ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា វ៉ានូអាទូ (ឈ្មោះផ្លូវការ សាធារណរដ្ឋវ៉ានូអាទូ) គឺជាប្រទេសប្រជុំកោះមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់មេឡានេស៊ី នៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង។ ប្រជុំកោះនេះមានដើមកំណើតពីភ្នំភ្លើង ហើយស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៧៥០ គីឡូម៉ែត្រភាគខាងកើតនៃប្រទេសអូស្ត្រាលីភាគខាងជើង និង ៥៤០ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាននៃកោះញូកាលីដូនី។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ដែនទឹកជាមួយប្រទេសប៉ាពួអាស៊ីហ្គីណេខាងកើត ប្រទេសសាឡូម៉ូនភាគអាគ្នេយ៍ និងប្រទេសហ្វីជីភាគខាងលិច។

វិគីភីឌាបានបន្ថែមថា វ៉ានូអាទូមានភាពល្បីល្បាញដោយសារភ្នំភ្លើងសកម្មរបស់ខ្លួន រួមទាំងភ្នំភ្លើងយ៉ាស៊ើរ (Mount Yasur) នៅលើកោះតានណា ដែលជាភ្នំភ្លើងងាយស្រួលចូលទស្សនាបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក។ លើសពីនេះ វ៉ានូអាទូក៏ជាគោលដៅទេសចរណ៍ដែលទាក់ទាញអ្នកដំណើរដែលចូលចិត្តផ្សងព្រេង និងចង់ស្វែងយល់ពីវប្បធម៌ប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា វ៉ានូអាទូមានកោះសរុបប្រមាណ ៨៣ កោះ ដែលលាតសន្ធឹងប្រវែងជាង ១៣០០ គីឡូម៉ែត្រពីជើងទៅត្បូង។ កោះធំជាងគេគឺ អេស្ពីរីទូសាន់តូ (Espiritu Santo) ដែលមានកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតគឺ តាបវេម៉ាសាណា (Mt Tabwemasana) កម្ពស់ ១៨៧៧ ម៉ែត្រ។ រាជធានីព័រវីឡា (Port Vila) ស្ថិតនៅលើកោះអេហ្វាតេ (Efate) ដែលជាកោះធំទីបី។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រូពិច ដោយមានរដូវភ្លៀងចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសា។

បើគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១ វិគីភីឌាប៉ាន់ស្មានថាប្រជាជនវ៉ានូអាទូមានចំនួនប្រមាណ ៣០០ ០០០ នាក់ ដោយភាគច្រើន (ប្រមាណ ៩៨%) ជាជនជាតិដើមនី-វ៉ានូអាទូ (Ni-Vanuatu) ដែលមានដើមកំណើតពីពូជសាសន៍មេឡានេស៊ី។ មានភាសាផ្លូវការចំនួន ៣ គឺ ប៊ីស្លាម៉ា (Bislama) អង់គ្លេស និងបារាំង ក្រៅពីនេះក៏មានភាសាជនជាតិដើមជាង ១០០ ភាសាទៀតដែលត្រូវបាននិយាយ ដែលធ្វើឱ្យវ៉ានូអាទូក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានដង់ស៊ីតេភាសាខ្ពស់បំផុតក្នុងពិភពលោក។ ប្រពៃណី «កាស្តុម» (kastom) នៅតែជាផ្នែកសំខាន់នៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងជាមូលដ្ឋាននៃច្បាប់និងសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមនៅតាមភូមិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សនៅវ៉ានូអាទូបានចាប់ផ្តើមប្រហែល ៣០០០ ឆ្នាំមុន ដោយអ្នកធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រអូស្ត្រូនេស៊ី (Austronesian)។ ជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងដែលបានរកឃើញប្រជុំកោះនេះគឺអ្នករុករកជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ ឈ្មោះ ប៉េដ្រូ ហ្វឺណង់ដេស ដឺ កេរ៉ូស (Pedro Fernández de Quirós) កាលពីឆ្នាំ ១៦០៦ ដោយគាត់បានដាក់ឈ្មោះកោះធំបំផុតថា អេស្ពីរីទូសាន់តូ (Espiritu Santo)។ ក្រោយមក អ្នករុករកជនជាតិអង់គ្លេស លោក ជេមស៍ ឃុក (James Cook) បានមកដល់និងដាក់ឈ្មោះប្រជុំកោះទាំងមូលថា ញូហេប្រ៊ីដេស (New Hebrides) នៅឆ្នាំ ១៧៧៤។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ មានការធ្វើជំនួញឈើក្រអូប (sandalwood) និងការជួញដូរពលកម្មដោយបង្ខំ ដែលគេហៅថា ការប្រមាញ់ខ្មៅ (blackbirding) ដើម្បីបម្រើចំការនៅប្រទេសអូស្ត្រាលីនិងនៅកន្លែងដទៃ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦ ចក្រភពអង់គ្លេស និងបារាំងបានបង្កើតរដ្ឋបាលរួមមួយហៅថា កុងដូមីនីញ៉ូមញូហេប្រ៊ីដេស (New Hebrides Condominium) ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសរហូតដល់ឯករាជ្យ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៣៩–១៩៤៥) សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើតមូលដ្ឋានយោធាធំៗនៅអេស្ពីរីទូសាន់តូ និងអេហ្វាតេ ដែលក្រោយមកបានជះឥទ្ធិពលដល់ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ចលនាជាតិនិយមកើនឡើងដឹកនាំដោយគណបក្សវ៉ានួអាគូ (Vanua'aku Pati) ក្រោមលោកវ៉លតឺ លីនី (Walter Lini)។ វ៉ានូអាទូបានប្រកាសឯករាជ្យពីការគ្រប់គ្រងរួមនៅថ្ងៃ ៣០ កក្កដា ១៩៨០។ ភ្លាមៗក្រោយឯករាជ្យ មានការបះបោរមួយនៅអេស្ពីរីទូសាន់តូ ដែលគេហៅថា «សង្គ្រាមដូង» (Coconut War) ដឹកនាំដោយលោកជីមមី ស្ទីវែនស៍ (Jimmy Stevens) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបដោយកម្លាំងពីប៉ាពួអាស៊ីហ្គីណេនិងអូស្ត្រាលី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា សេដ្ឋកិច្ចវ៉ានូអាទូពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកសិកម្ម ទេសចរណ៍ និងសេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុក្រៅប្រទេស។ កសិផលសំខាន់ៗរួមមាន កូប្រា (copra) ពីដូង កាវ៉ា (kava) ដំណាំឫសសម្រាប់ធ្វើគ្រឿងក្រអូប កាកាវ និងកាហ្វេ ដែលភាគច្រើនត្រូវបានដាំដោយក្រុមគ្រួសារ។ ប្រជាជនជាង ៧០% រស់នៅតាមជនបទ និងប្រកបរបរកសិកម្មសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាព។ វិស័យទេសចរណ៍មានការរីកចម្រើន ដោយទាក់ទាញភ្ញៀវពីអូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ និងអឺរ៉ុប ដែលមកទស្សនាធម្មជាតិស្រស់ស្អាត និងកោះតូចៗ។ កម្មវិធីលក់សញ្ជាតិ (citizenship by investment) ក៏ជាប្រភពចំណូលមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល។

ផ្នែកវប្បធម៌ វ៉ានូអាទូមានកេរ្តិ៍ដំណែលដ៏ប្លែក។ សិល្បៈតន្រ្តីប្រពៃណីរួមមានស្គរឈើច្រត់ (slit drums) ដែលឆ្លាក់ពីឈើធំ និងរបាំប្រពៃណីដោយប្រើបំពង់ឬស្សី។ មុខម្ហូបជាតិគឺ ឡាបឡាប (laplap) ដែលធ្វើពីដំណាំឫសដូច យ៉ាំ ឬដំឡូងមី កិនឱ្យម៉ដ្ឋ ហើយដុតក្រោមថ្មក្ដៅជាមួយខ្លឹមដូង។ នៅលើកោះផេនតេកុស្ថ (Pentecost) ពិធីលោតដី (land diving) ដ៏ល្បីល្បាញ ដែលបុរសលោតពីបង្គោលឈើដោយមានខ្សែលីយ៉ាណាចងនៅកជើង ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋាននៃការលោតបាងជីសម័យទំនើប។ សាសនាគ្រិស្តបានដក់ជាប់យ៉ាងជ្រៅ ប៉ុន្តែនៅមានជំនឿកាស្តុម (cargo cult) ដែលនៅរស់រានមានជីវិត ដូចជាការគោរពព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វីលីព (Prince Philip) ដោយប្រជាជននៅភូមិយ៉ាឩណាណេន (Yaohnanen) លើកោះតានណា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរំលេចថា វ៉ានូអាទូជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះបំផុតពីគ្រោះធម្មជាតិ ជាពិសេសព្យុះស៊ីក្លូន និងការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ព្យុះស៊ីក្លូនប៉ាម (Cyclone Pam) ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ បានបំផ្លាញប្រទេសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់ និងរបួសជាច្រើន ហើយការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានបញ្ចាំងឡើង។ ព្យុះស៊ីក្លូនហារ៉ូល (Cyclone Harold) ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ក៏បានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែអាក្រក់។ ជាលទ្ធផល វ៉ានូអាទូបានក្លាយជាសម្លេងឈានមុខគេក្នុងចំណោមប្រទេសកោះតូចៗនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយបានជំរុញឱ្យមានដំណោះស្រាយស្វែងរកយោបល់ប្រឹក្សាពីតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ស្តីពីកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋនានាក្នុងការការពារអាកាសធាតុ។ យោបល់ប្រឹក្សានេះត្រូវបានចេញផ្សាយជាផ្លូវការនៅខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយវ៉ានូអាទូដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញរឿងនេះ។

សព្វថ្ងៃនេះ វ៉ានូអាទូក៏ជាចំណុចប្រសព្វនៃការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលរវាងមហាអំណាចដូចជា ចិន និងអូស្ត្រាលី ដែលសុទ្ធតែផ្តល់ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ដល់ប្រទេសនេះ។ សម្រាប់អ្នកអាន ចង្វាក់ខ្មែរ ប្រទេសវ៉ានូអាទូជាឧទាហរណ៍បង្ហាញពីរបៀបដែលប្រជាជាតិតូចមួយអាចប្រើការទូតនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិដើម្បីប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសកល ខណៈដែលកំពុងការពារវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណជាតិខ្លួន។