រដ្ឋវ៉ាទីកង់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋវ៉ាទីកង់ (Vatican City) ជារដ្ឋទីក្រុងអធិបតេយ្យមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងរ៉ូម ប្រទេសអ៊ីតាលី។ យោងតាមវិគីភីឌា វាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសម្តេចប៉ាប និងបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលនៃព្រះសហគមន៍កាតូលិក។ រដ្ឋវ៉ាទីកង់មានឋានៈជារដ្ឋឯករាជ្យតូចបំផុតនៅលើពិភពលោក ទាំងទំហំ និងចំនួនប្រជាជន។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាមជ្ឈមណ្ឌលខាងវិញ្ញាណនៃគ្រិស្តសាសនាកាតូលិក និងជាទីស្នាក់ការរបស់សម្តេចប៉ាប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋវ៉ាទីកង់មានផ្ទៃដីប្រមាណ ៤៤ ហិកតា (០,៤៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារដ្ឋតូចបំផុតលើពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា វាជាកោះដីមួយដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយទីក្រុងរ៉ូម ប្រទេសអ៊ីតាលីទាំងមូល។ ប្រជាជនវ៉ាទីកង់មានប្រមាណ ៨០០ នាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២០) រួមទាំងប៊ីស្សព បូជាចារ្យ និងឆ្មាំស្វីស (Swiss Guard)។ ភាសាផ្លូវការគឺឡាទីន និងអ៊ីតាលី។ រដ្ឋនេះមិនមានប្រជាពលរដ្ឋអចិន្ត្រៃយ៍ទេ ពលរដ្ឋភាគច្រើនត្រូវបានផ្តល់សញ្ជាតិដោយផ្អែកលើតួនាទីការងារនៅក្នុងហូលីស៊ី (Holy See)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិរបស់វ៉ាទីកង់ចាប់ផ្តើមពីសម័យរ៉ូម៉ាំងបុរាណ ដែលទឹកដីនេះធ្លាប់ជាទីតាំងសៀកញូរ៉ូ (Circus of Nero) និងជាកន្លែងធ្វើគុតគ្រិស្តបរិស័ទជាច្រើន រួមទាំងសន្តពេត្រុសផងដែរ។ ក្រោយមក ទឹកដីនេះបានក្លាយជាចំណែកនៃរដ្ឋសម្តេចប៉ាប (Papal States) ដែលគ្របដណ្តប់តំបន់ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសអ៊ីតាលី ចាប់ពីឆ្នាំ ៧៥៦ ដល់ ១៨៧០។

នៅឆ្នាំ ១៨៧០ កងទ័ពអ៊ីតាលីបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងរ៉ូម ហើយបញ្ចូលរដ្ឋសម្តេចប៉ាបទៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី។ សម្តេចប៉ាបបានក្លាយជា "អ្នកទោសនៅវ៉ាទីកង់" រហូតដល់ការចុះសន្ធិសញ្ញាឡាតេរ៉ង់ (Lateran Treaty) នៅឆ្នាំ ១៩២៩ ជាមួយរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី ដែលបានបង្កើតរដ្ឋវ៉ាទីកង់ជារដ្ឋឯករាជ្យមួយ។ សន្ធិសញ្ញានេះបានបញ្ជាក់ថាវាជាការបង្កើតថ្មី មិនមែនជាសំណល់ពីរដ្ឋសម្តេចប៉ាបទេ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចរបស់វ៉ាទីកង់ពឹងផ្អែកយ៉ាងសំខាន់លើវិស័យទេសចរណ៍ ការលក់ត្រាប្រៃសណីយ៍ កាក់វិមយ្យកម្ម និងការបរិច្ចាកពីអ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកទូទាំងពិភពលោក។ វ៉ាទីកង់មានសារមន្ទីរវ៉ាទីកង់ (Vatican Museums) ដែលរក្សាទុកស្នាដៃសិល្បៈដ៏ល្បីល្បាញជាច្រើន រួមទាំងពិដានវិហារស៊ីស្ទីន (Sistine Chapel) ដែលគូរដោយមីហែឡាន់ចេឡូ (Michelangelo)។ វិហារសន្តពេត្រុស (St. Peter's Basilica) ជាកន្លែងសក្ការៈដ៏សំខាន់ និងជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មនៃសម័យរីណេសង់ (Renaissance)។

វប្បធម៌វ៉ាទីកង់ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងខ្លាំងជាមួយទំនៀមទម្លាប់កាតូលិក។ ឆ្មាំស្វីស ដែលស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានចម្រុះពណ៌ ជាកងឆ្មាំផ្ទាល់របស់សម្តេចប៉ាបតាំងពីឆ្នាំ ១៥០៦។ លើសពីនេះ វ៉ាទីកង់មានការិយាល័យប្រៃសណីយ៍ផ្ទាល់ខ្លួន ស្ថានីយ៍រថភ្លើង និងសូម្បីតែប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទផ្ទាល់ខ្លួន ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឋានៈជារដ្ឋអធិបតេយ្យ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

វ៉ាទីកង់នៅតែដើរតួនាទីសំខាន់លើឆាកអន្តរជាតិ ទាំងផ្នែកសាសនា និងនយោបាយ។ សម្តេចប៉ាបបច្ចុប្បន្ន លីអូទី ១៤ (ជាប់ឆ្នោតនៅឆ្នាំ ២០២៥) បន្តធ្វើជាអ្នកដឹកនាំខាងវិញ្ញាណសម្រាប់អ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកជាង ១,៣ ពាន់លាននាក់ទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា ហូលីស៊ីរក្សាទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសជាច្រើន និងជាអ្នកសង្កេតការណ៍នៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអានក្នុងប្រទេសកម្ពុជា វ៉ាទីកង់ក៏មានវត្តមានតាមរយៈព្រះសហគមន៍កាតូលិកក្នុងស្រុក និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាមួយហូលីស៊ី។ វ៉ាទីកង់ជារឿយនាំឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍តាមរយៈការថ្លែងសុន្ទរកថារបស់សម្តេចប៉ាប ព្រឹត្តិការណ៍ខាងសាសនា និងតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងការលើកកម្ពស់សន្តិភាពនិងយុត្តិធម៌សង្គមនៅទូទាំងពិភពលោក។