ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អំពើបំផ្លិចបំផ្លាញ (Vandalism) គឺជាសកម្មភាពដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបំផ្លាញ ឬធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាលើទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ ឬឯកជន។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ទង្វើទាំងនេះមានចាប់ពីការសរសេរគំនូរលើជញ្ជាំង (graffiti) ដោយគ្មានការអនុញ្ញាត ការបំបែកបង្អួច ការកាត់បំផ្លាញគ្រឿងសង្ហារឹមសាធារណៈ រហូតដល់ការបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។ អំពើបំផ្លិចបំផ្លាញត្រូវបានចាត់ទុកជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ហើយមានការពិន័យចាប់ពីការផាកពិន័យ រហូតដល់ការជាប់ពន្ធនាគារ អាស្រ័យលើទំហំនៃការខូចខាត។ នៅក្នុងបរិបទសង្គមវិទ្យា អំពើនេះក៏អាចជាការបង្ហាញពីការមិនសប្បាយចិត្ត ឬជាមធ្យោបាយតវ៉ាខាងនយោបាយផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អំពើបំផ្លិចបំផ្លាញកើតឡើងនៅគ្រប់តំបន់ទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែជារឿយៗកើតមានញឹកញាប់ជាងនៅក្នុងទីក្រុងដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់ និងទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា ទីតាំងដែលទទួលរងគ្រោះច្រើនរួមមាន ស្ថានីយ៍រថភ្លើង សួនកម្សាន្តសាធារណៈ និងអគាររដ្ឋាភិបាល។ ទាក់ទងនឹងអ្នកប្រព្រឹត្ត ស្ថិតិបានបង្ហាញថា អំពើទាំងនេះច្រើនត្រូវបានប្រព្រឹត្តដោយយុវវ័យ ជាពិសេសក្មេងប្រុសជំទង់ ដែលអាចមានមូលហេតុពីការធុញថប់ ការចង់បង្ហាញខ្លួន ឬឥទ្ធិពលក្រុម។ ក្នុងករណីខ្លះ មនុស្សពេញវ័យក៏ប្រព្រឹត្តអំពើនេះដែរ ដោយអាចមានគោលបំណងនយោបាយ ឬមនោគមវិជ្ជា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ពាក្យ «Vandalism» មានប្រភពមកពីក្រុមជនជាតិ Vandals ដែលជាកុលសម្ព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់មួយ ដែលបានវាយប្រហារនិងបំផ្លាញទីក្រុងរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ ៤៥៥ គ.ស.។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបន្សល់ទុកនូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះមួយដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីពណ៌នាអំពីការបំផ្លាញដោយគ្មានហេតុផល។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះក្នុងន័យទំនើបបានចាប់ផ្ដើមឡើងក្នុងអំឡុងបដិវត្តន៍បារាំង នៅពេលដែលលោក Abbé Grégoire បានបង្កើតពាក្យ «vandalisme» ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៤ ដើម្បីពណ៌នាអំពីការបំផ្លាញស្នាដៃសិល្បៈនិងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ការបំផ្លិចបំផ្លាញដែលមានលក្ខណៈមនោគមវិជ្ជាបានកើតមានជាញឹកញាប់។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងអំឡុងពេលកំណែទម្រង់សាសនានៅប្រទេសអង់គ្លេស (English Reformation) រូបសំណាកនិងនិមិត្តសញ្ញាសាសនាជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ ដូចជារូបសំណាកគ្មានក្បាលនៅវិហារ Ely ដែលបានបង្ហាញពីអំពើបំផ្លិចបំផ្លាញប្រឆាំងនឹងសាសនាកាតូលិក។ នៅសតវត្សទី២០ ចលនាគំនូរលើជញ្ជាំង (graffiti) បានលេចឡើង ដែលខ្លះចាត់ទុកជាសិល្បៈ តែខ្លះទៀតជាអំពើបំផ្លិចបំផ្លាញតាមផ្លូវច្បាប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អំពើបំផ្លិចបំផ្លាញបង្កឱ្យមានការខូចខាតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលនិងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានត្រូវចំណាយថវិការាប់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗសម្រាប់ការជួសជុលទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបានបំផ្លាញ។ ការបំផ្លាញទ្រព្យសាធារណៈដូចជា ស្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍ កៅអីសួនច្បារ និងបង្គន់សាធារណៈ មិនត្រឹមតែធ្វើឱ្យខូចសោភ័ណភាពប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់របស់ប្រជាជនទូទៅមានការរំខានទៀតផង។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ មានការជជែកវែកញែកជាបន្តអំពីព្រំដែនរវាងអំពើបំផ្លិចបំផ្លាញ និងសិល្បៈ។ ការគូរគំនូរលើជញ្ជាំង (graffiti) ត្រូវបានមនុស្សមួយចំនួនចាត់ទុកជាទម្រង់សិល្បៈតាមដងផ្លូវ (street art) ដែលអាចមានសារនយោបាយ ឬសោភ័ណភាព ខណៈដែលអ្នកខ្លះទៀតមើលឃើញថាជាការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិដោយខុសច្បាប់។ ឧទាហរណ៍ដូចជាស្នាដៃរបស់សិល្បករល្បីឈ្មោះ Banksy ដែលត្រូវបានសរសើរតែក៏ត្រូវបានចាត់ទុកជាបទល្មើសក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចមួយចំនួន។ ការបំផ្លិចបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ដូចជាការគូសវាសលើជញ្ជាំងប្រាសាទបុរាណ បានបង្កឱ្យមានការព្រួយបារម្ភជាសកល និងបានជំរុញឱ្យមានច្បាប់ការពារតឹងរ៉ឹងជាងមុន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល អំពើបំផ្លិចបំផ្លាញបានពង្រីកវិសាលភាពទៅដល់លំហអ៊ីនធឺណិត។ ការបង្ខូចគេហទំព័រ (website defacement) ដោយក្រុមហេកឃ័រ គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃការបំផ្លិចបំផ្លាញឌីជីថល ដែលអាចធ្វើឱ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឬផ្សព្វផ្សាយសារនយោបាយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រុម Lapsus$ ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបំផ្លាញគេហទំព័ររបស់ក្រុមហ៊ុនធំៗជាច្រើនក្នុងឆ្នាំថ្មីៗនេះ។

ក្រៅពីនេះ អំពើបំផ្លិចបំផ្លាញនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធំក្នុងព្រឹត្តិការណ៍បាតុកម្មនយោបាយ។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងកិច្ចប្រជុំ G២០ នៅទីក្រុងហាំប៊ួក ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ អគារនិងទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញដោយក្រុមបាតុករ ដែលបានបង្ហាញពីភាពតានតឹងរវាងសិទ្ធិក្នុងការប្រមូលផ្តុំ និងការគោរពច្បាប់។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា អំពើបំផ្លិចបំផ្លាញក៏ជាប្រធានបទដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ផងដែរ ជាពិសេសនៅពេលដែលវាប៉ះពាល់ដល់បេតិកភណ្ឌជាតិ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ។ ការយល់ដឹងអំពីមូលហេតុ និងផលប៉ះពាល់នៃបាតុភូតនេះអាចជួយក្នុងការអប់រំនិងទប់ស្កាត់នាពេលអនាគត។