ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អង្គការសហប្រជាជាតិ (អ.ស.ប.) គឺជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការចុះហត្ថលេខាលើធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៥។ ធម្មនុញ្ញនេះបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំដដែល ដែលក្រោយមកត្រូវបានប្រារព្ធជាទិវាអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អសប មានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយបច្ចុប្បន្នមានរដ្ឋជាសមាជិកចំនួន ១៩៣ ប្រទេស (យោងតាមទិន្នន័យឆ្នាំ២០២៥)។ Wikipedia ជាភាសាខ្មែរបានរៀបរាប់ថា អសប មានភារកិច្ចចម្បងក្នុងការថែរក្សាសន្តិភាពនិងសន្តិសុខអន្តរជាតិ អភិវឌ្ឍន៍ទំនាក់ទំនងមិត្តភាពរវាងប្រជាជាតិ លើកកម្ពស់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ និងធ្វើជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្របសម្រួលសកម្មភាពរបស់រដ្ឋនានា។ ដោយសារវិសាលភាពនិងឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន អសប ត្រូវបានចាត់ទុកជាអង្គការដ៏ធំ និងមានប្រជាប្រិយបំផុតនៅលើសកលលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់អសប ស្ថិតនៅលើដីអន្តរជាតិក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្រៅពីនេះ អសប មានការិយាល័យសំខាន់ៗនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ (ស្វីស) ទីក្រុងណៃរ៉ូប៊ី (កេនយ៉ា) ទីក្រុងវីយែន (អូទ្រីស) និងទីក្រុងឡាអេ (ហូឡង់)។ បើគិតពីចំនួនសមាជិក អសប មានរដ្ឋជាសមាជិកពេញសិទ្ធិសរុប ១៩៣ រដ្ឋ ដោយរដ្ឋថ្មីបំផុតគឺប្រទេសស៊ូដង់ខាងត្បូង ដែលបានចូលជាសមាជិកនៅឆ្នាំ២០១១។ លើសពីនេះ មានរដ្ឋសង្កេតការណ៍មិនមែនសមាជិកចំនួនពីរ គឺ បុរីវ៉ាទីកង់ និងប៉ាឡេស្ទីន។ រដ្ឋជាសមាជិកទាំងអស់ត្រូវបានតំណាងក្នុងមហាសន្និបាតអសប ដែលជាស្ថាប័នរួមដ៏សំខាន់មួយរបស់អង្គការនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដើមកំណើតរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិអាចចាប់បានពីអង្គការសម្ព័ន្ធជាតិ (League of Nations) ដែលបង្កើតឡើងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប៉ុន្តែបរាជ័យក្នុងការទប់ស្កាត់សង្គ្រាមលោកលើកទី២។ តាមការរៀបរាប់របស់ Wikipedia ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មេដឹកនាំប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តបានចាប់ផ្តើមរៀបចំផែនការសម្រាប់ស្ថាប័នអន្តរជាតិថ្មីមួយ ដើម្បីជំនួសសម្ព័ន្ធជាតិ។ នៅឆ្នាំ១៩៤២ រដ្ឋចំនួន ២៦ បានចុះហត្ថលេខាលើ “សេចក្តីប្រកាសនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ” (Declaration by United Nations) ដែលបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តបន្តការតស៊ូប្រឆាំងនឹងមហាអំណាចអ័ក្ស។

នៅឆ្នាំ១៩៤៤ សន្និសីទ Dumbarton Oaks បានព្រាងគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋាននៃអង្គការថ្មី ហើយនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៥ សន្និសីទ San Francisco បានប្រព្រឹត្តទៅដោយមានរដ្ឋចូលរួមចំនួន ៥០។ ធម្មនុញ្ញអសប ត្រូវបានអនុម័តនិងចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំដដែល ក្រោយពីប្រទេសប៉ូឡូញបានចុះហត្ថលេខាបន្ថែម ធ្វើឱ្យចំនួនសមាជិកដើមសរុបមាន ៥១ ប្រទេស។

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ជម្លោះរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀតបានធ្វើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាប់គាំងជាញឹកញាប់ ដោយសារការប្រើប្រាស់សិទ្ធិវេតូ។ ទោះយ៉ាងណា អសប បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងវិបត្តិអន្តរជាតិជាច្រើន រួមទាំងសង្គ្រាមកូរ៉េ និងកិច្ចប្រតិបត្តិការរក្សាសន្តិភាពនៅតំបន់ផ្សេងៗ។ ដំណើរការដកអាណានិគមនិយមក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ បាននាំឱ្យមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃចំនួនសមាជិក ដោយរដ្ឋឯករាជ្យថ្មីៗជាច្រើននៅអាហ្វ្រិកនិងអាស៊ីបានចូលជាសមាជិក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា អសប បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការស្តារសន្តិភាព តាមរយៈបេសកកម្មរបស់អាជ្ញាធរអន្តរកាលអសប នៅកម្ពុជា (UNTAC) ដែលបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩២ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងការបោះឆ្នោតសភាធម្មនុញ្ញនៅឆ្នាំ១៩៩៣។ យោងតាម Wikipedia ប្រតិបត្តិការ UNTAC ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពដ៏ធំបំផុតនិងចំណាយថ្លៃបំផុតមួយរបស់អសប នាពេលនោះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia អង្គការសហប្រជាជាតិមានប្រព័ន្ធទូលំទូលាយនៃទីភ្នាក់ងារជំនាញ មូលនិធិ និងកម្មវិធីនានា ដែលផ្តោតលើការលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ច សុខភាព ការអប់រំ និងវប្បធម៌។ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុដូចជា មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank) ផ្តល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុនិងបច្ចេកទេសដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានសម្របសម្រួលការលុបបំបាត់ជំងឺអុតធំជាសកលដោយជោគជ័យនៅឆ្នាំ១៩៨០ ដែលជាសមិទ្ធផលដ៏ធំធេងមួយនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។ នៅផ្នែកវប្បធម៌ អង្គការ UNESCO មានតួនាទីការពារបេតិកភណ្ឌពិភពលោក និងជំរុញការអប់រំប្រកបដោយបរិយាបន្ន។ ថវិកាប្រចាំឆ្នាំរបស់អសប បានមកពីការចូលរួមវិភាគទានរបស់រដ្ឋជាសមាជិក ដោយផ្អែកលើមាត្រដ្ឋានសមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋនីមួយៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ អង្គការសហប្រជាជាតិកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសកលថ្មីៗ ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ វិបត្តិសន្តិសុខស្បៀង ជំងឺរាតត្បាត និងការកើនឡើងនៃភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ យោងតាម Wikipedia អសប បានអនុម័តគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ដែលកំណត់គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍រួមចំនួន ១៧ សម្រាប់ឆ្នាំ២០៣០។ អង្គការនេះក៏បន្តដឹកនាំប្រតិបត្តិការរក្សាសន្តិភាពនៅកន្លែងជាច្រើន និងជំរុញកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងផ្នែកមនុស្សធម៌។ លោក António Guterres ដែលកាន់តំណែងជាអគ្គលេខាធិការតាំងពីឆ្នាំ២០១៧ បានអំពាវនាវឱ្យមានកំណែទម្រង់ ដើម្បីពង្រឹងប្រសិទ្ធភាពរបស់អង្គការក្នុងការឆ្លើយតបនឹងបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះ។ អសប និងអតីតអគ្គលេខាធិការ លោក Kofi Annan ធ្លាប់បានទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាពរួមគ្នានៅឆ្នាំ២០០១ សម្រាប់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការកសាងពិភពលោកដែលមានសន្តិភាពនិងសណ្តាប់ធ្នាប់។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា អសប បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចបានរៀបរាប់ ហើយបច្ចុប្បន្នកម្ពុជាជារដ្ឋសមាជិកមួយដែលបន្តចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំនិងសកម្មភាពនានារបស់អង្គការនេះ ដើម្បីជំរុញសន្តិភាពនិងការអភិវឌ្ឍ។