ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក (US Dollar ឬ USD) គឺជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងជារូបិយប័ណ្ណបម្រុងសំខាន់បំផុតនៅលើពិភពលោក។ និមិត្តសញ្ញារបស់វាគឺ "$" ហើយកូដអន្តរជាតិគឺ USD។ ដុល្លារមួយបែងចែកជា ១០០ សេន (cents)។

ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកមានឥទ្ធិពលយ៉ាងធំធេងលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដោយត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមធ្យោបាយទូទាត់ក្នុងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ការទិញលក់ប្រេង មាស និងទំនិញយុទ្ធសាស្ត្រដទៃទៀត។ នៅកម្ពុជាផ្ទាល់ ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានប្រើប្រាស់ស្របគ្នាជាមួយប្រាក់រៀល ដែលបង្កើតបាននូវប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចពីរូបិយប័ណ្ណ (dollarization) ដ៏លេចធ្លោមួយក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានចេញផ្សាយដោយធនាគារកណ្ដាលសហរដ្ឋអាមេរិក ហៅថា Federal Reserve System (Fed) ដែលមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុង Washington, D.C.។ ក្រៅពីសហរដ្ឋអាមេរិក ប្រទេស និងតំបន់ជាច្រើនប្រើប្រាស់ដុល្លារជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការ ឬគ្មានផ្លូវការ ដូចជា អេក្វាឌ័រ អែលសាល់វ៉ាឌ័រ ប៉ាណាម៉ា ទីម័រខាងកើត និងតំបន់ជាច្រើននៅការ៉ាប៊ីន។

នៅកម្ពុជា ការប៉ាន់ប្រមាណរបស់ធនាគារជាតិកម្ពុជា (NBC) និងស្ថាប័នអន្តរជាតិដូចជា IMF បានបង្ហាញថា ប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួនធំនៅតែប្រព្រឹត្តទៅជាដុល្លារ ជាពិសេសនៅទីក្រុងភ្នំពេញ និងវិស័យទេសចរណ៍ អចលនទ្រព្យ និងធនាគារ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការតាមរយៈ Coinage Act ឆ្នាំ ១៧៩២ ក្រោយពេលសហរដ្ឋអាមេរិកទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេស។ ដំបូងឡើយ ដុល្លារត្រូវបានគាំទ្រដោយមាស និងប្រាក់ តាមប្រព័ន្ធស្តង់ដារលោហៈដ៏មានតម្លៃ។

នៅឆ្នាំ ១៩៤៤ កិច្ចព្រមព្រៀង Bretton Woods បានធ្វើឲ្យដុល្លារអាមេរិកក្លាយជារូបិយប័ណ្ណយុថ្កាសម្រាប់ប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ ដោយរូបិយប័ណ្ណផ្សេងទៀតត្រូវបានចងភ្ជាប់ទៅនឹងដុល្លារ ហើយដុល្លារត្រូវបានចងភ្ជាប់ទៅនឹងមាស។ យោងតាម IMF និងការវិភាគប្រវត្តិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើន ប្រព័ន្ធនេះបានដួលរលំនៅឆ្នាំ ១៩៧១ នៅពេលប្រធានាធិបតី Richard Nixon បានសម្រេចបញ្ចប់ការប្តូរដុល្លារទៅជាមាស ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍គេស្គាល់ថា "Nixon Shock"។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ដុល្លារបានក្លាយជារូបិយប័ណ្ណអណ្តែត (fiat currency) ប៉ុន្តែនៅតែរក្សាបាននូវឋានៈជារូបិយប័ណ្ណបម្រុងលើពិភពលោក ដោយតាមការរាយការណ៍របស់ IMF ប្រាក់បម្រុងអន្តរជាតិជាង ៥៨ ភាគរយនៅតែស្ថិតនៅក្នុងទម្រង់ដុល្លារ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់ BIS (Bank for International Settlements) ប្រតិបត្តិការប្តូរប្រាក់ប្រចាំថ្ងៃនៅទីផ្សារ Forex ភាគច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងដុល្លារ។ ប្រេងឆៅ មាស និងទំនិញយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗ ត្រូវបានកំណត់តម្លៃជាដុល្លារនៅទីផ្សារអន្តរជាតិ។

ក្នុងវប្បធម៌អាមេរិក រូបភាពនៅលើក្រដាសប្រាក់ដុល្លារ ដូចជារូបប្រធានាធិបតី George Washington នៅលើដុល្លារ ១ Abraham Lincoln នៅលើដុល្លារ ៥ និង Benjamin Franklin នៅលើដុល្លារ ១០០ បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាដែលគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក។ ឃ្លា "In God We Trust" គឺជាបាវចនាជាតិដែលបោះពុម្ពលើក្រដាសប្រាក់និងកាក់ទាំងអស់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់លើជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។ ការប្រែប្រួលអត្រាការប្រាក់របស់ Federal Reserve មានឥទ្ធិពលលើការវិនិយោគ បំណុលរដ្ឋាភិបាល និងតម្លៃនាំចូលនៅកម្ពុជា។ ធនាគារជាតិកម្ពុជាបានបន្តគោលនយោបាយលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀល (de-dollarization) ដើម្បីពង្រឹងអធិបតេយ្យភាពរូបិយវត្ថុ។

ក្នុងបរិបទសកល ការរាយការណ៍ពី BBC Reuters និង Financial Times បានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ចិន និងរុស្ស៊ី កំពុងជំរុញការប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណក្រៅពីដុល្លារក្នុងពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី ដែលជាបាតុភូតគេហៅថា "de-dollarization"។ ទោះយ៉ាងណា អ្នកវិភាគភាគច្រើនយល់ស្របថា ឋានៈរបស់ដុល្លារជារូបិយប័ណ្ណបម្រុងសំខាន់នៅលើពិភពលោកមិនទាន់ប្រឈមការគំរាមកំហែងធ្ងន់ធ្ងរនៅឡើយឡើយទេ។ ការប្រែប្រួលនៃតម្លៃដុល្លារនៅតែជាកត្តាសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ដែលអ្នកអាន KhmerPulse គួរតាមដាន។