ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាការបោះឆ្នោតអច្ចលើសដែលធ្វើឡើងរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តង។ តាមវិគីភីឌា ប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកបានចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតនៅក្នុងរដ្ឋមួយក្នុងចំណោម ៥០ រដ្ឋ ឬនៅវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី ដោយមិនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែជាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការបោះឆ្នោត (Electoral College) វិញ។ គណៈកម្មាធិការនេះមានសមាជិក ៥៣៨ រូប ហើយបេក្ខជនដែលទទួលបានសម្លេងភាគច្រើនដាច់ខាត (យ៉ាងតិច ២៧០ សម្លេង) នឹងក្លាយជាប្រធានាធិបតី។ ប្រសិនបើគ្មានបេក្ខជនណាទទួលបានសម្លេងភាគច្រើនទេ សភាតំណាងរាស្រ្តនឹងជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី ហើយព្រឹទ្ធសភាជ្រើសរើសអនុប្រធានាធិបតី។

ការបោះឆ្នោតនេះមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ ដោយរួមមានដំណើរការជ្រើសរើសបេក្ខជនតាមរយៈការបោះឆ្នោតបឋម (primaries) និងសន្និបាតសាធារណៈ (caucuses) នៅតាមរដ្ឋនានា។ គណបក្សសំខាន់ពីរគឺគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងគណបក្សសាធារណរដ្ឋ ដែលជាធម្មតាបានគ្រប់គ្រងនយោបាយអាមេរិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការបោះឆ្នោតនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយផ្អែកលើរចនាសម្ព័ន្ធភូមិសាស្ត្រនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រទេសនេះចែកចេញជា ៥០ រដ្ឋ និងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី ដែលរដ្ឋនីមួយៗទទួលបានចំនួនអ្នកបោះឆ្នោតអគ្គីសនី (electoral votes) ស្មើនឹងចំនួនសមាជិកសភាសរុបរបស់ខ្លួន (សមាជិកព្រឹទ្ធសភា ២ រូបបូកនឹងសមាជិកសភាតំណាងរាស្រ្ត)។ ការចែកចាយនេះផ្អែកលើជំរឿនប្រជាជនរៀងរាល់ ១០ ឆ្នាំម្តង ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្តូរចំនួនប្រជាជន។

រដ្ឋធំៗដូចជាកាលីហ្វ័រញ៉ា និងតិចសាស មានអ្នកបោះឆ្នោតអគ្គីសនីច្រើន ហើយមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងការបោះឆ្នោត។ នៅក្នុងរដ្ឋភាគច្រើន គេប្រើប្រាស់គោលការណ៍ «អ្នកឈ្នះយកទាំងអស់» (winner-take-all) ដែលបណ្តាលឲ្យបេក្ខជនផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើរដ្ឋប្រែប្រួល (swing states) ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរលទ្ធផលបាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ ១៧៨៧។ ដំបូងឡើយ អ្នកបោះឆ្នោតអគ្គីសនីម្នាក់ៗបានបោះឆ្នោត ២ សន្លឹក ហើយបេក្ខជនដែលទទួលបានសម្លេងច្រើនជាងគេទី ២ ក្លាយជាអនុប្រធានាធិបតី។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៨០០ ដែលមានភាពចម្រូងចម្រាស វិសោធនកម្មលើកទី ១២ បានដាក់ឲ្យអនុវត្តន៍ក្នុងឆ្នាំ ១៨០៤ ដើម្បីឲ្យការបោះឆ្នោតសម្រាប់អនុប្រធានាធិបតីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។

ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រ សិទ្ធិបោះឆ្នោតត្រូវបានពង្រីកជាបន្តបន្ទាប់៖ វិសោធនកម្មលើកទី ១៥ (ឆ្នាំ ១៨៧០) បានផ្តល់សិទ្ធិឲ្យបុរសជនជាតិអាហ្រ្វិក-អាមេរិក ទី ១៩ (ឆ្នាំ ១៩២០) ឲ្យស្ត្រី ទី ២៤ (ឆ្នាំ ១៩៦៤) លុបចោលពន្ធបោះឆ្នោត និងទី ២៦ (ឆ្នាំ ១៩៧១) បញ្ចុះអាយុបោះឆ្នោតមកត្រឹម ១៨ ឆ្នាំ។

ការបោះឆ្នោតសំខាន់ៗមួយចំនួនរួមមាន ឆ្នាំ ១៩៦០ (ឃេនីឌី ទល់នឹង និចសុន ដោយមានការពិភាក្សាតាមទូរទស្សន៍) ឆ្នាំ ២០០០ (ប៊ូស ទល់នឹង ហ្គ័រ មានការរាប់សន្លឹកឆ្នោតឡើងវិញនៅផ្លរីដា) និងឆ្នាំ ២០០៨ (បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ជាប្រធានាធិបតីស្បែកខ្មៅទី ១)។ ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០២០ ក៏មានកំណត់ត្រាចំនួនអ្នកបោះឆ្នោតខ្ពស់ និងការបោះឆ្នោតតាមសំបុត្រយ៉ាងច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកមានចំណាយយ៉ាងសម្បើម ដោយទឹកប្រាក់រាប់លានដុល្លារត្រូវបានចាយទៅលើយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗ។ វាក៏ជាព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ដ៏ធំមួយដែលទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ពីទូទាំងពិភពលោក។ សន្និបាតជាតិរបស់គណបក្ស ការពិភាក្សាតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ និងការប្រមូលផ្តុំអ្នកគាំទ្រគឺជាទិដ្ឋភាពដែលគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ។

រដូវការបោះឆ្នោតគ្របដណ្តប់លើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងបណ្តាញសង្គម ដោយមានពាក្យស្លោក រូបភាពតំណាង (meme) និងពណ៌ក្រហមសម្រាប់គណបក្សសាធារណរដ្ឋ និងពណ៌ខៀវសម្រាប់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យក្លាយជានិមិត្តរូបនៃនយោបាយអាមេរិក។ វប្បធម៌បោះឆ្នោតនេះបានជះឥទ្ធិពលដល់ការយល់ដឹងអំពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកថ្មីបំផុតបានធ្វើឡើងក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៤ ដែលបណ្តាលឲ្យមានការផ្ទេរអំណាចដ៏សំខាន់។ សម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរ ការបោះឆ្នោតនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធដោយសារទំនាក់ទំនងការទូត ពាណិជ្ជកម្ម និងជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកមកកម្ពុជា។ សហរដ្ឋអាមេរិកជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ហើយការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋបាលអាចនាំឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយទាំងក្នុងតំបន់ និងលើសកលលោក។

ម្យ៉ាងទៀត ការបោះឆ្នោតអាមេរិកត្រូវបានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់នៅកម្ពុជា ដោយសារតួនាទីរបស់វាក្នុងការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស។ ការជ្រើសរើសនាពេលខាងមុខនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅឆ្នាំ ២០២៨ ហើយដំណើរការត្រៀមរៀបចំកំពុងចាប់ផ្តើមជាបណ្តើរៗ។ គេហទំព័រ KhmerPulse នឹងបន្តផ្តល់ព័ត៌មានទាក់ទងនឹងការបោះឆ្នោតនេះដើម្បីឲ្យអ្នកអានបានយល់ច្បាស់។