ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ គឺជាទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិដែលមានប្រវត្តិដ៏ស្មុគស្មាញ និងតានតឹងជាងមួយសតវត្ស។ យោងតាមព័ត៌មានពី Wikipedia ទំនាក់ទំនងនេះបានចាប់ផ្តើមពីពាក់កណ្តាលទី១នៃសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលអ៊ីរ៉ង់ (ពែរ្ស) មានការព្រួយបារម្ភចំពោះឥទ្ធិពលអាណានិគមនិយមរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស និងរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែបានមើលឃើញសហរដ្ឋអាមេរិកជាមហាអំណាចដែលអាចទុកចិត្តបាន។ ក្រោយមក ទំនាក់ទំនងនេះបានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធក្នុងសម័យសង្រ្គាមត្រជាក់ និងទំនាក់ទំនងអរិភាពបន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៧៩។ បច្ចុប្បន្ន វាជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងនយោបាយពិភពលោក ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ និងការចរចារារ៉ែងដើម្បីស្តារកិច្ចព្រមព្រៀង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សហរដ្ឋអាមេរិក ជាមហាអំណាចនៅអាមេរិកខាងជើង មានឥទ្ធិពលសកល ខណៈអ៊ីរ៉ង់ជាប្រទេសសំខាន់នៅមជ្ឈិមបូព៌ា ដោយមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិពែរ្ស និងវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។ ទោះបីភូមិសាស្ត្រមិនជាប់គ្នាក៏ដោយ យុទ្ធសាស្ត្រតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាបានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងនេះមានសារសំខាន់ជាអន្តរជាតិ។ យោងតាម Wikipedia ភាពខុសគ្នាខាងប្រព័ន្ធនយោបាយ និងមនោគមវិជ្ជាបានបង្កើតឧបសគ្គជាច្រើនសម្រាប់ទំនាក់ទំនងនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នាពី Wikipedia ទំនាក់ទំនងដំបូងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់បានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលចុងសតវត្សទី១៩ ក្នុងអំឡុង “ហ្គេមដ៏ធំ” (Great Game) រវាងចក្រភពអង់គ្លេស និងរុស្ស៊ី។ អ៊ីរ៉ង់មានការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះមហាអំណាចទាំងពីរ ហើយបានចាត់ទុកអាមេរិកជាដៃគូដែលគួរឱ្យទុកចិត្តជាង។ ជនជាតិអាមេរិកដូចជា Arthur Millspaugh និង Morgan Shuster ត្រូវបានព្រះសាហ៍តែងតាំងជារតនាគារី ដែលជាភស្តុតាងនៃការជឿទុកចិត្ត។

ក្នុងសង្រ្គាមលោកលើកទី២ អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានឈ្លានពានដោយចក្រភពអង់គ្លេស និងសហភាពសូវៀត ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងជាមួយអាមេរិកបានបន្តមានភាពវិជ្ជមានរហូតក្រោយសង្រ្គាម។ សន្និសិទក្រុងតេហេរ៉ង់នៅឆ្នាំ១៩៤៣ ដែលមានការចូលរួមពីមេដឹកនាំសម្ព័ន្ធមិត្តធំៗទាំងបី (Stalin, Churchill, Roosevelt) បានពង្រឹងតួនាទីអ៊ីរ៉ង់ក្នុងនយោបាយពិភពលោក។ យ៉ាងណាមិញ ក្រោយមកនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលលោក Mohammad Mosaddegh ដែលត្រូវបានទម្លាក់ដោយរដ្ឋប្រហាររៀបចំដោយ CIA និង MI6 ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ ទំនាក់ទំនងក៏ផ្លាស់ប្តូរ។ បន្ទាប់មក យុគសម័យនៃទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងព្រះសាហ៍ Mohammad Reza Pahlavi និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម ដោយអ៊ីរ៉ង់ក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តដ៏សំខាន់នៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ ព្រះសាហ៍បានជួបប្រធានាធិបតីអាមេរិកជាប់ៗគ្នា ដូចជា Harry Truman, Dwight Eisenhower, John F. Kennedy, Richard Nixon និង Jimmy Carter ដើម្បីពង្រឹងចំណងមិត្តភាព។

ទោះយ៉ាងណា បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលដួលរលំរបបព្រះសាហ៍ និងវិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងនៅតេហេរ៉ង់ (៤៤៤ ថ្ងៃ) បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងកាត់ផ្តាច់ទាំងស្រុង។ តាម Wikipedia ចាប់តាំងពីពេលនោះ ទំនាក់ទំនងការទូតផ្លូវការត្រូវបានផ្អាក ហើយភាពតានតឹងបន្តឡើងខ្ពស់រហូតដល់សតវត្សទី២១ ជាមួយនឹងបញ្ហានុយក្លេអ៊ែរជាចំណុចកណ្តាល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នាពី Wikipedia ទោះបីទំនាក់ទំនងនយោបាយកាន់តែអាក្រក់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សចុងក្រោយក៏ដោយ ការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌នៅតែមានវត្តមាន។ ក្នុងសម័យព្រះសាហ៍ ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើន ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកជាអ្នកទិញប្រេងធំ និងផ្គត់ផ្គង់យោធា។ ក្រោយបដិវត្តន៍ ទណ្ឌកម្មបានធ្វើឱ្យពាណិជ្ជកម្មធ្លាក់ចុះ ប៉ុន្តែការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ ដូចជាកីឡាបាល់ទះ និងភាពយន្ត បានបន្តជាស្ពានមួយ។ ជាឧទាហរណ៍ ក្រុមបាល់ទះជាតិអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកួតគ្នាជាច្រើនលើក ក្នុងនោះមានការប្រកួតនៅ FIVB Volleyball World League ឆ្នាំ២០១៥ ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងប្រជាជននិងប្រជាជន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ គឺជារឿងក្តៅគគុកក្នុងឆាកអន្តរជាតិ។ កិច្ចព្រមព្រៀងនុយក្លេអ៊ែរ JCPOA ឆ្នាំ២០១៥ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមហាអំណាចពិភពលោក បានផ្តល់ក្តីសង្ឃឹម ប៉ុន្តែការដកខ្លួនរបស់អាមេរិកនៅឆ្នាំ២០១៨ បានធ្វើឱ្យភាពតានតឹងឡើងវិញ។ ការចរចាដើម្បីស្តារកិច្ចព្រមព្រៀងបានដំណើរការមិនទៀងទាត់ ខណៈអ៊ីរ៉ង់បន្តអភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន។

យោងតាមព័ត៌មានពី Wikipedia ភាពតានតឹងនេះមានឥទ្ធិពលលើតំបន់ និងពិភពលោក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងនាមជាសមាជិកអាស៊ាន ការកើនឡើងតម្លៃប្រេង និងវិបត្តិភូមិសាស្ត្រនយោបាយអាចប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ ហេតុដូច្នេះ ការតាមដានទំនាក់ទំនងនេះគឺសំខាន់សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដើម្បីយល់ពីទិសដៅនយោបាយពិភពលោក។