ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការចាក់វ៉ាក់សាំង គឺជាការផ្តល់វ៉ាក់សាំងទៅក្នុងរាងកាយ ដើម្បីជួយប្រព័ន្ធភាពស៊ាំបង្កើតអង់ទីគ័រការពារជំងឺឆ្លង។ វ៉ាក់សាំងភាគច្រើនផ្ទុកនូវមីក្រូសរីរាង្គឬវីរុសដែលខ្សោយ ឬងាប់ ឬបំណែកប្រូតេអ៊ីននិងជាតិពុលរបស់វា។ នៅពេលដែលវ៉ាក់សាំងត្រូវបានចាក់ រាងកាយនឹងផលិតភាពស៊ាំដោយមិនបណ្តាលឲ្យកើតជំងឺពេញទី ដែលធ្វើឲ្យនៅពេលប៉ះពាល់មេរោគពិតប្រាកដ ប្រព័ន្ធការពារអាចទប់ទល់បានភ្លាមៗ។ គោលការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកជាសមិទ្ធផលដ៏ធំបំផុតមួយនៃវិទ្យាសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រ ហើយបានជួយសង្គ្រោះជីវិតរាប់រយលាននាក់។

មូលហេតុដែលការចាក់វ៉ាក់សាំងមានសារៈសំខាន់ គឺដោយសារវាមិនត្រឹមតែការពារបុគ្គលម្នាក់ៗប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលសមាមាត្រប្រជាជនក្នុងសហគមន៍ទទួលបានវ៉ាក់សាំងគ្រប់គ្រាន់ ភាពស៊ាំហ្វូង (herd immunity) ក៏នឹងកើតឡើង។ ភាពស៊ាំហ្វូងជួយការពារអ្នកដែលមិនអាចចាក់វ៉ាក់សាំងបាន ដូចជាទារកតូចៗ អ្នកមានជំងឺភាពស៊ាំខ្សោយ ឬអ្នកមានប្រតិកម្មធ្ងន់ធ្ងរនឹងវ៉ាក់សាំង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមទិន្នន័យរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ដែលបានបង្ហាញដោយវិគីភីឌា អត្រាការរ៉ាប់រងវ៉ាក់សាំងសកលក្នុងចំណោមកុមារអាយុមួយឆ្នាំបានកើនឡើងពីប្រមាណ ២០% នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ មកជាង ៨៥% នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ការកើនឡើងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពជោគជ័យរបស់កម្មវិធីពង្រីកការចាក់វ៉ាក់សាំង (EPI) ដែលបានដាក់ដំណើរការតាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៤។ ទោះយ៉ាងណា ការរ៉ាប់រងមិនស្មើគ្នានៅឡើយទេ៖ ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកមួយចំនួនសម្រេចបានអត្រាលើសពី ៩៥% ខណៈដែលប្រទេសក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកក្រោមសាហារ៉ា និងតំបន់ជម្លោះមួយចំនួននៅតែមានអត្រាទាបជាង ៥០%។ កត្តាដូចជាភាពក្រីក្រ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសុខាភិបាលខ្សោយ និងការមិនមានស្ថិរភាពនយោបាយ រារាំងដល់ការផ្តល់សេវាវ៉ាក់សាំងដល់កុមារគ្រប់រូប។

ជំងឺឆ្លងសំខាន់ៗដែលមានវ៉ាក់សាំងការពាររួមមាន ជំងឺផ្តាសាយធំ (ត្រូវបានលុបបំបាត់) ជំងឺស្វិតដៃជើង (ខិតជិតការលុបបំបាត់) ជំងឺកញ្ជ្រិល ជំងឺស្រឡទែន ជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ B ជំងឺតេតាណុស និងជំងឺរបស់កុមារភាពដទៃទៀត។ ការអនុវត្តកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំងទូទាំងប្រទេសបានបង្ហាញពីការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃអត្រាឈឺនិងស្លាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមកំណត់ហេតុក្នុងវិគីភីឌា ប្រវត្តិនៃការចាក់វ៉ាក់សាំងមានដើមកំណើតពីការប្រើប្រាស់វិធី variolation ដែលជាការបញ្ចូលមេរោគផ្តាសាយធំក្នុងកម្រិតស្រាលចូលក្នុងខ្លួន ដោយមានការអនុវត្តនៅក្នុងសង្គមចំណាស់ៗ រួមមានប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា។ ប៉ុន្តែ ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់បានមកដល់នៅឆ្នាំ ១៧៩៦ នៅពេលដែលវេជ្ជបណ្ឌិតអង់គ្លេស Edward Jenner បានរកឃើញថាការយកសារធាតុពីដំបៅជំងឺផ្តាសាយសត្វគោ (cowpox) មកចាក់លើមនុស្សអាចការពារជំងឺផ្តាសាយធំបាន។ គាត់បានធ្វើតេស្តលើក្មេងប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ James Phipps ហើយលទ្ធផលបានបង្ហាញពីអវត្តមាននៃជំងឺក្រោយការប្រឈមមុខនឹងមេរោគផ្តាសាយធំ។

ការរកឃើញនេះបានផ្តល់កំណើតដល់ពាក្យ “វ៉ាក់សាំង” (vaccine) ដែលមកពីពាក្យឡាតាំង “vacca” មានន័យថា គោ។ ពេញមួយសតវត្សទី ១៩ និងដើមសតវត្សទី ២០ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានបង្កើតវ៉ាក់សាំងបន្ថែមសម្រាប់ជំងឺផ្សេងៗ ដូចជា វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺឆ្កួតជ្រូក (Louis Pasteur, ១៨៨៥) ជំងឺស្វិតដៃជើង (Jonas Salk, ១៩៥៥) និងជំងឺកញ្ជ្រិល។ សមិទ្ធផលធំបំផុតគឺការលុបបំបាត់ជំងឺផ្តាសាយធំទូទាំងពិភពលោក ដែលអង្គការសុខភាពពិភពលោកបានប្រកាសជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៨០ បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងទ្រង់ទ្រាយធំពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការចាក់វ៉ាក់សាំងគឺជាវិធានការសុខភាពសាធារណៈដែលមានប្រសិទ្ធភាពចំណាយខ្ពស់បំផុតមួយ។ វាជួយកាត់បន្ថយការចំណាយលើការថែទាំសុខភាព និងអាចឲ្យប្រជាជននៅតែបន្តធ្វើការងារ និងចូលរួមចំណែកក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ របាយការណ៍ពីអង្គការអន្តរជាតិនានាបានប៉ាន់ស្មានថា ការវិនិយោគលើវ៉ាក់សាំងត្រឡប់ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចច្រើនដងជាងថវិកាដែលបានចំណាយ។

តែយ៉ាងណា នៅផ្នែកវប្បធម៌ ការស្ទាក់ស្ទើរចំពោះវ៉ាក់សាំង (vaccine hesitancy) បានក្លាយជាឧបសគ្គដ៏សំខាន់។ ការស្ទង់មតិសកលដែលត្រូវបានចេញផ្សាយដោយ The Lancet និងបានបង្ហាញដោយវិគីភីឌាបង្ហាញថា ប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុបខាងលិច និងតំបន់មួយចំនួននៅអាស៊ី មានទំនោរមិនទុកចិត្តលើសុវត្ថិភាពវ៉ាក់សាំងឡើយ។ កត្តាជំនឿសាសនា ការមិនទុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាល និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិតតាមបណ្តាញសង្គម គឺជាកត្តាចម្បងដែលធ្វើឲ្យមនុស្សស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការទទួលវ៉ាក់សាំង។ ការជំនះឧបសគ្គទាំងនេះតម្រូវឲ្យមានការទំនាក់ទំនងបែបវិទ្យាសាស្ត្រ និងការចូលរួមពីអ្នកដឹកនាំសហគមន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ការរាតត្បាតជំងឺ COVID-19 បានបង្ហាញពីតួនាទីសំខាន់របស់វ៉ាក់សាំងនៅក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺឆ្លងថ្មីៗ។ ក្នុងរយៈពេលតិចជាងមួយឆ្នាំ វ៉ាក់សាំង mRNA ដូចជា Pfizer-BioNTech និង Moderna ត្រូវបានអភិវឌ្ឍនិងផ្តល់ការអនុញ្ញាតឲ្យប្រើប្រាស់ជាបន្ទាន់ ដោយបង្ហាញពីភាពជឿនលឿននៃបច្ចេកវិទ្យាវ៉ាក់សាំង។ ការផលិតនិងការចែកចាយវ៉ាក់សាំងទ្រង់ទ្រាយធំបានបង្កើតជាយុទ្ធនាការសកលមួយ ប៉ុន្តែក៏បានលាតត្រដាងពីវិសមភាពដ៏ធំរវាងប្រទេសអ្នកមាននិងប្រទេសក្រីក្រ។ ការលេចឡើងនូវវ៉ារ្យ៉ង់ថ្មីៗដូចជា Delta និង Omicron បានទាមទារឲ្យមានការបន្ស៊ាំវ៉ាក់សាំង និងការស្រាវជ្រាវជាបន្តបន្ទាប់។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការចាក់វ៉ាក់សាំង COVID-19 ទទួលបានជោគជ័យខ្ពស់ ដោយរដ្ឋាភិបាលបានផ្តល់វ៉ាក់សាំងដោយឥតគិតថ្លៃដល់ប្រជាពលរដ្ឋ និងបានគ្រប់ដណ្តប់ចំនួនប្រជាជនភាគច្រើន។ បទពិសោធន៍នេះបានពង្រឹងសារៈសំខាន់នៃប្រព័ន្ធចាក់វ៉ាក់សាំងជាតិ និងការត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់ជំងឺរាតត្បាតនាពេលអនាគត។