ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាម Wikipedia សហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាអ្នកនាំចេញសព្វាវុធធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយផ្គត់ផ្គង់អាវុធទំនើបៗដល់សម្ព័ន្ធមិត្ត និងប្រទេសដៃគូជាច្រើន។ ការលក់សព្វាវុធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមានទម្រង់ពីរសំខាន់គឺ ការលក់តាមរយៈកម្មវិធី Foreign Military Sales (FMS) របស់រដ្ឋាភិបាល និងការលក់ដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុនឯកជន (Direct Commercial Sales)។ ប្រចាំឆ្នាំ សហរដ្ឋអាមេរិកអនុម័តកិច្ចព្រមព្រៀងលក់អាវុធរាប់ពាន់លានដុល្លារ ដែលរួមមានយន្តហោះចម្បាំង មីស៉ីល រថក្រោះ និងប្រព័ន្ធការពារអាកាសជាដើម។

គោលបំណងចម្បងនៃការលក់អាវុធទាំងនេះគឺដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិរបស់សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏ដូចជារក្សាឥទ្ធិពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅទូទាំងពិភពលោក។ តាម Wikipedia ទីផ្សារអាវុធសកលត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងធំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានគូប្រជែងសំខាន់គឺរុស្ស៊ី និងប្រទេសផ្សេងទៀតដូចជាចិន និងបារាំង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តំបន់ដែលទទួលការលក់សព្វាវុធពីសហរដ្ឋអាមេរិកច្រើនជាងគេរួមមាន តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា (ដូចជាអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអារ៉ាប់រួម) តំបន់អាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក (ដូចជាជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងអូស្ត្រាលី) និងតំបន់អឺរ៉ុប (ដូចជាប៉ូឡូញ និងអង់គ្លេស)។ យោងតាម Wikipedia ក្នុងឆ្នាំ២០២២ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតគឺជាអតិថិជនធំជាងគេនៃអាវុធអាមេរិក។ បន្ថែមពីនេះ ប្រទេសឥណ្ឌា និងបណ្តាប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួនក៏បានបង្កើនការទិញអាវុធពីសហរដ្ឋអាមេរិកដែរ ដោយសារការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ចិននៅក្នុងតំបន់។

ផ្នែកប្រជាជន ឧស្សាហកម្មការពារជាតិអាមេរិកមានបុគ្គលិករាប់សែននាក់ ដែលធ្វើការនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនធំៗដូចជា Lockheed Martin, Boeing, Raytheon Technologies និង Northrop Grumman។ ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះជាអ្នកផលិតនិងនាំចេញសព្វាវុធទំនើបៗ ដោយសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកតាមរយៈនាយកដ្ឋានការពារជាតិ (Department of Defense) និងទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការការពារនិងសន្តិសុខ (DSCA)។ បុគ្គលិកទាំងនេះមានតួនាទីក្នុងការស្រាវជ្រាវ ផលិត និងលក់អាវុធ ដែលធ្វើឱ្យឧស្សាហកម្មនេះជាកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការលក់សព្វាវុធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមានប្រវត្តិយូរអង្វែង ចាប់ផ្តើមពីសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់ជំនួយយោធាដល់សម្ព័ន្ធមិត្តតាមរយៈកម្មវិធី Lend-Lease។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើតច្បាប់ Mutual Defense Assistance Act ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដើម្បីផ្តល់អាវុធដល់សម្ព័ន្ធមិត្តនៅអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ដើម្បីទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលសូវៀត។ នៅឆ្នាំ១៩៧៦ សភាសហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុម័តច្បាប់ Arms Export Control Act (AECA) ដែលផ្តល់អំណាចឱ្យប្រធានាធិបតីត្រួតពិនិត្យការនាំចេញអាវុធ និងតម្រូវឱ្យមានការជូនដំណឹងដល់សភាអំពីការលក់ធំៗ។

យោងតាម Wikipedia ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ការប្រកួតប្រជែងផ្នែកសព្វាវុធរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពសូវៀតបានជំរុញឱ្យមានការលក់អាវុធយ៉ាងច្រើនទៅកាន់ប្រទេសនានានៅអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងអាមេរិកឡាទីន។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមត្រជាក់ សហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែជាអ្នកលក់អាវុធធំជាងគេ ជាពិសេសនៅមជ្ឈិមបូព៌ាក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ និងសង្គ្រាមប្រឆាំងភេរវកម្ម។

នៅសតវត្សរ៍ទី២១ ការលក់សព្វាវុធអាមេរិកបានផ្តោតលើតម្រូវការថ្មីៗដូចជា ការប្រឆាំងនឹងការវាយប្រហារតាមសាយប័រ និងប្រព័ន្ធគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន)។ កម្មវិធីសំខាន់មួយគឺការលក់យន្តហោះ F-35 Lightning II ដល់ប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តជាច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ឧស្សាហកម្មការពារជាតិគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចសហរដ្ឋអាមេរិក។ យោងតាម Wikipedia ការលក់សព្វាវុធបានរួមចំណែកដល់ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) និងការងារដោយផ្ទាល់ និងប្រយោល។ នៅឆ្នាំ២០២៣ ការលក់អាវុធតាមរយៈកម្មវិធី FMS មានទឹកប្រាក់សរុបជាង ៥០ ពាន់លានដុល្លារ។ ការលក់ទាំងនេះមិនត្រឹមតែបង្កើតប្រាក់ចំណេញសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនផលិតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយកាត់បន្ថយចំណាយក្នុងការផលិតអាវុធសម្រាប់កងទ័ពអាមេរិកផ្ទាល់តាមរយៈសេដ្ឋកិច្ចនៃមាត្រដ្ឋាន (economies of scale)។

តាមវប្បធម៌ គំនិតនៃ "Military-Industrial Complex" ដែលបានលើកឡើងដោយប្រធានាធិបតី Dwight D. Eisenhower បានបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងយោធា ឧស្សាហកម្ម និងរដ្ឋាភិបាល ដែលមានឥទ្ធិពលលើគោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិក។ ការជជែកពិភាក្សាអំពីក្រមសីលធម៌នៃការលក់អាវុធ ជាពិសេសទៅកាន់ប្រទេសដែលមានកំណត់ត្រាសិទ្ធិមនុស្សខ្វះខាត ក៏ជាប្រធានបទសំខាន់នៅក្នុងសង្គមអាមេរិកដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ការលក់សព្វាវុធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែជាប្រធានបទដ៏ក្ដៅគគុក ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃសង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្គត់ផ្គង់អាវុធដ៏ច្រើនដល់អ៊ុយក្រែន រួមទាំងមីស៉ីល Javelin និងប្រព័ន្ធ HIMARS។ យោងតាម Wikipedia ភាពតានតឹងនៅតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង និងតៃវ៉ាន់ បានជំរុញឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកលក់អាវុធទំនើបៗដល់តៃវ៉ាន់ ដែលជាប្រធានបទរសើបជាមួយចិន។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការពាក់ព័ន្ធគឺថា សហរដ្ឋអាមេរិកធ្លាប់បានផ្តល់ជំនួយយោធាដល់កម្ពុជាក្នុងអតីតកាល ប៉ុន្តែយោងតាម Wikipedia ក្នុងឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋបាលប្រធានាធិបតី Joe Biden បានដាក់ទណ្ឌកម្មហាមឃាត់ការលក់អាវុធដល់កម្ពុជា ដោយសារការព្រួយបារម្ភពីឥទ្ធិពលចិន និងស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា។ ទណ្ឌកម្មនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់ទំនាក់ទំនងយោធាទ្វេភាគី និងធ្វើឱ្យកម្ពុជាពឹងផ្អែកកាន់តែខ្លាំងលើចិនសម្រាប់ការផ្គត់ផ្គង់សព្វាវុធ។ ដូច្នេះ គោលនយោបាយលក់អាវុធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខនិងនយោបាយក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ។