ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អ៊ូសបេគីស្ថាន (មានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋអ៊ូសបេគីស្ថាន) គឺជាប្រទេសគ្មានដីគោកទ្វេដងដែលស្ថិតនៅអាស៊ីកណ្តាល។ វាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសពីរប៉ុណ្ណោះក្នុងពិភពលោកដែលមានលក្ខណៈគ្មានដីគោកទ្វេដង ដោយមួយទៀតគឺប្រទេសលិចតិនស្តាញ។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន (ខាងជើង) កៀគីស្ថាន (ឦសាន) តាជីគីស្ថាន (អាគ្នេយ៍) អាហ្វហ្កានីស្ថាន (ខាងត្បូង) និងតួកមេនីស្ថាន (និរតី)។ រដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតគឺតាស្កិន (Tashkent)។

តាមវិគីភីឌា ប្រជាជនអ៊ូសបេគីស្ថានមានចំនួនជាង ៣៨,២ លាននាក់ (ឆ្នាំ ២០២៣) ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅតំបន់អាស៊ីកណ្តាល។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអ៊ូសបេក ដែលនិយាយដោយប្រជាជនប្រមាណ ៨៥ ភាគរយ។ ភាសារុស្ស៊ីត្រូវបានប្រើជាភាសាតភ្ជាប់ ហើយភាសាតាជីកក៏មាននិយាយនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងដូចជាក្រុងសាម៉ារកង់ និងប៊ូខារ៉ាដែរ។ សាសនាធំបំផុតគឺសាសនាឥស្លាម ភាគច្រើនជានិកាយស៊ុននី។ អ៊ូសបេគីស្ថានជាសមាជិកនៃអង្គការរដ្ឋតួគីក និងអង្គការសហប្រជាជាតិ ព្រមទាំងអង្គការក្នុងតំបន់ផ្សេងៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia ផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ូសបេគីស្ថានមានទំហំ ៤៤៨,៩៧៨ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ដោយសារទីតាំងនៅឆ្ងាយពីសមុទ្រ ប្រទេសនេះមានអាកាសធាតុទ្វីបស្ងួតខ្លាំង ដោយមានវាលខ្សាច់ដ៏ធំល្វឹងល្វើយដូចជា កៃហ្ស៊ីលគុម (Kyzylkum) និងតំបន់ជួរភ្នំស្ថិតនៅភាគខាងកើត។ បញ្ហាបរិស្ថានដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយគឺការរីងស្ងួតនៃសមុទ្រអារ៉ាល់ ដែលធ្លាប់ជាសមុទ្របឹងធំជាងគេទីបួនក្នុងលោក។ គម្រោងធារាសាស្ត្ររបស់សហភាពសូវៀតនាអតីតកាលបានធ្វើឲ្យទឹកហូរបង្អស់ បង្កជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច សុខភាព និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក្នុងតំបន់។

ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិអ៊ូសបេក (ប្រហែល ៨៥ ភាគរយ) បន្ទាប់មកមានជនជាតិរុស្ស៊ី តាជីក កាហ្សាក់ ការ៉ាកាល់ប៉ាក់ និងក្រុមជនជាតិភាគតិចដទៃទៀត។ ទីក្រុងសំខាន់ៗរួមមានតាស្កិន សាម៉ារកង់ ប៊ូខារ៉ា ណាម៉ាងហ្គាន់ និងអាន់ឌីចាន់។ សាម៉ារកង់និងប៊ូខារ៉ាជាទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃផ្លូវសូត្រ និងមានស្ថាបត្យកម្មអ៊ីស្លាមដ៏អស្ចារ្យ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការស្រាវជ្រាវពី Wikipedia ទឹកដីបច្ចុប្បន្នរបស់អ៊ូសបេគីស្ថានគឺជាផ្នែកមួយនៃផ្លូវសូត្រ (Silk Road) ដ៏ល្បីល្បាញតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅសតវត្សទី ១៤ មេដឹកនាំយោធា ទីមួរ (Tamerlane) បានកសាងអាណាចក្រដ៏ធំមួយដោយមានរដ្ឋធានីនៅសាម៉ារកង់ ហើយបានជំរុញឲ្យមានការរីកចម្រើនផ្នែកសិល្បៈ វិទ្យាសាស្ត្រ និងស្ថាបត្យកម្មអ៊ីស្លាម។ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចុះនៃអាណាចក្រទីមួរ តំបន់នេះបានបែងចែកទៅជារដ្ឋតូចៗដូចជា ខេត្តប៊ូខារ៉ា ខេត្តឃីវ៉ា និងខេត្តកូកង់។

នៅសតវត្សទី ១៩ ចក្រភពរុស្ស៊ីបានពង្រីកឥទ្ធិពលចូលមក ហើយបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងសំខាន់ៗជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងសាម៉ារកង់ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។ ក្រោយបដិវត្តន៍រុស្ស៊ី សាធារណរដ្ឋសូវៀតសង្គមនិយមអ៊ូសបេកត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩២៤ ហើយស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហភាពសូវៀតរហូតដល់ការរំលាយនៅឆ្នាំ ១៩៩១។ អ៊ូសបេគីស្ថានបានប្រកាសឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩១ ហើយអ៊ីស្លាម ការីម៉ូវ (Islam Karimov) បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទីមួយ ដែលគ្រប់គ្រងក្នុងរបបផ្តាច់ការអស់រយៈពេល ២៥ ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លោកនៅឆ្នាំ ២០១៦ លោក សាវកាត់ មៀហ្ស៊ីយ៉ូយ៉េវ (Shavkat Mirziyoyev) បានឡើងកាន់តំណែង ហើយចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់នានា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចអ៊ូសបេគីស្ថានពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការផលិតនិងនាំចេញកប្បាស (ដែលគេហៅថា "មាសស") ឧស្ម័នធម្មជាតិ មាស និងរ៉ែផ្សេងៗ។ វិស័យកសិកម្មប្រើកម្លាំងពលកម្មភាគច្រើន ប៉ុន្តែការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនៅតែរឹងមាំ។ រដ្ឋាភិបាលក្រោមលោកមៀហ្ស៊ីយ៉ូយ៉េវបានអនុវត្តកំណែទម្រង់សេរីនិយមមួយចំនួនដើម្បីទាក់ទាញការវិនិយោគបរទេស។ ប្រាក់បញ្ជូនពីពលករអ៊ូសបេកដែលធ្វើការនៅរុស្ស៊ីក៏ជាប្រភពចំណូលសំខាន់ផងដែរ។

វប្បធម៌អ៊ូសបេគីស្ថានគឺជាការលាយបញ្ចូលឥទ្ធិពលពែរ្ស តួគី និងឥស្លាម។ ទីក្រុងសាម៉ារកង់ ប៊ូខារ៉ា និងឃីវ៉ាត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់ UNESCO ដោយសារស្ថាបត្យកម្មប្រណីតដូចជា ក្រុមម៉េដេហ្សាស (Registan) វិហារកាឡន់ (Kalon) និងផ្សារគ្របដណ្តប់។ ម្ហូបអាហារល្បីឈ្មោះរួមមាន ភ្លៀវ (Plov) ដែលជាបាយសាច់និងបន្លែ នំម៉ាន់ធី (Manti) និងនំប៉័ង។ សិប្បកម្មដូចជាតម្បាញសូត្រនិងប៉ាក់ឌីឌី (Suzani) មានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង។ កីឡាបាល់ទាត់ និងចំបាប់ក៏ជាល្បែងពេញនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ អ៊ូសបេគីស្ថានបានពង្រីកតួនាទីរបស់ខ្លួននៅលើឆាកតំបន់និងអន្តរជាតិ។ តាមការរាយការណ៍ពីវិគីភីឌា ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកមៀហ្ស៊ីយ៉ូយ៉េវ ប្រទេសនេះបានបន្តគោលនយោបាយការទូតពហុភាគី ដោយរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយរុស្ស៊ី ចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រមទាំងបានកែលម្អទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសជិតខាងនៅអាស៊ីកណ្តាល។ កិច្ចប្រជុំកំពូលរបស់អង្គការសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ (SCO) ដែលធ្វើឡើងនៅសាម៉ារកង់ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ បានបង្ហាញពីសារសំខាន់របស់ប្រទេសនេះក្នុងនាមជាមជ្ឈមណ្ឌលភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងមហាអំណាច។

ចំពោះទស្សនិកជនខ្មែរ អ៊ូសបេគីស្ថានអាចជាគំរូនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មួយដែលត្រូវធ្វើសមតុល្យរវាងមហាអំណាច ខណៈពេលពង្រឹងអធិបតេយ្យភាពជាតិ។ លើសពីនេះ វិបត្តិសមុទ្រអារ៉ាល់ និងបញ្ហាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គឺជាមេរៀនអំពីការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក ដែលជាបញ្ហារួមរបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ី។