ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរ (Uyghurs) គឺជាក្រុមជនជាតិដើមភាគតួគី ដែលរស់នៅភាគច្រើនក្នុងតំបន់ស្វយ័តស៊ីនជៀងអ៊ុយហ្គួរ ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសចិន។ ពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាក្រុមជនជាតិដើមមួយក្នុងចំណោមក្រុមជនជាតិភាគតិចទាំង ៥៥ នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ប្រជាជនអ៊ុយហ្គួរមានចំនួនប្រមាណ ១១,៥ លាននាក់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយមានសហគមន៍តូចៗនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីកណ្តាលដូចជា កាហ្សាក់ស្ថាន និង គៀរជីស្ថាន។ ភាសាអ៊ុយហ្គួរស្ថិតក្នុងក្រុមភាសាកាលូកនៃអំបូរភាសាតួគី ហើយប្រើអក្សរអារ៉ាប់ដែលបានកែសម្រួល។ ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរភាគច្រើនកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ុននី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដោយយោងតាម Wikipedia តំបន់ដើមរបស់ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរគឺអាងទន្លេតារីម នៅក្នុងតំបន់ស៊ីនជៀង ដែលជាតំបន់ស្ងួតហ៊ុំព័ទ្ធដោយជួរភ្នំធំៗដូចជា ទៀនសាន ឃុនលុន និង ប៉ាមៀ។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាចំណុចប្រសព្វនៃផ្លូវសូត្រ បណ្ដាលឱ្យមានភាពចម្រុះទាំងផ្នែកពន្ធុនិងវប្បធម៌។ ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរប្រមូលផ្ដុំជាចម្បងនៅតាមតំបន់អូអាស៊ីសភាគនិរតី ដូចជា កាសហ្គារ ហូតាន និង យ៉ាកខាន់។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានសហគមន៍អ៊ុយហ្គួរធំៗនៅក្នុងទីក្រុងអ៊ូរូមឈី រដ្ឋធានីនៃតំបន់ និងនៅតាមសាធារណរដ្ឋអាស៊ីកណ្តាលទៀតផង។ ភាសាអ៊ុយហ្គួរមានគ្រាមភាសាច្រើន ហើយទោះបីជាមានឋានៈជាភាសាផ្លូវការក៏ដោយ ក៏នៅមានការព្រួយបារម្ភអំពីការរក្សាភាសានិងវប្បធម៌ដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានរៀបរាប់ថា ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរចាប់ផ្ដើមពីចក្រភពអ៊ុយហ្គួរ (Uyghur Khaganate) ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ៧៤៤ គ.ស. ក្នុងតំបន់ម៉ុងហ្គោលីបច្ចុប្បន្ន។ នៅឆ្នាំ ៧៦២ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះចៅបូហ្គឺកាហ្កាន (Bögü Qaghan) ពួកអ៊ុយហ្គួរបានទទួលយកសាសនាម៉ានីឆៃ (Manichaeism) ជាសាសនារដ្ឋ។ បន្ទាប់ពីចក្រភពនេះដួលរលំនៅឆ្នាំ ៨៤០ ក្រុមជនជាតិអ៊ុយហ្គួរបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅភាគខាងត្បូង ចូលទៅក្នុងអាងទន្លេតារីម និងខេត្តហ្កានស៊ូ ជាកន្លែងដែលពួកគេលាយឡំជាមួយប្រជាជនដើមនិយាយភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប ហើយបន្តិចម្ដងៗបានប្ដូរទៅកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា និងក្រោយមកអ៊ីស្លាម។ នៅសតវត្សទី១៤ សាសនាអ៊ីស្លាមបានក្លាយជាសាសនាធំរបស់ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរដែលបានតាំងទីលំនៅ។ ក្នុងរាជវង្សឈីង (សតវត្សទី១៨) តំបន់នេះត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងចក្រភពចិន ហើយឈ្មោះ «ស៊ីនជៀង» (ព្រំដែនថ្មី) ត្រូវបានដាក់ឱ្យ។ នៅសតវត្សទី២០ មានការបង្កើតសាធារណរដ្ឋតួគីស្ថានខាងកើតមួយរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែទីបំផុតតំបន់នេះបានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តចិន ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៥៥ តំបន់ស្វយ័តស៊ីនជៀងអ៊ុយហ្គួរត្រូវបានបង្កើតឡើង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌អ៊ុយហ្គួរមានភាពល្បីល្បាញខាងតន្រ្តី របាំ និងសិប្បកម្ម។ យោងតាម Wikipedia តន្រ្តីក្លាស្សិក «មូកាមទាំង១២» (Twelve Muqam) ត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូទទួលស្គាល់ជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់មនុស្សជាតិ។ កម្មវិធីមេដស្រេប (Meshrep) គឺជាការជួបជុំសហគមន៍ដែលរួមបញ្ចូលតន្រ្តី របាំ កំណាព្យ និងការពិភាក្សាសីលធម៌។ ម្ហូបអាហារអ៊ុយហ្គួរមានដូចជា ប៉ូលូ (បាយសាច់) នំបុ័ងណាន និងមីឡាក់ម៉ាន់ ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីម្ហូបអាស៊ីកណ្តាលនិងចិន។ ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរប្រកបរបរកសិកម្មជាយូរណាស់មកហើយ ដោយដាំកប្បាស ស្រូវសាលី និងផ្លែឈើ ព្រមទាំងធ្វើជំនួញតាមផ្លូវសូត្រ។ ការត្បាញកម្រាល ការផលិតសូត្រ និងសិប្បកម្មផ្សេងៗនៅតែសំខាន់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។ ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ុននី ហើយទំនៀមទម្លាប់អ៊ីស្លាមមានឥទ្ធិពលលើជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ ទោះយ៉ាងណា ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ មានរបាយការណ៍ថារដ្ឋាភិបាលចិនបានដាក់កំហិតលើការបញ្ចេញមតិសាសនា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ជនជាតិអ៊ុយហ្គួរស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃការជជែកវែកញែកអន្តរជាតិដ៏ធំមួយស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស។ តាម Wikipedia និងរបាយការណ៍សារព័ត៌មានជាច្រើន ចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ មក រដ្ឋាភិបាលចិនបានពង្រឹងវិធានការសន្តិសុខនៅស៊ីនជៀង ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភេរវកម្មនិងបំបែកដែនដី។ វិធានការទាំងនោះរួមមានការឃ្លាំមើលទ្រង់ទ្រាយធំ ការបង្កើតជំរុំ«អប់រំឡើងវិញ» និងការរឹតត្បិតយ៉ាងខ្លាំងលើការអនុវត្តវប្បធម៌និងសាសនា។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងរដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចជាច្រើនបានពណ៌នាសកម្មភាពទាំងនេះថាអាចជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ខណៈដែលចិនបដិសេធ និងចាត់ទុកការរិះគន់ថាជាការជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជាទូទៅបានរក្សាជំហរគាំទ្រចិនលើបញ្ហាស៊ីនជៀង ហើយតែងតែឈររួមជាមួយគោលជំហររបស់ទីក្រុងប៉េកាំងក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិនានា។ ការយល់ដឹងអំពីស្ថានភាពជនជាតិអ៊ុយហ្គួរមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្ដានុពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលមានឥទ្ធិពលលើពាណិជ្ជកម្ម ការទូត និងសិទ្ធិមនុស្សក្នុងតំបន់។