ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ (Unexploded Ordnance ហៅកាត់ថា UXO) គឺជាអាវុធផ្ទុះដែលមិនបានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលគេបានប្រើប្រាស់វា ហើយនៅតែមានហានិភ័យអាចផ្ទុះឡើងបាន ដោយពេលខ្លះរហូតដល់ច្រើនទសវត្សរ៍ក្រោយពេលដែលវាត្រូវបានទម្លាក់ បាញ់ ឬបោះបង់ចោល។ តាមវិគីភីឌា (Wikipedia) ពាក្យនេះក៏រួមបញ្ចូលគ្រាប់បែកដែលមិនទាន់ផ្ទុះ (Unexploded Bombs ឬ UXB) ដែរ ហើយគេបានរកឃើញគ្រាប់បែបនេះទាំងនៅតាមសមរភូមិចាស់ និងតំបន់ជម្លោះថ្មីៗ ដោយវាបង្កហានិភ័យដល់អ្នកដែលប្រទះឃើញវាដោយចៃដន្យ។

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងដែលវិគីភីឌាបានកត់ត្រាទុក រួមមានគ្រាប់ផ្លោងអាល្លឺម៉ង់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ នៅតំបន់ Flanders គ្រាប់បែកចង្កោម BLU-26 នៅឡាវ គ្រាប់កាំភ្លើងធំរបស់អ៊ីរ៉ាក់ និងគ្រាប់ក្រូច RGD-5 នៅគុយវ៉ែត ព្រមទាំងគ្រាប់ផ្លោងម៉ូតា (mortar shell) នៅសូម៉ាលី។ តាមវិគីភីឌា នៅពេលគេរកឃើញយុទ្ធភណ្ឌដែលមិនចង់បាន ពេលខ្លះគេបំផ្ទុះវាចោលដោយការបំផ្ទុះគ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែការផ្ទុះដោយចៃដន្យនៃគ្រាប់ផ្ទុះដែលមានអាយុកាលចាស់ខ្លាំងក៏អាចកើតឡើងបានដែរ ហើយករណីខ្លះបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះមិនមែនជាបញ្ហាកំណត់ត្រឹមប្រទេសណាមួយនោះទេ។ តាមវិគីភីឌា គេបានរកឃើញ និងរាយការណ៍អំពីគ្រាប់ប្រភេទនេះនៅបារាំង និងបែលហ្ស៊ិក (សម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១) នៅអាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុន (គ្រាប់បែកពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២) នៅអ៊ីរ៉ាក់ និងគុយវ៉ែត (សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ) នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន សូម៉ាលី និងស៊ូដង់ ព្រមទាំងនៅឡាវ កម្ពុជា និងកោះប៉ាឡាវ (Palau) ក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។

ប្រជាជនដែលរស់នៅជិតតំបន់មានគ្រាប់ ជាពិសេសកុមារ និងកសិករ គឺជាក្រុមដែលរងហានិភ័យខ្ពស់បំផុត។ តាមវិគីភីឌា រូបភាពពាក់ព័ន្ធបង្ហាញពីរណ្ដៅគ្រាប់បែកដ៏ធំមួយនៅឡាវខាងត្បូង បន្ទាប់ពីគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះរបស់កងទ័ពអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិក ទម្ងន់ប្រហែល ៤៥០ គីឡូក្រាម (១,០០០ ផោន) បានផ្ទុះឡើងដោយគ្មានការព្រមានក្នុងឆ្នាំ២០០០ ដោយមានកុមារឈរនៅគែមរណ្ដៅដើម្បីបង្ហាញពីទំហំរបស់វា។ ក្រៅពីប្រជាជនសាមញ្ញ អ្នកដែលប្រឈមគ្រោះថ្នាក់ផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរ គឺក្រុមអ្នកបោសសម្អាតមីន និងអ្នកបច្ចេកទេសបំបាត់គ្រាប់ផ្ទុះ (EOD)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឯកសារ និងរូបភាពពីសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១ បង្ហាញថាគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះជាបញ្ហាដែលគេយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងតាំងពីពេលនោះមក។ នៅតំបន់ Flanders មន្ត្រីអង់គ្លេស និងបែលហ្ស៊ិកត្រូវបានថតរូបក្បែរគ្រាប់ផ្លោងអាល្លឺម៉ង់ដែលមិនទាន់ផ្ទុះ ខណៈនៅព្រៃ Argonne គ្រាប់ផ្លោងមួយបានជាប់នៅលើដើមឈើដោយមិនផ្ទុះ។ ក្នុងសម័យនោះ គេក៏បានផលិតផ្ទាំងព្រមានសុវត្ថិភាពជាច្រើន ដូចជា «Danger — Don't Touch» និង «This Child Found a 'blind'» ដើម្បីព្រមានប្រជាជន និងកុមារឱ្យជៀសវាងការប៉ះពាល់គ្រាប់ដែលមិនទាន់ផ្ទុះ។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គ្រាប់បែកដែលមិនទាន់ផ្ទុះបានបន្តលេចឡើងនៅតាមទីក្រុងធំៗ។ តាមវិគីភីឌា នៅថ្ងៃទី៤ ធ្នូ ២០១១ គ្រាប់បែកធុនធ្ងន់ blockbuster ទម្ងន់ ១,៨០០ គីឡូក្រាម (៤,០០០ ផោន) ដែលទម្លាក់ដោយកងទ័ពអាកាសអង់គ្លេស (RAF) ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងទន្លេ Rhine ក្បែរទីក្រុង Koblenz ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ហើយគេបានដាក់គ្រាប់បំផ្ទុះរាងស្តើង (linear shaped charge) នៅលើសំបកគ្រាប់ដើម្បីបំផ្ទុះវាចោល។ នៅក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុន នៅថ្ងៃទី៥ មិថុនា ២០១៩ គ្រាប់បែកមិនទាន់ផ្ទុះពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ត្រូវបានធ្វើឱ្យអសកម្ម ហើយផ្ទុកឡើងរថយន្តយកចេញពីតំបន់។

បន្ទាប់ពីនោះ គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះក៏បន្តកើតមានពីជម្លោះដទៃទៀត។ តាមវិគីភីឌា គ្រាប់កាំភ្លើងធំរបស់អ៊ីរ៉ាក់ និងគ្រាប់ក្រូច RGD-5 ដែលនៅសល់ពីសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ (១៩៩០–១៩៩១) នៅតែជាគ្រាប់ផ្ទុះដែលមានគ្រោះថ្នាក់ ទោះបីជាមានស្នាមច្រែះក៏ដោយ។ នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន សូម៉ាលី ស៊ូដង់ និងកោះប៉ាឡាវ ប្រតិបត្តិការបោសសម្អាតគ្រាប់ផ្ទុះត្រូវបានអនុវត្តជាបន្តបន្ទាប់ ដោយនៅកោះប៉ាឡាវ ការងារនេះទទួលបានការគាំទ្រពីប្រទេសអូស្ត្រាលី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះទាក់ទងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងដីធ្លី និងការធ្វើដំណើរ។ តាមវិគីភីឌា តំបន់មួយចំនួននៅប្រទេសបារាំងនៅតែជាតំបន់ហាមឃាត់ចូលរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដោយសារគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ដែលធ្វើឱ្យដីទាំងនោះមិនអាចប្រើប្រាស់ដូចធម្មតា។ នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន ការបោសសម្អាតគ្រាប់ផ្ទុះនៅតាមផ្លូវត្រូវបានអនុវត្ត ដើម្បីស្តារសុវត្ថិភាពនៃការធ្វើដំណើរឡើងវិញ ហើយការងារបែបនេះត្រូវការកម្លាំងពលកម្ម ជំនាញបច្ចេកទេស និងឧបករណ៍ពិសេស។

ផ្នែកវប្បធម៌ និងសង្គមវិញ ការព្រមានប្រជាជនអំពីគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះបានក្លាយជាទម្លាប់ដែលបន្តពីផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី១ រហូតដល់ស្លាកសញ្ញាព្រមាននៅតាមតំបន់ជនបទនានា។ តាមវិគីភីឌា គ្រាប់មីនប្រឆាំងមនុស្សត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញនៅមជ្ឈមណ្ឌលភ្ញៀវរបស់អង្គការ APOPO ក្នុងក្រុងសៀមរាប ខណៈការបង្ហាញរបស់សេវាសកម្មភាពមីននៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNMAS) នៅម៉ូហ្គាឌីស្យូ ប្រទេសសូម៉ាលី និងការបោសសម្អាតមីនដោយដៃនៅស៊ូដង់ក្នុងឆ្នាំ២០១០ សុទ្ធតែជាឧទាហរណ៍នៃសកម្មភាពអប់រំ និងការងារបោសសម្អាតមីននៅតាមប្រទេសរងផលប៉ះពាល់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះមិនមែនជារឿងឆ្ងាយឡើយ។ តាមវិគីភីឌា ស្លាកសញ្ញាព្រមានអំពីគ្រាប់មីនត្រូវបានដំឡើងនៅតាមតំបន់នានានៅកម្ពុជា ដែលជាសញ្ញាថាគ្រោះថ្នាក់ពីគ្រាប់ផ្ទុះនៅតែមាននៅតាមតំបន់ជនបទ។ នៅឡាវជិតខាង គ្រាប់បែកចង្កោម BLU-26 ដែលគេហៅថា «bombie» នៅតែជាគ្រោះថ្នាក់ដល់សហគមន៍ក្នុងតំបន់។

ព្រឹត្តិការណ៍នាពេលថ្មីៗក៏បង្ហាញថាបញ្ហានេះមិនមែនជារឿងអតីតកាលនោះទេ។ តាមវិគីភីឌា គ្រាប់បែកពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ត្រូវបានរកឃើញ និងបំបាត់នៅក្រុងតូក្យូក្នុងឆ្នាំ២០១៩ និងក្បែរទីក្រុង Koblenz ក្នុងឆ្នាំ២០១១ ខណៈគ្រាប់ពីសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រនៅគុយវ៉ែត និងអ៊ីរ៉ាក់ ក៏នៅតែអាចផ្ទុះបានរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ប្រតិបត្តិការបោសសម្អាតគ្រាប់ផ្ទុះនៅតែបន្តនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន ស៊ូដង់ សូម៉ាលី និងកោះប៉ាឡាវ ដែលបង្ហាញថាគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះពីអតីតកាលនៅតែជាបញ្ហាបច្ចុប្បន្នរបស់ពិភពលោក។