ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមវិគីភីឌា បាតុភូតវីរុស (Viral phenomenon) សំដៅទៅលើវត្ថុ ឬគំរូដែលអាចចម្លងខ្លួនឯង និងបង្កើតច្បាប់ចម្លងបាន ស្រដៀងនឹងការរីករាលដាលនៃវីរុស។ នៅក្នុងបរិបទអ៊ីនធឺណិត ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីពិពណ៌នាអំពីវីដេអូ រូបភាព ឬអត្ថបទដែលរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់ច្រើនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ បាតុភូតនេះបានក្លាយជាវិធីសាមញ្ញមួយក្នុងការពិពណ៌នាអំពីការផ្ទេរគំនិត ព័ត៌មាន និងនិន្នាការក្នុងចំណោមមនុស្ស។

គំនិត «viral» បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ដោយសារតែប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមបានធ្វើឲ្យការចែករំលែកខ្លឹមសារក្លាយជារឿងងាយស្រួលបំផុត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដោយសារបាតុភូតវីរុសគឺជាគំនិតអរូបី វាមិនមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ប្រជាជន ឬដែនកំណត់ជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។ វាអាចកើតមាននៅគ្រប់ទីកន្លែង និងក្នុងចំណោមក្រុមមនុស្សគ្រប់ជាតិសាសន៍ ដរាបណាមានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឬបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការចម្លង និងចែកចាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គំនិតនៃការរីករាលដាលដូចវីរុសមានប្រវត្តិយូរលង់ មុនសម័យអ៊ីនធឺណិតទៅទៀត។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីមួយគឺការផ្សព្វផ្សាយ «៩៥ សេចក្ដីស្នើ» របស់ម៉ាទីន លូសើរ ក្នុងឆ្នាំ ១៥១៧ ដែលត្រូវបានចម្លង និងចែកចាយយ៉ាងលឿននៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប ដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាបោះពុម្ព។ ការផ្សព្វផ្សាយនេះបានជួយជំរុញឲ្យចលនាកំណែទម្រង់សាសនារីកដុះដាល។

នៅសម័យទំនើប ការស្រាវជ្រាវខាងសារព័ត៌មានបានប្រើពាក្យ «media virus» ដើម្បីវិភាគពីរបៀបដែលព័ត៌មានអាចផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថសង្គម។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ការមកដល់នៃអ៊ីនធឺណិតបានពង្រីកសមត្ថភាពនៃបាតុភូតនេះ ដោយសារល្បឿន និងទំហំនៃការចែកចាយបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា បាតុភូតវីរុសមានឥទ្ធិពលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសក្នុងវិស័យទីផ្សារឌីជីថល។ ក្រុមហ៊ុននានាច្រើនតែព្យាយាមបង្កើតយុទ្ធនាការដែលអាច «ចម្លង» លើបណ្តាញសង្គម ដើម្បីទាក់ទាញអតិថិជនដោយចំណាយតិចបំផុត។ ការផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈវីរុសអាចបង្កើតការចាប់អារម្មណ៍បានច្រើនជាងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មធម្មតា។

ក្នុងវប្បធម៌ បាតុភូតវីរុសបានផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលសិល្បៈ និងការកម្សាន្តត្រូវបានប្រើប្រាស់។ វីដេអូចម្រៀង «Despacito» របស់ Luis Fonsi ដែលបានចេញក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ គឺជាឧទាហរណ៍មួយដ៏គួរឲ្យកត់សម្គាល់ នៅពេលដែលវាបានក្លាយជាវីដេអូដែលមានទស្សនាច្រើនជាងគេនៅលើយូធូបក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី (ប្រភព: Wikipedia)។ លើសពីនេះ ការលេចឡើងនៃ «មេម» (meme) និងនិន្នាការប្រចាំថ្ងៃក៏ជាផ្នែកនៃឥទ្ធិពលវប្បធម៌នេះដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យុគសម័យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមបានធ្វើឲ្យបាតុភូតវីរុសកាន់តែពាក់ព័ន្ធនឹងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ អ្នកអាន KhmerPulse គួរតែយល់ពីរបៀបដែលព័ត៌មានអាចរីករាលដាលដូចវីរុស ព្រោះវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការវាយតម្លៃភាពត្រឹមត្រូវនៃព័ត៌មាននៅលើបណ្តាញសង្គម។ ក្នុងអំឡុងវិបត្តិកូវីដ-១៩ ពាក្យ «viral» បានត្រឡប់មកវិញនូវអត្ថន័យដើមរបស់វា ដោយរំលេចពីរបៀបដែលមេរោគ និងព័ត៌មានអាចឆ្លងរាលដាលជាមួយគ្នា។

តាមវិគីភីឌា ការស្រាវជ្រាវបន្តអំពីបាតុភូតនេះផ្តោតលើការបង្កើតគំរូដែលអាចទស្សន៍ទាយថាតើខ្លឹមសារណាមួយនឹងវីរុស ដោយផ្អែកលើអន្តរកម្មសង្គមដំបូង។ សម្រាប់អ្នកនៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងនេះអាចជួយក្នុងការទប់ទល់នឹងព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងការឃោសនានយោបាយដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សង្គម។