ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងតៃវ៉ាន់គឺជាទំនាក់ទំនងក្រៅផ្លូវការតែមានភាពស៊ីជម្រៅនិងពហុវិស័យ។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC) នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ និងបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំងជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ចិន ទំនាក់ទំនងផ្លូវការជាមួយរដ្ឋាភិបាលនៅតៃវ៉ាន់ត្រូវបានបញ្ចប់។ ប៉ុន្តែដើម្បីរក្សាទំនាក់ទំនង សភាអាមេរិកបានអនុម័តច្បាប់ទំនាក់ទំនងតៃវ៉ាន់ (Taiwan Relations Act – TRA) ដែលអនុញ្ញាតឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិកបន្តមានទំនាក់ទំនងជាមួយប្រជាជនតៃវ៉ាន់ និងរដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេ ទោះបីគ្មានការបញ្ជាក់ឈ្មោះរដ្ឋាភិបាលនោះជាផ្លូវការក៏ដោយ។ ក្រៅពីនេះ គោលការណ៍ធានាចំនួនប្រាំមួយ (Six Assurances) ដែលបានផ្តល់ដល់តៃវ៉ាន់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨២ ក៏បានពង្រឹងមូលដ្ឋាននៃទំនាក់ទំនងក្រៅផ្លូវការនេះផងដែរ។ កាលពីថ្ងៃទី ១៦ មីនា ឆ្នាំ ២០១៨ ច្បាប់ធ្វើដំណើរតៃវ៉ាន់ (Taiwan Travel Act) ត្រូវបានអនុម័ត ដោយអនុញ្ញាតឲ្យមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ទាំងសងខាងធ្វើទស្សនកិច្ចគ្នាទៅវិញទៅមក។ បន្ទាប់មកនៅថ្ងៃទី ១៣ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០១៩ កិច្ចព្រមព្រៀងកុងស៊ុលមួយត្រូវបានចុះហត្ថលេខា ដែលធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងកុងស៊ុលដែលមានស្រាប់មានលក្ខណៈជាផ្លូវការ។ ជាចុងក្រោយ នៅថ្ងៃទី ៩ មករា ឆ្នាំ ២០២១ រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកបានដកចេញនូវការរឹតបន្តឹងផ្ទៃក្នុងលើទំនាក់ទំនងរវាងស្ថាប័នប្រតិបត្តិជាមួយតៃវ៉ាន់ ដោយបើកផ្លូវដល់កិច្ចសន្ទនាផ្ទាល់កាន់តែច្រើន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តៃវ៉ាន់ជាទឹកដីកោះមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃទ្វីបអាស៊ី ចន្លោះសមុទ្រចិនខាងកើត និងសមុទ្រហ្វីលីពីន។ តាមរយៈរូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រដែលផ្តល់ដោយវិគីភីឌា សហរដ្ឋអាមេរិកបានមានវត្តមានការទូតនៅលើកោះនេះតាំងពីសម័យដែលតៃវ៉ាន់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុន (ហៅថា Formosa) ដោយមានអគារកុងស៊ុលនៅទីក្រុងតៃហុកគុក (បច្ចុប្បន្ន តៃប៉ិ) ដូចរូបភាពបង្ហាញ។ បច្ចុប្បន្ន ទីក្រុងតៃប៉ិជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលដ៏សំខាន់ ហើយការិយាល័យតំណាងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌តៃវ៉ាន់នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបម្រើការជាស្ថានទូតក្រៅផ្លូវការ ដែលជាស្ពានតភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជនទាំងពីរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក-តៃវ៉ាន់មានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើប។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិន (ROC) ដែលដឹកនាំដោយលោក ឈៀង កៃ-ឆេក ហើយបានទទួលស្គាល់វាជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់របស់ចិនទាំងមូល។ យោងតាមរូបភាពពីបណ្ណាល័យវិគីភីឌា កងទ័ពអាមេរិកបានឈរជើងនៅតៃវ៉ាន់ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥០ ដល់ ១៩៧៩ ក្នុងគោលបំណងការពារកោះនេះពីការគម្រាមកំហែងពី PRC។ ក្នុងចំណោមទស្សនកិច្ចប្រវត្តិសាស្ត្រនានា ប្រធានាធិបតី Dwight D. Eisenhower បានធ្វើដំណើរទៅកាន់តៃវ៉ាន់នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយបានជួបជាមួយប្រធានាធិបតី ROC លោក ឈៀង កៃ-ឆេក និងភរិយាលោកស្រី Soong Mei-ling ដូចរូបថតបញ្ជាក់។ បន្ថែមពីនេះ នៅថ្ងៃទី ៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦១ ប្រធានាធិបតី John F. Kennedy និងអនុប្រធានាធិបតី Lyndon Johnson បានជួបជាមួយអនុប្រធានាធិបតី ROC លោក Chen Cheng ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងយោធានិងការទូតដ៏រឹងមាំនាសម័យនោះ។

ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ គោលនយោបាយរបស់អាមេរិកបានផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋាន។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំងជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ចិន។ ជាលទ្ធផល ទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការជាមួយតៃវ៉ាន់ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់។ ដើម្បីរក្សាទំនាក់ទំនង សភាអាមេរិកបានអនុម័តច្បាប់ទំនាក់ទំនងតៃវ៉ាន់ (TRA) ដែលបង្កើតក្របខណ្ឌគតិយុត្តសម្រាប់ទំនាក់ទំនងក្រៅផ្លូវការ។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ១៩៨២ សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមទីបីរវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិង PRC បាននាំឲ្យមានការផ្តល់គោលការណ៍ធានាចំនួនប្រាំមួយ (Six Assurances) ដល់តៃវ៉ាន់ ដោយរក្សាការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់អាមេរិកចំពោះសន្តិសុខរបស់កោះនេះ។

ទោះបីជាមានការរឹតបន្តឹងក៏ដោយ កិច្ចពិភាក្សានិងការជួបប្រជុំមិនផ្លូវការបានបន្តជាបន្តបន្ទាប់។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១១ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក លោកស្រី Hillary Clinton បានជួបជាមួយបេសកជនពិសេសរបស់តៃវ៉ាន់ លោក Lien Chan ក្នុងកិច្ចប្រជុំ APEC ដូចរូបភាពបង្ហាញ។ នៅថ្ងៃទី ២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១២ អនុរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាមេរិក លោក Ash Carter បានស្វាគមន៍តំណាងតៃវ៉ាន់ លោក Jason Yuan និងអនុរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិតៃវ៉ាន់ លោក Andrew Yang នៅប៉ង់តាហ្គន (Pentagon) ដោយបញ្ជាក់ពីកិច្ចសន្ទនាយោធាដែលកំពុងបន្ត។ នៅថ្ងៃទី ២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៦ លោកស្រី សៃ អ៊ីង-វេន ប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់បានធ្វើការហៅទូរសព្ទជាមួយលោក Donald Trump ដែលពេលនោះជាប្រធានាធិបតីជាប់ឆ្នោត បង្កើតជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ចម្រូងចម្រាស់មួយ។ ជាចុងក្រោយ យោងតាមវិគីភីឌា ច្បាប់ធ្វើដំណើរតៃវ៉ាន់ (Taiwan Travel Act) ឆ្នាំ ២០១៨ កិច្ចព្រមព្រៀងកុងស៊ុលឆ្នាំ ២០១៩ និងការដកការរឹតបន្តឹងទំនាក់ទំនងផ្នែកប្រតិបត្តិក្នុងឆ្នាំ ២០២១ សុទ្ធតែជាជំហានសំខាន់ក្នុងការធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីកាន់តែស៊ីជម្រៅឡើងថ្វីបើគ្មានការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការក៏ដោយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចគឺជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់នៃទំនាក់ទំនងអាមេរិក-តៃវ៉ាន់។ តៃវ៉ាន់ជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយវិស័យបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ដើរតួយ៉ាងស្នូល។ រូបថតមួយបង្ហាញពីប្រធានាធិបតី Trump ដែលបានប្រកាសពីគម្រោងវិនិយោគដ៏ធំរបស់ក្រុមហ៊ុន Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) នៅលើទឹកដីអាមេរិក ដែលជាសក្ខីភាពបញ្ជាក់ពីភាពស៊ីជម្រៅនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសក្នុងវិស័យសៀគ្វីបន្ទះឈីបដែលមានសារៈសំខាន់ជាសកល។ ក្រៅពីនេះ កិច្ចព្រមព្រៀងកុងស៊ុលឆ្នាំ ២០១៩ បានធ្វើឲ្យការធ្វើដំណើរ ការចេញទិដ្ឋាការ និងសេវាកម្មនានាមានភាពងាយស្រួលជាងមុន ដែលជំរុញឲ្យមានការដោះដូរភ្ញៀវទេសចរ អ្នកវិនិយោគ និងសិស្សនិស្សិតរវាងប្រជាជនទាំងពីរ។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ក៏ត្រូវបានជំរុញតាមរយៈការិយាល័យតំណាង ដែលរៀបចំកម្មវិធីផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ និងគាំទ្រសហគមន៍នៅក្រៅប្រទេស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្នភាពនៃទំនាក់ទំនងសហរដ្ឋអាមេរិក-តៃវ៉ាន់ នៅតែជាប្រធានបទក្តៅក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិ។ បន្ទាប់ពីការដកការរឹតបន្តឹងទំនាក់ទំនងផ្នែកប្រតិបត្តិនៅឆ្នាំ ២០២១ ឱកាសសម្រាប់ការជួបប្រជុំផ្ទាល់រវាងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បានកើនឡើង។ ឧទាហរណ៍ថ្មីមួយគឺការជួបគ្នារវាងអនុប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកស្រី Kamala Harris និងអនុប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ លោក Lai Ching-te ក្នុងពិធីសម្ពោធប្រធានាធិបតីហុងឌូរ៉ាសនាខែមករា ឆ្នាំ ២០២២ ជាការបង្ហាញពីលក្ខណៈកាន់តែបើកចំហនៃកិច្ចសន្ទនា។ សម្រាប់អ្នកអាននៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ការវិវត្តន៍នេះមានសារៈសំខាន់ព្រោះភាពតានតឹងរវាងមហាអំណាចជុំវិញដែនដីតៃវ៉ាន់អាចជះឥទ្ធិពលដល់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ដូច្នេះហើយ ការតាមដានទំនាក់ទំនងនេះនៅតែជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់កម្ពុជានិងប្រទេសជិតខាង។