ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វានុក្រម Wikipedia បាតុភូតរាលដាល (viral phenomenon) គឺជាវត្ថុ ឬលំនាំអ្វីមួយដែលអាចចម្លងខ្លួនវា ឬបំប្លែងវត្ថុដទៃទៀតទៅជាច្បាប់ចម្លងរបស់វា នៅពេលដែលវត្ថុទាំងនោះបានទទួលឥទ្ធិពលពីវា។ ពាក្យ "វីរុស" (viral) ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីពណ៌នាអំពីរបៀបដែលវីដេអូ រូបភាព ឬខ្លឹមសារសរសេរអាចផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតជាច្រើនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ គំនិតនេះបានក្លាយជាវិធីសាមញ្ញក្នុងការពិពណ៌នាពីរបៀបដែលគំនិត ព័ត៌មាន និងនិន្នាការផ្សេងៗផ្លាស់ទីចូល និងឆ្លងកាត់ក្រុមមនុស្ស។

ឧទាហរណ៍ បទចម្រៀង "Despacito" របស់ Luis Fonsi បានក្លាយជាវីរុសយ៉ាងខ្លាំងនៅលើវេទិកា YouTube ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ដោយចំនួនអ្នកទស្សនាបានកកើតឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដូចបង្ហាញក្នុងក្រាហ្វខាងលើ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទោះបីជាពាក្យ "រាលដាល" ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយអ៊ីនធឺណិតសព្វថ្ងៃក៏ដោយ ក៏គំនិតនៃការផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងឆាប់រហ័សនេះមានឫសគល់តាំងពីសម័យបោះពុម្ពផ្ទាំង។ យោងតាម Wikipedia ការផ្សព្វផ្សាយរបស់ "សេចក្តីថ្លែងការណ៍ទាំង ៩៥" (Ninety-five Theses) របស់ម៉ាទីន លូធើ នៅឆ្នាំ ១៥១៧ គឺជាឧទាហរណ៍ដំបូងនៃបាតុភូតរាលដាល ដែលវាបានរីករាលដាលពាសពេញតំបន់អឺរ៉ុបដែលនិយាយភាសាអាល្លឺម៉ង់ក្នុងរយៈពេលខ្លី ដោយសារបច្ចេកវិទ្យារោងពុម្ពដែលទើបតែបង្កើតថ្មី។ នេះបង្ហាញថាបាតុភូតនេះមិនអាស្រ័យលើព្រំដែនភូមិសាស្ត្រនោះទេ ប៉ុន្តែវាពឹងផ្អែកលើបណ្តាញទំនាក់ទំនង និងកត្តាបច្ចេកវិទ្យា។

ក្នុងបរិបទសម័យឌីជីថល បាតុភូតរាលដាលអាចឆ្លងដល់ទ្វីបនានាដោយគ្មានឧបសគ្គភូមិសាស្ត្រ។ ប្រជាជនគ្រប់វ័យអាចរងឥទ្ធិពល ប៉ុន្តែយុវជនត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាក្រុមសំខាន់ក្នុងការជំរុញការចែករំលែកខ្លឹមសារបែបនេះ ដោយសារពួកគេមានការប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមញឹកញាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដូចបានលើកឡើង បាតុភូតរាលដាលមិនមែនជារឿងថ្មីទេ។ យោងតាម Wikipedia ឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញមួយគឺការផ្សព្វផ្សាយ "សេចក្តីថ្លែងការណ៍ទាំង ៩៥" ដោយម៉ាទីន លូធើ ក្នុងឆ្នាំ ១៥១៧។ ដោយប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបោះពុម្ពដែក (moveable type printing press) ឯកសារនោះត្រូវបានចម្លង និងចែកចាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប ក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ ដែលបានជំរុញឱ្យមានចលនាកំណែទម្រង់សាសនា (Protestant Reformation)។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការបង្ហាញដំបូងនៃអំណាចរបស់បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការពន្លឿនការផ្សព្វផ្សាយគំនិត។

នៅក្នុងយុគសម័យទំនើប ពាក្យ "viral" ត្រូវបានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ដើម្បីពណ៌នាអំពីការផ្សព្វផ្សាយនៃវីដេអូ និងសារតាមអ៊ីមែល ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការឆ្លងរាលដាលរបស់វីរុសជីវសាស្ត្រ។ បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលបានធ្វើឱ្យល្បឿន និងវិសាលភាពនៃការផ្សព្វផ្សាយកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ វីដេអូគួរឱ្យអស់សំណើច និងរូបថតផ្សេងៗបានក្លាយជាការរាលដាលតាមអ៊ីមែល មុនពេលបណ្តាញសង្គមទទួលបានប្រជាប្រិយភាព។ ក្រោយមក វេទិកាដូចជា YouTube, Facebook, និង Twitter បានក្លាយជាមធ្យោបាយសំខាន់សម្រាប់ការផ្សព្វផ្សាយបែបនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

បាតុភូតរាលដាលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើសេដ្ឋកិច្ច។ យោងតាម Wikipedia ការផ្សព្វផ្សាយវីដេអូរាលដាលអាចបង្កើតប្រាក់ចំណូលយ៉ាងច្រើនពីការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងការឧបត្ថម្ភ។ ទំព័រវិគីភីឌាបានលើកយកបទ "Despacito" ជាករណីសិក្សា ដែលបានទាក់ទាញអ្នកទស្សនារាប់ពាន់លានដង និងបង្កើតប្រាក់ចំណូលរាប់លានដុល្លារអាមេរិក។ អ្នកបង្កើតខ្លឹមសារ (content creator) ជាច្រើនក៏ពឹងផ្អែកលើសមត្ថភាពរាលដាលដើម្បីទាក់ទាញអ្នកទស្សនា និងបង្កើនចំណូលផ្ទាល់ខ្លួន។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់អ្នកបង្កើតខ្លឹមសារបានក្លាយជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃឌីជីថលសកល។

ផ្នែកវប្បធម៌ វិញ បាតុភូតនេះបានផ្លាស់ប្ដូរវិធីទំនាក់ទំនងរបស់មនុស្ស។ "Memes" និង "Challenges" ដែលរាលដាលតាមអ៊ីនធឺណិត បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ប្រចាំថ្ងៃ ដោយបង្កើតជាសហគមន៍រួមគ្នាជុំវិញចំណាប់អារម្មណ៍មួយ។ តាម Wikipedia វាក៏មានផលប៉ះពាល់ចំពោះឥរិយាបថសង្គម ដូចជាការផ្សព្វផ្សាយសារសប្បុរសធម៌ ឬការរីករាលដាលនៃព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (fake news) ដែលអាចបង្កផលវិបាកដល់សង្គមជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងពីបាតុភូតរាលដាលគឺសំខាន់ ដោយសារវាជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើរបៀបដែលព័ត៌មានត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយក្នុងសង្គមខ្មែរ។ នៅកម្ពុជា បណ្តាញសង្គមដូចជា Facebook និង TikTok មានអ្នកប្រើប្រាស់រាប់លាននាក់ ហើយជារឿយៗនិន្នាការរាលដាលអាចបំពុលទស្សនៈសាធារណៈ ឬបង្កើតចលនាសង្គមយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បាតុភូតនេះបានពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ការឃោសនានយោបាយ និងការកើនឡើងនូវអាជីពអ្នកបង្កើតខ្លឹមសារ។ KhmerPulse បន្តតាមដាន និងរាយការណ៍អំពីនិន្នាការរាលដាលដែលកំពុងមានប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមយុវជន និងឥទ្ធិពលរបស់វាមកលើសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។