ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺជាជម្លោះដែនដីដែលមានរយៈពេលយូរអង្វែងរវាងប្រទេសកម្ពុជានិងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើកម្មសិទ្ធិលើតំបន់ព្រំដែនមួយចំនួន ជាពិសេសប្រាសាទព្រះវិហារនិងបរិវេណជុំវិញ។ ជម្លោះនេះបានចាប់ផ្ដើមនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ បន្ទាប់ពីកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យពីប្រទេសបារាំង ហើយបានផ្ទុះឡើងជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយកម្លាំងយោធានៅឆ្នាំ២០០៨ ឆ្នាំ២០១១ និងឆ្នាំ២០២៥។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជម្លោះដ៏យូរបំផុតមួយនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយបាននាំឱ្យមានការកាត់ក្តីនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ចំនួនពីរលើក គឺនៅឆ្នាំ១៩៦២ និងឆ្នាំ២០១៣។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ព្រំដែនរវាងកម្ពុជានិងថៃមានប្រវែងប្រមាណ ៨០០ គីឡូម៉ែត្រ ដោយផ្នែកខ្លះមិនត្រូវបានកំណត់ព្រំដែនឱ្យបានច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ ។ តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា តំបន់ដែលមានជម្លោះស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយជួរភ្នំដងរែក ដែលជាព្រំដែនធម្មជាតិដ៏សំខាន់រវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ក្នុងតំបន់នេះមានប្រាសាទបុរាណខ្មែរជាច្រើនស្ថិតនៅ រួមមានប្រាសាទព្រះវិហារដែលមានទីតាំងនៅលើកំពូលច្រាំងថ្មដ៏ខ្ពស់ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាក្របីជាដើម។ ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមតំបន់ព្រំដែនមានទាំងជនជាតិខ្មែរនិងថៃ ហើយពួកគេមានទំនាក់ទំនងវប្បធម៌និងភាសារួមគ្នាអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ ក្រៅពីព្រំដែនគោក វីគីភីឌាក៏បានលើកឡើងពីជម្លោះដែនសមុទ្រនៅឈូងសមុទ្រថៃ ដោយប្រទេសទាំងពីរបានទាមទារខ្ពង់រាបទ្វីបត្រួតស៊ីគ្នា ដែលអាចមានធនធានប្រេងនិងឧស្ម័នយ៉ាងច្រើន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ឫសគល់នៃជម្លោះនេះគឺការបកស្រាយខុសគ្នាលើផែនទីកំណត់ព្រំដែនដែលគូរឡើងដោយគណៈកម្មការចម្រុះបារាំង-សៀមនៅឆ្នាំ១៩០៧ ហើយត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ១៩០៩ (ហៅថា Annex I Map)។ ផែនទីនេះបានកំណត់ព្រំដែននៅភាគខាងជើងប្រាសាទព្រះវិហារ ដោយដាក់ប្រាសាទនេះឱ្យស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ខណៈដែលថៃបានអះអាងថាព្រំដែនត្រូវលាតសន្ធឹងតាមជួរភ្នំដងរែកដែលជាបន្ទាត់ព្រំដែនធម្មជាតិ។ នៅឆ្នាំ១៩៦២ តុលាការ ICJ បានសម្រេចថាប្រាសាទព្រះវិហារជាកម្មសិទ្ធិរបស់កម្ពុជា។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ សេចក្តីសម្រេចនេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីព្រំដែននៃតំបន់ជុំវិញប្រាសាទឱ្យបានច្បាស់លាស់ឡើយ ហើយផ្នែកផ្សេងទៀតនៃព្រំដែនក៏នៅមិនទាន់បានកំណត់នៅឡើយដែរ។ បន្ទាប់ពីកម្ពុជាធ្លាក់ចូលសង្គ្រាមស៊ីវិល ជម្លោះក៏បានស្ងប់ស្ងាត់អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍។

ការផ្ទុះឡើងវិញនៃជម្លោះបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ២០០៨ បន្ទាប់ពីកម្ពុជាបានស្នើសុំចុះប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់ UNESCO។ យោងតាមវីគីភីឌា ក្រុមអ្នកជាតិនិយមថៃបានធ្វើការតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាលថៃឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍។ នេះបាននាំឱ្យមានការប្រមូលកម្លាំងយោធាសងខាង និងការបាញ់ប្រហារគ្នាជាច្រើនលើកនៅតាមតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារនិងប្រាសាទដទៃទៀត។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសទាំងសងខាង និងមានការភៀសខ្លួនរបស់ប្រជាជននៅតាមព្រំដែន។ នៅឆ្នាំ២០១១ កម្ពុជាបានស្នើសុំឱ្យតុលាការ ICJ បកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ ហើយតុលាការបានចេញសេចក្តីសម្រេចនៅឆ្នាំ២០១៣ ដោយបញ្ជាក់ថាតំបន់ទាំងមូលនៃច្រាំងថ្មដែលប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅ ជាទឹកដីរបស់កម្ពុជា ហើយកងទ័ពថៃត្រូវតែដកចេញពីតំបន់នោះ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ ជម្លោះក៏បានរាលដាលដល់ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាក្របី ដែលជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណពីរទៀត ដែលមានទីតាំងនៅជាប់ព្រំដែន។ វីគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា បន្ទាប់ពីភាពស្ងប់ស្ងាត់អស់ជាងមួយទសវត្សរ៍ ការប្រយុទ្ធគ្នាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីនៅឆ្នាំ២០២៥ ដែលត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាការប្រឈមមុខដ៏អាក្រក់បំផុតចាប់តាំងពីជម្លោះបានចាប់ផ្ដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រាសាទព្រះវិហារនិងប្រាសាទដទៃទៀតនៅតំបន់ព្រំដែន មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងខាងផ្នែកទេសចរណ៍។ យោងតាមវីគីភីឌា កាលណាមានជម្លោះ ច្រកព្រំដែនត្រូវបានបិទ ដែលប៉ះពាល់ដល់ចំនួនភ្ញៀវទេសចរនិងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែន។ យ៉ាងណាមិញ ប្រជាជននៅតាមតំបន់ព្រំដែនមានទំនាក់ទំនងវប្បធម៌និងភាសាយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយគ្នា ដែលបានជួយរក្សាទំនាក់ទំនងល្អរវាងសហគមន៍ ទោះបីមានភាពតានតឹងនយោបាយក៏ដោយ។ ប្រាសាទបុរាណទាំងនេះមិនត្រឹមតែជាសម្បត្តិប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជានិមិត្តរូបនៃមរតកខ្មែរដែលចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងតំបន់នេះផងដែរ។ ចំពោះដែនសមុទ្រ ការទាមទារត្រួតស៊ីគ្នាលើខ្ពង់រាបទ្វីបក៏ជាកត្តាសេដ្ឋកិច្ចមួយដ៏សំខាន់ដែរ ដោយសារតំបន់នោះអាចមានធនធានប្រេងនិងឧស្ម័ន ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យប្រទេសទាំងពីរមានចំណាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃនៅតែជាបញ្ហាដ៏រសើប ហើយជានិមិត្តរូបនៃអធិបតេយ្យភាពជាតិ។ ការផ្ទុះឡើងនៃអំពើហឹង្សានៅឆ្នាំ២០២៥ ដែលជាការប្រយុទ្ធគ្នាដ៏អាក្រក់បំផុតមិនធ្លាប់មាន បានបញ្ជាក់ថាបញ្ហានេះនៅឆ្ងាយពីការដោះស្រាយ។ យោងតាមវីគីភីឌា ប្រទេសទាំងពីរនៅតែមិនទាន់បានកំណត់ព្រំដែនរួមគ្នាឱ្យបានពេញលេញ ហើយការទាមទារដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នាក៏ជាប្រភពនៃភាពតានតឹងបន្ថែមទៀត។ ដូច្នេះ ជម្លោះនេះទំនងជានឹងបន្តជាចំណោទដ៏សំខាន់ក្នុងទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃទៅថ្ងៃអនាគត។