគ្រាប់បែកដែលផ្ទុះដោយមិនបានព្រមាននៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវក្នុងឆ្នាំ២០០០ ជាសំណល់របស់កងទ័ពអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិក។

ក្រោយសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ (១៩៩០-១៩៩១) គ្រាប់ផ្លោងអ៊ីរ៉ាក់ដែលខូចរូបរាង តែនៅមានគ្រោះថ្នាក់ និងគ្រាប់បែកដៃ RGD‑5 ដែលបោះបង់ចោលនៅគុយវ៉ែត ត្រូវបានកត់ត្រាទុក។ ករណីទាំងអស់នេះបញ្ជាក់ថា គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះគឺជាកេរដំណែលដ៏គ្រោះថ្នាក់នៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះគឺធ្ងន់ធ្ងរ។ ការបំផ្លាញគ្រាប់ដោយការផ្ទុះដែលគ្រប់គ្រង តាមការរៀបរាប់ពីវិគីភីឌា តម្រូវឱ្យមានថវិកា និងជំនាញខ្ពស់។ ដីកសិកម្មដែលកខ្វក់ដោយមីន និងគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះនៅតែមិនអាចប្រើប្រាស់បាន ដែលធ្វើឲ្យបាត់បង់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់សហគមន៍ជនបទ។ រូបភាពរណ្ដៅគ្រាប់បែកនៅឡាវ និងគ្រាប់ផ្លោងនៅអ៊ីរ៉ាក់ បង្ហាញពីការខូចខាតផ្ទាល់ដល់បរិស្ថាន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះបានបង្កើតឲ្យមានការយល់ដឹងសាធារណៈ។ ផ្លាកសញ្ញាព្រមានដូចក្នុងរូបភាពនៅកម្ពុជាបានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាសំខាន់នៃការប្រុងប្រយ័ត្ន។ មជ្ឈមណ្ឌលអ្នកទស្សនា APOPO នៅខេត្តសៀមរាប តាំងបង្ហាញមីនពិតប្រាកដដើម្បីអប់រំសាធារណៈអំពីគ្រោះថ្នាក់។ យុទ្ធនាការអប់រំពីហានិភ័យមីន (Mine Risk Education) ក៏ជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ក្នុងការការពារជនរងគ្រោះថ្មីៗ ជាពិសេសកុមារ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់ពេលថ្មីៗនេះ គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះនៅតែជាបញ្ហាបន្ទាន់។ រូបភាពពីតូក្យូឆ្នាំ២០១៩ បង្ហាញថាសូម្បីតែទីក្រុងទំនើបក៏មិនមានភាពស៊ាំនឹងសំណល់សង្គ្រាមដែរ។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ផ្លាកសញ្ញាព្រមាននៅតាមជនបទជាសក្ខីកម្មថាការបោសសម្អាតនៅតែបន្ត។ នៅឡាវ គ្រាប់បែកចង្កោមរាប់លានគ្រាប់នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានរកឃើញ ហើយគ្រោះថ្នាក់ដូចករណីឆ្នាំ២០០០ ដែលបានបង្កើតរណ្ដៅយ៉ាងធំ នៅតែអាចកើតឡើងសារជាថ្មី។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះគឺជារឿងចាំបាច់ ព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់សុវត្ថិភាព សេដ្ឋកិច្ច និងអនាគតរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អង្គការជាតិ និងអន្តរជាតិ ដូចដែលគេឃើញតាមរយៈប្រតិបត្តិការដោះមីននៅស៊ូដង់ និងប៉ាឡូ បានផ្ដល់ក្ដីសង្ឃឹមថាគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះនឹងត្រូវកាត់បន្ថយនៅថ្ងៃអនាគត។