ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម គឺជាការរំលោភយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើច្បាប់ និងទំនៀមទម្លាប់ជាធរមាននៅក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ និងច្បាប់សង្គ្រាម ។ តាមការបញ្ជាក់របស់សព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា (Wikipedia) សកម្មភាពទាំងនេះនាំឱ្យមានការទទួលខុសត្រូវព្រហ្មទណ្ឌជាបុគ្គលក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ ។ ឧទាហរណ៍នៃអំពើដែលអាចចាត់ទុកជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមរួមមាន៖ ការសម្លាប់ជនស៊ីវិលដោយចេតនា ការធ្វើទារុណកម្ម ការចាប់ចំណាប់ខ្មាំង ការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិស៊ីវិលដោយគ្មានភាពចាំបាច់ ការបោកប្រាស់ដោយចិត្តព្រៃផ្សៃ អំពើហិង្សាផ្លូវភេទក្នុងសម័យសង្គ្រាម ការប្លន់ ការបដិសេធមិនទទួលយកការចុះចាញ់ ការកេណ្ឌកុមារចូលក្នុងជួរយោធា និងការបំពានលើគោលការណ៍នៃភាពខុសគ្នា សមាមាត្រ និងភាពចាំបាច់ខាងយោធា ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដោយសារឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមពុំមែនជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រ វាអាចកើតឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែងដែលមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ។ តាមវិគីភីឌា ជនរងគ្រោះនៃឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមជារឿយៗគឺជាជនស៊ីវិល រួមទាំងស្ត្រី និងកុមារ ដែលត្រូវបានការពារក្រោមច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ។ ការពង្រីកវិសាលភាពនៃជម្លោះទំនើបទៅកាន់តំបន់ទីក្រុងធ្វើឱ្យប្រជាជនស៊ីវិលប្រឈមកាន់តែខ្លាំងនឹងអំពើហិង្សាដែលរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃការដាក់ការរឹតត្បិតលើវិធីធ្វើសង្គ្រាមមានឫសគល់ពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែការធ្វើកូដកម្មច្បាប់ជាសកលបានចាប់ផ្តើមយ៉ាងពិតប្រាកដនៅចុងសតវត្សទី ១៩ និងដើមសតវត្សទី ២០ ជាមួយនឹងអនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ (Hague Conventions) និងអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ (Geneva Conventions) ។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ សហគមន៍អន្តរជាតិបានបង្កើតតុលាការយោធាអន្ដរជាតិនៅនូរិមប៊ែក និងតូក្យូ ដើម្បីកាត់ទោសមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃពួកណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុនចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម ព្រឹត្តិការណ៍ដូចជារង្គារកម្ម Malmedy នាថ្ងៃទី ១៧ ធ្នូ ១៩៤៤ ដែលទាហានអាមេរិក ៨៤ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងទ័ព Waffen-SS នៅបែលហ្ស៊ិក ត្រូវបានស្គាល់ថាជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមមួយ ។ រង្គារកម្ម My Lai នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ ដែលទាហានសហរដ្ឋអាមេរិកសម្លាប់ជនស៊ីវិលវៀតណាមរាប់រយនាក់ ក៏ជាករណីល្បីល្បាញមួយទៀត ។ ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបង្កើតសាលាក្តីឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវី និងរវ៉ាន់ដា ហើយក្រោយមកតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) អចិន្រ្តៃយ៍បានចាប់ដំណើរការនៅឆ្នាំ ២០០២ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមមិនត្រឹមតែបង្កឱ្យមានការខាតបង់នូវជីវិតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ផងដែរ ។ តាមការបញ្ជាក់របស់វិគីភីឌា ការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិស៊ីវិលដោយគ្មានភាពចាំបាច់ និងការប្លន់ (pillaging) គឺជាអំពើដែលស្ថិតក្នុងបញ្ជីឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ។ ការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំលើទីក្រុង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ និងស្ថានីយ៍ថាមពល អាចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ ។ ជាឧទាហរណ៍ ក្រុមអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Watch) បានរាយការណ៍ថា ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសដែលដឹកនាំដោយអារ៉ាប់ស៊ូឌីតនៅយេមែនចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ២៦ មីនា ២០១៥ បានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្ទះសំបែងស៊ីវិលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអាចជាការរំលោភលើច្បាប់សង្គ្រាម ។ លើសពីនេះ ការបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ដូចជាប្រាសាទបុរាណ និងសារមន្ទីរ ក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមផងដែរ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងយុគសម័យបច្ចុប្បន្ន ការទទួលខុសត្រូវចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាសកល ។ តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) បានចេញដីកាចាប់ខ្លួនអតីតប្រធានាធិបតីស៊ូដង់ លោក Omar al-Bashir ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិនៅតំបន់ Darfur ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ICC ក៏បានចេញដីកាចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក វ្លាឌីមៀរ ពូទីន (Vladimir Putin) ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមពាក់ព័ន្ធនឹងការនិរទេសកុមារពីអ៊ុយក្រែន (តាម Wikipedia) ។ ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ ការកាត់ទោសឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមក៏ជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា តាមរយៈសាលាក្ដីខ្មែរក្រហម (ECCC) ដែលបានកាត់ទោសមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃរបបខ្មែរក្រហមពីឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ និងការរំលោភធ្ងន់ធ្ងរលើច្បាប់សង្គ្រាម ។ ការវិវឌ្ឍទាំងនេះបង្ហាញថា ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងនិទ្ទណ្ឌភាពនៅតែជាបញ្ហាស្នូលក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ហើយគ្មានជនណាម្នាក់នៅពីលើច្បាប់ឡើយ ។