ទិដ្ឋភាពទូទៅ

អ៊ុយក្រែនជាប្រទេសមួយនៅអឺរ៉ុបខាងកើត ដែលមានប្រវត្តិនៃសង្គ្រាមដ៏យូរលង់ ចាប់តាំងពីសម័យនគរគៀវរុស្ស (Kievan Rus') រហូតដល់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធទំនើប។ ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររវាងប្លុកអឺរ៉ុប និងរុស្ស៊ី បានធ្វើឲ្យប្រទេសនេះក្លាយជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់ ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាសមរភូមិសម្រាប់មហាអំណាច។ តាមវិគីភីឌា បញ្ជីសង្គ្រាមដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ៊ុយក្រែនបង្ហាញពីជម្លោះជាច្រើន ចាប់ពីសមរភូមិនៅសតវត្សទី៩ រហូតដល់សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនដែលបានផ្ទុះឡើងពេញប្រទេសក្នុងឆ្នាំ២០២២។ ជម្លោះចុងក្រោយនេះបានប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់សន្តិសុខសកល និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក រួមទាំងវិបត្តិថាមពល និងការធ្វើចំណាកស្រុកដ៏ធំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

អ៊ុយក្រែនមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៦០៣.៧០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ជាប្រទេសធំជាងគេទីពីរនៅអឺរ៉ុប (បន្ទាប់ពីរុស្ស៊ី)។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសចំនួន ៧ រួមមាន រុស្ស៊ី បេឡារុស ប៉ូឡូញ ស្លូវ៉ាគី ហុងគ្រី រូម៉ានី និងម៉ុលដូវ៉ា ហើយឆ្នេរសមុទ្ររបស់វានៅតាមបណ្តោយសមុទ្រខ្មៅ និងសមុទ្រអាហ្សូវ។ រាជធានីគៀវ គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់។ តាមការប៉ាន់ប្រមាណរបស់វិគីភីឌា ប្រជាជនអ៊ុយក្រែនមានចំនួនប្រមាណ ៤១ លាននាក់ (មុនសង្គ្រាមឆ្នាំ២០២២) ដោយមានជនជាតិភាគតិចរុស្ស៊ីរស់នៅភាគខាងកើត និងតំបន់គ្រីមៀ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអ៊ុយក្រែន តែភាសារុស្ស៊ីក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ុយក្រែនត្រូវបានកំណត់ដោយសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់។ នៅសម័យគៀវរុស្ស (សតវត្សទី៩-១៣) ទឹកដីនេះបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន និងការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោល។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃគៀវរុស្ស តំបន់នេះបានស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់ប៉ូឡូញ-លីទុយអានី និងក្រោយមកចក្រភពរុស្ស៊ី។ ក្រុមកូសសាក់អ៊ុយក្រែន ដែលជាអ្នកចម្បាំងពាក់កណ្តាលឯករាជ្យ បានដឹកនាំការបះបោរជាច្រើន រួមទាំងការបះបោរឆ្នាំ១៦៤៨-១៦៥៧ ក្រោមការដឹកនាំរបស់បុរីស ខ្មែលនីតស្គី (Bohdan Khmelnytsky) ដែលបានបង្កើតរដ្ឋហេតម៉ាន់ (Cossack Hetmanate) មួយរយៈ។

នៅសតវត្សទី២០ អ៊ុយក្រែនបានជួបនឹងសង្គ្រាមដ៏ឃោរឃៅ។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ទឹកដីអ៊ុយក្រែនបានក្លាយជាសមរភូមិរវាងកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស-ហុងគ្រី និងរុស្ស៊ី។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧ សាធារណរដ្ឋជាតិអ៊ុយក្រែនបានប្រកាសឯករាជ្យ ប៉ុន្តែត្រូវបានវាយបញ្ចូលដោយកងទ័ពសូវៀតក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី។ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ គឺជាគ្រោះមហន្តរាយសម្រាប់អ៊ុយក្រែន ដោយមានការប្រយុទ្ធដ៏ធ្ងន់ធ្ងររវាងណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ និងសហភាពសូវៀត ព្រមទាំងចលនាឧទ្ទាមដែលបានបន្តរហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០។

តាមវិគីភីឌា ជម្លោះធំៗបន្តនៅសតវត្សទី២១ ដោយចាប់ផ្តើមពីសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ហ្សកហ្ស៊ី (២០០៨) ការវាយបញ្ចូលគ្រីមៀ (២០១៤) និងសង្គ្រាមនៅដូនបាស ហើយបញ្ចប់ត្រឹមការលុកលុយទ្រង់ទ្រាយធំនៅថ្ងៃទី២៤ កុម្ភៈ ២០២២។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

មុនសង្គ្រាម អ៊ុយក្រែនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា “ឃ្លាំងស្រូវរបស់អឺរ៉ុប” ដោយសារដីមានជីជាតិខ្ពស់ និងការផលិតគ្រាប់ធញ្ញជាតិដូចជាស្រូវសាលី និងពោត។ ឧស្សាហកម្មធ្យូងថ្ម ដែក និងគីមីនៅភាគខាងកើតក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចដែរ។ សង្គ្រាមឆ្នាំ២០២២ បានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងច្រើន បណ្តាលឲ្យខូចខាតរាប់រយពាន់លានដុល្លារ និងបង្កឲ្យមានវិបត្តិស្បៀងអាហារពិភពលោក ដោយសារការរាំងស្ទះការនាំចេញកសិផល។ វប្បធម៌អ៊ុយក្រែន ដែលរួមបញ្ចូលប្រពៃណីគ្រិស្តអូស្សូដក់ តន្ត្រីប្រជាប្រិយ និងស្ថាបត្យកម្មប្លែកៗ ក៏កំពុងប្រឈមដែរ ដោយមានសារមន្ទីរ និងព្រះវិហារប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនត្រូវបានខូចខាតក្នុងការប្រយុទ្ធ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនបច្ចុប្បន្ន គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដ៏ធំបំផុតនៅអឺរ៉ុបចាប់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដែលបានបណ្តាលឲ្យមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ស្លាប់ និងជនភៀសខ្លួនជាង ១០ លាននាក់។ តាមវិគីភីឌា ជម្លោះនេះនៅតែស្ថិតក្នុងបញ្ជីសង្គ្រាមកំពុងបន្ត។ វាបាននាំឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយសកល ដូចជាការពង្រីកអង្គការណាតូ ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើរុស្ស៊ី និងការរៀបចំខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ថាមពលឡើងវិញ។

សម្រាប់កម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ាន សង្គ្រាមនេះមានផលប៉ះពាល់ដោយប្រយោល តាមរយៈការកើនឡើងនៃតម្លៃប្រេង ជីសរីរាង្គ និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដែលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង និងអតិផរណា។ កម្ពុជាបានចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សាអន្តរជាតិ និងបានបោះឆ្នោតនៅអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីថ្កោលទោសការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី។ ដូច្នេះ ស្ថានការណ៍នៅអ៊ុយក្រែនមានភាពពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ទៅនឹងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា។